Criminal appeal dismissed; judicial impartiality doubts must be objectively verifiable, not merely subjective.

POSTANOWIENIE Z DNIA 11 STYCZNIA 2012 R.

III KK 214/11

Wątpliwość co do bezstronności sędziego (art. 41 § 1 k.p.k.), musi

istnieć obiektywnie i poddawać się zewnętrznej weryfikacji oraz ocenie, a nie

być tylko subiektywnym przekonaniem określonej osoby.

Przewodniczący: sędzia SN T. Artymiuk (sprawozdawca).

Sędziowie SN: T. Grzegorczyk, J. Szewczyk.

Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Engelking.

Sąd Najwyższy w sprawie Zdzisława Z., skazanego z art. 286 § 1 k.k.

i innych, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 11 stycznia

2012 r., kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu

Okręgowego w G. z dnia 21 stycznia 2011 r., utrzymującego w mocy wyrok

Sądu Rejonowego w G. z dnia 16 kwietnia 2010 r.,

o d d a l i ł kasację (...).

Z uzasadnienia:

Zdzisław

Z. oskarżony

został

o

popełnienie

czynów

zakwalifikowanych przez oskarżyciela publicznego z art. 286 § 1 k.k.,

popełnionych wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami (aktem

oskarżenia objętych zostało łącznie 39 osób) (...).

Wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2010 r., Sąd Rejonowy w G. uznał

Zdzisława Z. (orzeczeniem objęci zostali również dwaj inni oskarżeni tj.

Leszek C. i Kazimierz A.) za winnego:

I. popełnienia czynów zarzuconych mu w punktach od 1 do 16, od 18

do 23, od 25 do 27 aktu oskarżenia oraz w pkt 38 aktu oskarżenia, z tym

ustaleniem, że w przypadku każdego z tych czynów działał wspólnie i w

porozumieniu z inną ustaloną osobą, za wyjątkiem czynów zarzucanych w

pkt 14 i 25 aktu oskarżenia, kiedy to działał wspólnie i w porozumieniu z

dwiema ustalonymi osobami i czynu z pkt 26, kiedy to działał wspólnie i w

porozumieniu z Leszkiem C. i inną ustaloną osobą oraz z tym ustaleniem,

że w przypadku każdego z tych czynów wprowadził pokrzywdzony bank w

błąd co do wysokości środków na rachunku bankowym w momencie

dokonywania transakcji kartą bankomatową, każdy z tych czynów

kwalifikując z art. 286 § 1 k.k. i przyjmując, że stanowią one ciąg

przestępstw w rozumieniu art. 91 § 1 k.k., na podstawie art. 286 § 1 k.k. w

zw. z art. 33 § 1, 2 i 3 k.k., skazał go na karę 5 lat pozbawienia wolności

oraz grzywnę w wymiarze 150 stawek dziennych, ustalając wysokość

jednej stawki dziennej na kwotę 10 zł,

II. popełnienia (z oskarżonym Kazimierzem A.) czynu zarzucanego w

pkt 40 aktu oskarżenia, z tym ustaleniem że działali wspólnie i w

porozumieniu z inną ustaloną osobą, oraz wprowadzili pokrzywdzony bank

w błąd co do wysokości środków na rachunku bankowym w momencie

dokonywania transakcji kartą bankomatową, czyn ten kwalifikując z art. 286

§ 1 k.k. i za to, na podstawie art. 286 § 1 k.k. skazał go na karę 8 miesięcy

pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres

próby wynoszący 4 lata oraz karę grzywny w wymiarze 30 stawek

dziennych, ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 10 zł.

Jednocześnie, na podstawie art. 85 § 1 k.k. w zw. z art. 86 § 2 k.k. w

zw. z art. 91 § 2 k.k. połączono orzeczone w stosunku do Zdzisława Z. w

pkt I i IIwyroku jednostkowe kary grzywny i wymierzono mu karę łączną

grzywny w wymiarze 150 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej

stawki na kwotę 10 zł; na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzeczono w stosunku

do oskarżonego obowiązek naprawienia szkody (...). Wyrok ten zaskarżył

apelacją obrońca oskarżonego Zdzisława Z., podnosząc w niej zarzuty:

błędu

w

ustaleniach

faktycznych

oraz

obrazy

szeregu

przepisów

postępowania karnego (art. 5 § 2 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 175 § 1 k.p.k., art.

410 k.p.k.), w tym również „rażące naruszenie (…) art. 41 § 1 k.p.k.,

poprzez udział w sprawie sędziego, wobec którego, z uwagi na

okoliczności, istnieją uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności, w

szczególności poprzez udział w wydaniu wyroku skazującego wobec Anny

W. i Katarzyny Ł., które w niniejszej sprawie zostały przesłuchane w

charakterze świadków”, zaś z ostrożności procesowej również rażącą

niewspółmierność (surowość) kary.

W konkluzji skarżący wniósł alternatywnie o:

1. zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego z uwagi

na nieusuwalne wątpliwości co do sprawstwa zarzuconych mu aktem

oskarżenia czynów,

2. zmianę zaskarżonego wyroku, poprzez wymierzenie oskarżonemu

kary pozbawienia wolności w łagodniejszym wymiarze z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania na okres próby ustalony przez Sąd,

3. uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w G. w zmienionym

składzie.

Wyrokiem z dnia 21 stycznia 2011 r., Sąd Okręgowy w G. zaskarżony

wyrok utrzymał w mocy, uznając apelację obrońcy oskarżonego za

oczywiście bezzasadną.

Kasację w przedmiotowej sprawie wniósł obrońca. Zarzucił w niej

wyrokowi Sądu odwoławczego „rażące naruszenie prawa procesowego,

które miało istotny wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z

art. 433 § 1 k.p.k. poprzez przeprowadzenie nierzetelnej kontroli

odwoławczej, a w konsekwencji akceptacji uchybienia normie art. 41 § 1

k.p.k.

w

sytuacji,

w

której

mimo

istnienia

ku

temu

obowiązku,

przewodniczący składu orzekającego – Marcin K. nie wyłączył się od

udziału w sprawie sygn. akt II K 110/05, pomimo że wyrokiem z dnia 17

marca 2006 r. w sprawie sygn. akt II K 409/05 oraz wyrokiem z dnia 21

marca 2006 r. w sprawie II K 408/05 uznał odpowiednio – oskarżone Annę

W. i Katarzynę Ł. winnymi zarzucanych im czynów, a następnie dnia 19

stycznia 2007 r. i dnia 14 marca 2007 r. przesłuchał odpowiednio – Annę

W. i Katarzynę Ł. w charakterze świadków w sprawie sygn. akt II K 110/05 i

w sprawie tej wydał wyrok skazujący w stosunku do oskarżonego Zdzisława

Z.”. Przy tak zredagowanym zarzucie wniósł o uchylenie wyroku Sądu

Okręgowego w G. oraz utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu

Rejonowego w G. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi pierwszej instancji.

W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Okręgowej

w G. wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej, a stanowisko to w

toku rozprawy kasacyjnej podtrzymał prokurator Prokuratury Generalnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Gdyby wniesioną w niniejszej sprawie skargę kasacyjną oceniać w

oparciu o treść zarzutu zredagowanego w jej petitum, stanowisko

prokuratury wyrażone w odpowiedzi na kasację oraz w toku rozprawy

kasacyjnej o jej oczywistej bezzasadności byłoby całkowicie uprawnione.

Trudno bowiem wyłącznie z samego faktu przesłuchania w niniejszej

sprawie w charakterze świadków Anny W. i Katarzyny Ł., pierwotnie

objętych postępowaniem dotyczącym również Zdzisława Z., oraz wydania

w stosunku do nich w odrębnych postępowaniach wyroków skazujących

przez tego samego sędziego, który następnie wyrokował w przedmiocie

odpowiedzialności

karnej

oskarżonego,

automatycznie

wyprowadzać

wniosek o naruszeniu przez orzekającego w tych wszystkich sprawach

sędziego art. 41 § 1 k.p.k., poprzez niewyłączenie się od rozpoznania

przedmiotowej sprawy z uwagi na uzasadnioną wątpliwość co od jego

bezstronności. Zdziwienie musi wzbudzić również postawienie pod

adresem orzeczenia Sądu drugiej instancji zarzutu naruszenia art. 433 § 1

k.p.k., co sugerowałoby z kolei, że Sąd ten zarzut obrazy art. 41 § 1 k.p.k.

obowiązany był rozpoznać poza granicami środka odwoławczego w

sytuacji, gdy naruszenie tego ostatniego przepisu zostało przecież przez

obrońcę

wprost

podniesione

we

wniesionej

przez

niego

apelacji.

Uwzględniając wszelako argumentację, którą – na poparcie swoich

twierdzeń – autor podlegającego rozpoznaniu nadzwyczajnego środka

zaskarżenia zawarł w jego części motywacyjnej, w pełni uprawniony wydaje

się wniosek, że w rzeczywistości zarzucono rozstrzygnięciu Sądu

Okręgowego w G. naruszenie art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k.,

przez wyrażenie – przy rozpoznawaniu apelacyjnego zarzutu obrazy art. 41

§ 1 k.p.k. – błędnego poglądu prawnego, jakoby orzekanie w sprawie

Zdzisława Z. przez sędziego, który wcześniej rozstrzygnął o winie Anny W.

oraz Katarzyny Ł., i to w zakresie czynów pozostających w ścisłym związku

z zarzutami stawianymi oskarżonemu w tym postępowaniu, nie rodziło

uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności tego sędziego, chociażby

w aspekcie obiektywnym. Tak odczytany – przy uwzględnieniu art. 118 § 1

k.p.k. – zarzut, nie może być wprawdzie uznany za oczywiście bezzasadny

w rozumieniu art. 535 § 3 k.p.k., nie oznacza to jednak, że można z kolei

uznać

jego

przekonująca

trafność.

O

argumentacja

jego

niezasadności

przedstawiona

w

przesądza

bowiem

uzasadnieniu

Sądu

odwoławczego, który – uwzględniając realia procesowe niniejszej sprawy –

zasadnie nie stwierdził podstaw do kwestionowania obiektywizmu po

stronie orzekającego w składzie Sądu pierwszej instancji sędziego, i to nie

tylko przy uwzględnieniu elementów o charakterze subiektywnym, lecz

także elementów o charakterze obiektywnym, a więc przez pryzmat tzw.

bezstronności „zewnętrznej”.

Przed odniesieniem się do twierdzeń skarżącego należy jednak

wskazać na uwarunkowania, w jakich doszło do wydania wyroku

skazującego Zdzisława Z.

Jak

to

zasygnalizowano

we

wstępnej

części

niniejszego

uzasadnienia, wniesiony w niniejszej sprawie w dniu 28 czerwca 2002 r. do

Sądu Rejonowego w G. akt oskarżenia poza Zdzisławem Z. obejmował

jeszcze 38 osób, wśród których były również Anna W. i Katarzyna Ł.

Tej pierwszej oskarżyciel publiczny zarzucił, że „w dniu 13.12.200 r. w

G., wspólnie i w porozumieniu ze Zdzisławem Z. zawarła z Bankiem PKO

S.A. umowę prowadzenia rachunku oszczędnościowo rozliczeniowego o

nazwie

«Eurokonto»

podając

przy

tym

pełnomocnikowi

Banku

nieprawdziwe dane dotyczące deklarowanej wysokości miesięcznych wpłat,

w zamiarze doprowadzenia PKO S.A. do niekorzystnego rozporządzenia

mieniem w dniu 27.12.200 r. wpłaciła na otwarty w wyżej opisany sposób

rachunek kwotę 5.720 zł, a następnie w dniu 29.12.2000 r. wypłaciła z tego

rachunku kwotę 5.710 zł, po czym w dniu 29.12.200 r. za pomocą karty

bankomatowej «Maestro» nr (...) doprowadziła Bank PKO S.A. do

niekorzystnego rozporządzenia mieniem w wysokości 6.102,05 zł” – tj. czyn

z art. 286 § 1 k.k.

Z kolei Katarzyna Ł. oskarżona została o to, że „w dniu 23.03.2001 r.

w G., wspólnie i w porozumieniu z Zdzisławem Z. zawarła z Bankiem PKO

S.A. umowę prowadzenia rachunku oszczędnościowo rozliczeniowego o

nazwie

«Eurokonto»

przy

czym

podała

pełnomocnikowi

Banku

nieprawdziwe dane dotyczące swojego zatrudnienia oraz wysokości

deklarowanych miesięcznych wpłat, w zamiarze doprowadzenia PKO S.A.

do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w dniu 3.04.2001 r. wpłaciła na

otwarty w wyżej opisany sposób rachunek kwotę 6 000,00 zł, a następnie w

dniu 4.04.2001 r. wypłaciła z tego rachunku kwotę 5 984,00 zł, po czym w

dniu 4.04.2001 r. posługując się kartą bankomatową «Maestro» nr (...)

doprowadziła Bank PKO S.A. w G. do niekorzystnego rozporządzenia

mieniem w wysokości 5 995 zł” – tj. o czyn z art. 286 k.k.

W toku postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie przez Sąd

Rejonowy w G. pod przewodnictwem SSR Magdaleny P., postanowieniem

z dnia 21 września 2004 r. (IV K 1244/02) do odrębnego rozpoznania

wyłączone zostały m.in. sprawy oskarżonych Anny W. i Katarzyny Ł., co

było spowodowane permanentnym niestawiennictwem wyżej wymienionych

na kolejne terminy rozprawy.

Wyrokiem z dnia 17 marca 2006 r., sygn. akt II K 408/05, Sąd

Rejonowy w G. (składowi sądu przewodniczył, ówczesny asesor, Marcin

K.), po odebraniu wyjaśnień od oskarżonej Katarzyny Ł., w których

przyznała się do popełnienia zarzucanego jej czynu, w uwzględnieniu

złożonego przez nią w trybie art. 387 § 1 k.p.k. wniosku, uznał oskarżoną

za winną tego, że „w okresie od 23 marca do 4 kwietnia 2001 r., działając w

krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru

osiągnięcia korzyści majątkowej, działając wspólnie i w porozumieniu z inną

ustaloną

osobą,

doprowadziła

bank

PKO

SA

do

niekorzystnego

rozporządzenia mieniem w wysokości 5 995 zł (…) w ten sposób, że

zawarła z wyżej wymienionym bankiem umowę prowadzenia rachunku

oszczędnościowo rozliczeniowego o nazwie «Eurokonto», przy czym

podała pełnomocnikowi Banku nieprawdziwe dane dotyczące swojego

zatrudnienia oraz wysokości deklarowanych miesięcznych wpłat, w dniu

3.04.2001 r. wpłaciła na otwarty w wyżej opisany sposób rachunek kwotę

6 000 zł, a następnie w dniu 4.04.2001 r. wypłaciła z tego rachunku kwotę

5 984 zł, po czym w dniu 4.04.2001 r. dokonała zakupów płacąc karą

bankomatową „Maestro” nr (...), wprowadzając w ten sposób pracowników

banku w błąd co do swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej i wysokości

posiadanych środków na rachunku w dniu dokonywania transakcji kartą

bankomatową” – tj. przestępstwa określonego w art. 12 k.k. w zw. z art. 286

§ 1 k.k. i za to skazał ją na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności z

warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat próby oraz

grzywnę w wymiarze 50 stawek dziennych, przy ustaleniu wysokości stawki

dziennej na kwotę 20 złotych, zobowiązując oskarżoną, na podstawie art.

72 § 2 k.k., do naprawienia w całości szkody wyrządzonej tym

przestępstwem.

W dniu 21 marca 2006 r., w sprawie II K 409/05, podobne

rozstrzygnięcie zapadło w odniesieniu do oskarżonej Anny W. Sąd

Rejonowy w G., w składzie, któremu również przewodniczył asesor Marcin

K., w uwzględnieniu wniosku oskarżonej (przyznającej się do winy), o

którym mowa w art. 387 § 1 k.p.k., uznał Annę W. za winną tego, że „w

okresie od 27 do 29 grudnia 2000 r., działając w krótkich odstępach czasu,

w wykonaniu z góry powziętego zamiaru osiągnięcia korzyści majątkowej,

wspólnie i w porozumieniu z inną ustaloną osobą, doprowadziła bank PKO

SA do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w wysokości 6 102,05 zł

(…) w ten sposób, że zawarła z wyżej wymienionym bankiem umowę

prowadzenia

rachunku

oszczędnościowo

rozliczeniowego

o

nazwie

«Eurokonto», przy czym podała pełnomocnikowi Banku nieprawdziwe dane

dotyczące wysokości deklarowanych miesięcznych wpłat, w dniu 27

grudnia 2000 r. wpłaciła na otwarty w wyżej opisany sposób rachunek

kwotę 5 720 zł, a następnie w dniu 29 grudnia 2000 r. wypłaciła z tego

rachunku kwotę 5 710 zł, po czym w dniu 29 grudnia 2000 r. dokonała

zakupów za pomoc karty bankomatowej «Maestro» nr (...), wprowadzając w

ten sposób pracowników banku w błąd co do swojej rzeczywistej sytuacji

majątkowej i wysokości posiadanych środków na rachunku w dniu

dokonywania transakcji kartą bankomatową” – tj. przestępstwa określonego

w art. 12 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i za to skazał ją na kary identyczne

jak oskarżoną Krystynę Ł., z tym, że oddał ją ponadto w okresie próby pod

dozór kuratora sądowego, zobowiązując również i tą oskarżoną do

naprawienia w całości szkody wyrządzonej przestępstwem.

Na rozprawie w dniu 19 stycznia 2007 r., w sprawie II K 110/05,

obejmującej oskarżonych Zdzisława Z., Leszka C., Adama D. i Kazimierza

A., prowadzonej od dnia 14 lipca 2006 r. przez Sąd Rejonowy w G. od

początku w zmienionym składzie i pod przewodnictwem asesora Marcina

K., przesłuchana została w charakterze świadka Anna W., natomiast w dniu

14 marca 2007 r. Katarzyna Ł.

Postanowieniem wskazanego wyżej sądu wydanym na kolejnym

terminie rozprawy w dniu 20 lipca 2007 r., na podstawie art. 34 § 3 k.p.k.

wyłączono do odrębnego postępowania sprawę o czyny z pkt 17 i 24 aktu

oskarżenia, w których zarzucono Zdzisławowi Z. popełnienie wspólnie i w

porozumieniu z Anną W. i Katarzyną Ł. przestępstw określonych w art. 286

§ 1 k.k., uzasadniając to koniecznością uniknięcia w tym zakresie

wątpliwości co do bezstronności przewodniczącego składu orzekającego,

który wcześniej wydał, w odniesieniu do dwóch wyżej wymienionych,

prawomocne wyroki skazujące w zakresie tożsamych czynów.

W toku rozprawy w dniu 12 października 2007 r. obrońca

oskarżonego Zdzisława Z. złożył wniosek o wyłączenie, na podstawie art.

41 § 1 k.p.k., asesora Marcina K., od rozpoznania przedmiotowej sprawy.

Odwołując się m.in. do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2007

r., I KZP 9/07, OSNKW 2007, z. 5, poz. 39 oraz wskazując na fakt

przesłuchania w toku niniejszego postępowania w charakterze świadków

Anny W. i Katarzyny Ł., co do odpowiedzialności karnej których, i to w

zakresie czynów popełnionych wspólnie i w porozumieniu ze Zdzisławem

Z., Sąd Rejonowy pod przewodnictwem asesora Marcina K. już wcześniej

rozstrzygnął w odrębnym postępowaniu, wyraził pogląd, że orzekanie w tej

sytuacji przez tego samego sędziego, gdy będzie zobligowany oceniać ten

sam materiał dowodowy, narazi go na wewnętrzny konflikt sumienia. Sąd

Rejonowy w G. postanowieniem z dnia 12 października 2007 r. wniosku

obrońcy o wyłączenie sędziego nie uwzględnił. Podstawą powyższej decyzji

procesowej była konstatacja, że z chwilą wyłączenia do odrębnego

rozpoznania czynów zarzuconych Zdzisławowi Z. w pkt 17 i 24 aktu

oskarżenia, które miały zostać popełnione wspólnie i w porozumieniu z

Anną W. i Katarzyną Ł., pomimo przesłuchania tych ostatnich w tym

postępowaniu w charakterze świadków, ustała obawa naruszenia zasady

bezstronności, bowiem przy rozstrzyganiu o odpowiedzialności karnej

oskarżonego w zakresie pozostałych stawianych mu zarzutów, dowody w

postaci zeznań wskazanych świadków, jako nie pozostające w związku z

tymi innymi zarzutami, nie będą podlegały ocenie składu orzekającego o

winie Zdzisława Z.

Podobną argumentacją posłużył się również Sąd Okręgowy w G.,

rozpoznając podniesiony w apelacji obrońcy oskarżonego zarzut obrazy art.

41 § 1 k.p.k. Przywołując utrwalone w tym przedmiocie orzecznictwo Sądu

Najwyższego, w tym cytowaną wyżej uchwałę z dnia 26 kwietnia 2007 r., I

KZP 9/07, Sąd ad quem zauważył, że rozstrzygając o odpowiedzialności

karnej Zdzisława Z. w zakresie czynów zarzuconych mu w pkt 1-16, 18-22,

25-27, 38-40 aktu oskarżenia (wg. numeracji przyjętej w komparycji

zaskarżonego wyroku sądu meriti), sąd ten nie osądzał go – w związku z

wcześniejszą decyzją o wyłączeniu do odrębnego rozpoznania czynów

zarzuconych mu w pkt 17 i 24 aktu oskarżenia – w zakresie zarzutów, które

miały być popełnione wspólnie i w porozumieniu z Anną W. i Katarzyna Ł.,

a tylko w tym zakresie można byłoby mówić o konieczności oceny tego

samego materiału dowodowego, który wcześniej stał się podstawą

prawomocnych orzeczeń wydanych w stosunku do współsprawczyń. W tym

stanie rzeczy, sam fakt przesłuchania wyżej wymienionych w charakterze

świadków, nie mógł mieć żadnego wpływu na wyrobienie sobie u sędziego

przekonania o sprawstwie oskarżonego Zdzisława Z. w zakresie czynów,

za które został osądzony w zaskarżonym wyroku, tym bardziej, że w tym

przedmiocie

Sąd

Rejonowy

dysponował

szeregiem

innych,

niepodważalnych dowodów na jego sprawstwo w postaci zeznań wielu

innych świadków, którzy popełnili – przy współudziale z oskarżonym – 27

pozostałych, objętych tym postępowaniem, czynów.

Z takim stanowiskiem – w ocenie Sądu Najwyższego – należy się

zgodzić. Uwzględnia ono zarówno samą treść przepisu art. 41 § 1 k.p.k.,

zgodnie z którym wyłączenie sędziego winno nastąpić wyłącznie wówczas,

gdy istnieją okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną

wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, jak i związany z

interpretacją określonych w tym przepisie przesłanek wyłączenia dorobek

piśmiennictwa (zob. m.in. W. Jasiński: Bezstronność sądu i jej gwarancje w

polskim procesie karnym, Warszawa 2009) oraz judykatury. W tym ostatnim

fundamentalne znaczenie przyznać należy powoływanej już wielokrotnie w

niniejszym uzasadnieniu uchwale Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia

2007 r., I KZP 9/07, będącej rozwinięciem poglądu wyrażonego wcześniej

m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2006 r., V KK 107/05,

OSNKW 2006, z. 10, poz. 96, w której dokonując wykładni będącego

przedmiotem rozważań przepisu, wyrażono jednoznaczny w swojej

wymowie, i powszechnie akceptowany pogląd, że w wypadku gdy materiał

dowodowy,

na

podstawie

którego

orzeczono

w

przedmiocie

odpowiedzialności karnej jednego ze sprawców czynu, miałby stanowić

podstawę dowodową orzeczenia w przedmiocie odpowiedzialności karnej

także i innego współsprawcy (podżegacza lub pomocnika) tego samego

czynu, sędzia, który dokonał oceny dowodów w odniesieniu do jednej z tych

osób, powinien być wyłączony od udziału w sprawie dotyczącej

pozostałych, z uwagi na istnienie okoliczności, która „mogłaby wywołać

uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności” w rozumieniu art. 41 § 1

k.p.k. Prawdą jest, że w uzasadnieniu powołanej uchwały Sąd Najwyższy

do sytuacji, które winny skutkować wyłączeniem sędziego w oparciu o

przepis art. 41 § 1 k.p.k., zaliczył również taką, w której sędzia miałby

orzekać w sprawie osoby, której zarzuca się inny czyn niż przypisany

osobie uprzednio osądzonej, z udziałem w składzie orzekającym tego

samego sędziego, przy czym istnieje określony stopień powiązań między

tymi czynami, dopuścił jednak również i możliwość takiego układu

procesowego, w którym stopień powiązania dowodowego pomiędzy

czynem współsprawcy już osądzonego, a czynem, który miałby stanowić

przedmiot osądu przez tego samego sędziego, pozwoliłby uzasadnić

orzeczenie w przedmiocie odpowiedzialności karnej określonej osoby bez

odwoływania się do depozycji osoby uprzednio osądzonej oraz innych

dowodów poddanych już analizie w związku z wydaniem orzeczenia

przeciwko niej. Są to wprawdzie – jak to wywiódł Sąd Najwyższy – sytuacje

nietypowe, ale występujące w praktyce, i taka właśnie wyjątkowa sytuacja

ujawniła się w toku niniejszego postępowania. Stało się tak za sprawą

trafnej, a jednocześnie bez wątpienia pragmatycznej decyzji Sądu

Rejonowego w G. z dnia 20 lipca 2007 r., gdy po przesłuchaniu w

charakterze świadków Anny W. i Katarzyny Ł., dokonano w oparciu o

przepis art. 34 § 3 k.p.k. wyłączenia przedmiotowego w odniesieniu do

czynów zarzuconych Zdzisławowi Z. w pkt 17 i 24 aktu oskarżenia. Tego

rodzaju zabieg był przy tym możliwy, gdyż każdy z objętych skargą

oskarżyciela publicznego zarzutów stanowił odrębny czyn, zaś sprawstwo

oskarżonego każdorazowo ustalane było wyłącznie w oparciu o konkretne,

związane wyłącznie z danym czynem dowody, tak w postaci depozycji osób

ze

Zdzisławem

Z. –

przy

popełnieniu

konkretnych

czynów

–

współdziałających, jak i dowody o charakterze nieosobowym. Skoro zaś

tak, to przy ustalaniu stanu faktycznego w odniesieniu do poszczególnych

czynów, nie było potrzeby posiłkowania się materiałem dowodowym

dotyczącym innych zarzutów, chociaż bez wątpienia, z uwagi na tożsamy

sposób działania głównego sprawcy, dokonana w rezultacie subsumpcja

prawna zarzucanych mu czynów musiała być zbieżna.

Odmienna sytuacja miałaby miejsce wówczas, gdyby do osądzenia

Zdzisława Z. za czyny zarzucone mu w akcie oskarżenia w pkt 17 i 24 w

niniejszym postępowaniu doszło, i to pomimo prawidłowego określenia w

wyrokach Sądu Rejonowego w G. z dnia 17 marca 2006 r. (II K 408/05) i z

dnia 21 marca 2006 r. (II K 409/05), że Katarzyna Ł. oraz Anna W. działały

wspólnie i w porozumieniu z „inną ustaloną osobą”, bowiem oczywistym

jest, że w obu wypadkach chodziło o oskarżonego, który do czasu

wyrokowania w tych sprawach nie został jeszcze nawet nieprawomocnie

skazany. Tego rodzaju przypadek jednak nie zaistniał, a to za sprawą

trafnej decyzji procesowej Sądu pierwszej instancji, który – jak to

podkreślono wyżej – wyłączył do odrębnego rozpoznania sprawę o te

właśnie czyny.

W świetle powyższego, nie może budzić wątpliwości, możliwość

zachowania obiektywizmu przez sędziego Marcina K. przy rozstrzyganiu o

odpowiedzialności karnej Zdzisława Z. w odniesieniu do pozostałych

zarzuconych mu czynów, w tym również odnosząc się do tej kwestii przez

pryzmat przeciętnego, obiektywnego obserwatora, czego nie mogą

zrównoważyć całkowicie subiektywne odczucia skarżącego, który – co

należy podkreślić – naruszenia w tej sprawie zasady bezstronności upatruje

wyłącznie w fakcie przesłuchania dwóch innych osób w charakterze

świadków, których zeznania, nie mogły w jakikolwiek sposób ważyć na

odpowiedzialności oskarżonego w zakresie objętym wyrokiem sądu a quo,

nie wysuwając przy tym pod adresem orzekającego sędziego, i to w toku

całego postępowania (we wniosku o wyłączenie z dnia 12 października

2007 r., w skardze apelacyjnej i obecnie w kasacji), jakichkolwiek innych

zastrzeżeń.

Zdaniem Sądu Najwyższego, to właśnie słabość forsowanej w tym

przedmiocie

przez

autora

kasacji

koncepcji,

sprawiła,

że

poza

wyartykułowanym wprost zarzutem naruszenia art. 41 § 1 k.p.k., w

uzasadnieniu skargi wskazał on także na rzekome błędy w sposobie

rozumowania Sądu odwoławczego, świadczące o zignorowaniu przez

instancję ad quem unormowań art. 170 § 1 k.p.k. oraz art. 410 k.p.k.

Tymczasem wywód Sądu Okręgowego w G., o tym, że „Sąd Rejonowy przy

wyrokowaniu nie wziął pod uwagę ich (Anny W. i Katarzyny Ł. – uwaga SN)

zeznań jako nie mających związku z zarzutami oskarżenia”, jest jasny i

wcale nie oznacza, że w toku postępowania doszło bądź to do oddalenia

wniosków dowodowych w postaci zeznań świadków Anny W. i Katarzyny

Ł., co w rzeczywiście nie miało miejsca, bądź też do zaakceptowania przez

Sąd drugiej instancji wyrokowania przez sąd meriti tylko na podstawie

części ujawnionego materiału dowodowego. Twierdzenie takie byłoby

uprawnione wyłącznie wówczas, gdyby orzekające w tej sprawie sądy,

pomimo objęcia rozstrzygnięciem czynów zarzuconych Zdzisławowi Z. w

pkt 17 i 24 aktu oskarżenia, pominęły istotne w tym zakresie depozycje

osób z nim współdziałających lub też, gdyby zeznania świadków Anny W. i

Katarzyny Ł. w jakimkolwiek zakresie odnosiły się do innych postawionych

temu oskarżonemu zarzutów, objętych następnie zapadłymi w tej sprawie

wyrokami. Tak jednak, z czego autor kasacji musiał zdawać sobie sprawę,

w tym wypadku nie było, nie było więc tym samym potrzeby – przy

formułowaniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia – posiłkowania się w

jakimkolwiek zakresie depozycjami wyżej wymienionych. W rezultacie sam

fakt przesłuchania Anny W. i Katarzyny Ł. w charakterze świadków, i to –

co należy raz jeszcze podkreślić – przed podjęciem, w oparciu o przepis

art. 34 § 3 k.p.k., decyzji o wyłączeniu sprawy o czyny, których ich zeznania

dotyczyły, do odrębnego rozpoznania, nie daje jakichkolwiek podstaw do

twierdzenia, że rozstrzygający o odpowiedzialności karnej skazanego

Zdzisława Z. Sąd a quo wyrokował tylko na podstawie części ujawnionego

materiału dowodowego. W związku z tym, o naruszeniu przez Sąd

pierwszej instancji art. 410 k.p.k. (bo tylko do tego orzeczenia mógł być

skierowany zarzut obrazy wskazanego przepisu) oraz o niezgodnym z

zasadami procedury zaakceptowaniu tego stanu rzeczy przez Sąd drugiej

instancji, nie może być mowy.

Podsumowując, zgodzić należy się w całej rozciągłości z tą częścią

wywodu prokuratora Prokuratury Okręgowej w G., który w udzielonej na

kasację pisemnej odpowiedzi podkreślił brak podstaw do uznania, że

postępowanie jurysdykcyjne w przedmiotowej sprawie było obarczone

uchybieniami kwalifikującymi się jako rażące naruszenie prawa mające przy

tym wpływ, i to istotny, na treść zaskarżonego wyroku. Prawdą jest bowiem,

że Sąd pierwszej instancji, nie wyłączając się od rozpoznania sprawy

Zdzisława

Z. w

zakresie

objętym

ostatecznie

zapadłym

w

tym

postępowaniu wyrokiem, nie dopuścił się obrazy art. 41 § 1 k.p.k., gdyż za

taką decyzją (braku potrzeby wyłączenia) przemawiał zarówno brak

związku podmiotowego i przedmiotowego z wcześniej rozpoznawanymi

sprawami Anny W. i Katarzyny Ł., a także brak tożsamości materiału

dowodowego podlegającego ocenie. Uprawniona jest przy tym konkluzja,

że obawa o stronniczość sądu, której dotyczy regulacja art. 41 § 1 k.p.k.,

musi

być

uzasadniona

obiektywnie,

nie

jest

natomiast

do

tego

wystarczające podniesienie jakichkolwiek wątpliwości co do bezstronności

sądu. Dla zastosowania instytucji iudex suspectus wątpliwości muszą być

uzasadnione, a więc istnieć obiektywnie i poddawać się zewnętrznej ocenie

oraz weryfikacji, a nie być tylko subiektywnym przekonaniem danej osoby.

W takim układzie procesowym nie sposób również uznać, aby Sąd

Okręgowy

w

G.,

nie

podzielając

zastrzeżeń

obrońcy

skazanego

wskazanych w apelacji, dokonał nierzetelnej kontroli odwoławczej i tym

samym, z rażącym naruszeniem art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3

k.p.k., doprowadził do inkorporowania do swojego orzeczenia obrazy art. 41

§ 1 k.p.k.

Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w części dyspozytywnej

postanowienia.