III KK 209/11 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 2 GRUDNIA 2011 R.

III KK 209/11

W razie upływu okresu przedawnienia karalności tuż po wydaniu

wyroku skazującego w pierwszej instancji, który nie został zaskarżony

środkami odwoławczymi i uprawomocnił się, umorzeniu postępowania w

trybie art. 62 § 1 k.p.s.w. z powodu negatywnej przesłanki procesowej

przewidzianej w art. 5 § 1 pkt 4 k.p.s.w. stoi na przeszkodzie powaga

rzeczy osądzonej (art. 5 § 1 pkt 8 k.p.s.w.).

Przewodniczący: sędzia SN P. Kalinowski.

Sędziowie SN: R. Malarski (sprawozdawca), Z. Puszkarski.

Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Engelking.

Sąd Najwyższy w sprawie Sylwestra M., obwinionego o wykroczenie z

art. 120 § 1 k.w. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 2

grudnia 2011 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na

niekorzyść obwinionego od postanowienia Sądu Rejonowego w H. z dnia

15 kwietnia 2011 r.,

u c h y l i ł zaskarżone postanowienie (...).

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w H., wyrokiem z 17 lutego 2011 r., uznał Sylwestra M.

za winnego tego, że w dniu 19 lutego 2009 r. przywłaszczył na szkodę

Mariana G. 10 drzewek lipowych łącznej wartości 20,37 zł, to jest

wykroczenia określonego w art. 119 § 1 k.w., i skazał go za to na karę

nagany oraz orzekł wobec obwinionego, na podstawie art. 119 § 4 k.w.,

obowiązek naprawienia szkody. Wyrok ten nie został zaskarżony i

uprawomocnił się w dniu 24 lutego 2011 r.

Ten sam sąd, mianowicie Sąd Rejonowy w H., działając z urzędu,

postanowieniem z 15 kwietnia 2011 r., umorzył – na podstawie art. 5 § 1 pkt

4 k.p.s.w. – postępowanie wobec Sylwestra M., stwierdzając m.in., że w

sprawie doszło do przedawnienia karalności z dniem 19 lutego 2011 r., a

więc przed uprawomocnieniem się wyroku skazującego za wykroczenie.

Postanowienie to uprawomocniło się z dniem 3 czerwca 2011 r.

Kasację od prawomocnego postanowienia o umorzeniu postępowania

złożył na niekorzyść obwinionego, na podstawie art. 111 k.p.s.w.,

Prokurator Generalny. Zarzucił w niej rażące i stanowiące bezwzględną

przyczynę odwoławczą, określoną w art. 104 § 1 pkt 7 k.p.s.w., naruszenie

przepisu prawa procesowego, a mianowicie art. 5 § 1 pkt 8 k.p.s.w.,

polegające na wydaniu w dniu 15 kwietnia 2011 r. postanowienia o

umorzeniu postępowania wobec obwinionego Sylwestra M., podczas gdy

postępowanie wobec wymienionego o ten sam czyn zostało zakończone

prawomocnym wyrokiem skazującym Sądu Rejonowego w H. z dnia 17

lutego 2011 r. W konsekwencji autor kasacji wniósł o uchylenie

zaskarżonego orzeczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się zasadna.

Rozważania wypadało rozpocząć od udzielenia odpowiedzi na

pytanie: czy w wypadku upływu terminu przedawnienia tuż po wydaniu

wyroku w pierwszej instancji, gdy nie złożono środka odwoławczego, może

dojść do uprawomocnienia się tegoż wyroku? Brak jest – zdaniem Sądu

Najwyższego – przekonujących argumentów natury prawnej, aby przyjąć

tezę, że w zarysowanym układzie procesowym wyrok nie może uzyskać

cechy prawomocności. Taki właśnie punkt widzenia prezentowany jest w

literaturze prawniczej (zob. T. Grzegorczyk: Kodeks postępowania w

sprawach o wykroczenia. Komentarz, Warszawa 2008, s. 75). Warto w tym

miejscu silnie zaakcentować, że w analizowanej sytuacji procesowej wyrok

zapadł przed upływem dwuletniego terminu przedawnienia karalności, o

którym mowa w art. 45 § 1 k.w., i że odmienne zapatrywanie prowadziłoby

do

następstw

sprzecznych

z

podstawowymi

zasadami

i

celami

postępowania w sprawach o wykroczenia, np. nie mogłoby nigdy dojść do

przedawnienia wykonania kary (art. 45 § 3 k.w.). Snucie analogii między

komentowaną ujemną przesłanką procesową w postaci przedawnienia

karalności a przeszkodą procesową w postaci śmierci obwinionego (art. 5 §

1 pkt 5 k.s.p.w.) pozostaje nieuprawnione, jako że w tym drugim wypadku

pojawia się niemożność skierowania sprawy do wykonania. Ta właśnie

okoliczność sprawia, że jeżeli obwiniony zmarł po wydaniu wyroku, a przed

jego zaskarżeniem, sąd pierwszej instancji powinien postanowieniem

umorzyć postępowanie (zob. postanowienie SN z 19 września 2006 r., III

KK 261/06, Lex nr 196623).

Skoro miało miejsce uprawomocnienie się pierwszoinstancyjnego

wyroku, to siłą rzeczy wykluczona została możliwość sięgnięcia po

rozwiązanie przewidziane w art. 62 § 1 k.p.s.w. Jakkolwiek bowiem przepis

ten

nakazuje

okoliczności

wyłączające

orzekanie,

które

obejmują

okoliczności wskazane w art. 5 § 1 k.p.s.w., uwzględniać z urzędu w

każdym stadium postępowania, a więc na posiedzeniu po wszczęciu

postępowania, na rozprawie przed otwarciem przewodu sądowego i po jego

rozpoczęciu oraz po wydaniu wyroku – zarówno jeszcze w postępowaniu

pierwszoinstancyjnym, jak i drugoinstancyjnym przed uprawomocnieniem

się orzeczenia, to jednak z przyczyn zasadniczych omawiana instytucja nie

może mieć już zastosowania do wyroków prawomocnych. Ich wzruszenie

nastąpić bowiem może tylko za pomocą nadzwyczajnych środków

zaskarżenia, to jest kasacji lub wznowienia postępowania (Rozdział 18 i 19

Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia).

Funkcjonowanie w obrocie prawnym prawomocnego wyroku (w

niniejszej

sprawie

wyroku

skazującego)

sprawia,

że

kolejnego

postępowania przeciwko tej samej osobie o ten sam czyn nie wolno

wszczynać. Zachodzi tu wszak przeszkoda określana jako powaga rzeczy

osądzonej (res iudicata), która ma już to aspekt formalny (dane

rozstrzygnięcie nie może być przedmiotem zaskarżenia w trybie zwykłych

środków odwoławczych), już to materialny (postępowanie o ten sam czyn

tej samej osoby nie może się toczyć – ne bis in idem). Regułę tę, wyrażoną

w art. 5 § 1 pkt 8 k.p.s.w., Sąd Rejonowy w H. w dniu 15 kwietnia 2011 r.

ewidentnie

złamał,

niwecząc

postanowieniem

wydanym

w

niedopuszczalnym w takim układzie procesowym trybie, prawomocny wyrok

skazujący.

W podsumowaniu należało stwierdzić: w razie upływu okresu

przedawnienia karalności tuż po wydaniu wyroku skazującego w pierwszej

instancji,

który

nie

został

zaskarżony

środkami

odwoławczymi

i

uprawomocnił się, umorzeniu postępowania w trybie art. 62 § 1 k.p.s.w. z

powodu negatywnej przesłanki procesowej przewidzianej w art. 5 § 1 pkt 4

k.p.s.w. stoi na przeszkodzie powaga rzeczy osądzonej (art. 5 § 1 pkt 8

k.p.s.w.).

W

tym

stanie

rzeczy

Sąd

Najwyższy

uchylił

zaskarżone

postanowienie, rezygnując z oczywistych względów z wydania tzw.

orzeczenia następczego.