III KK 111/23 · Sąd Najwyższy

III KK 111/23 POSTANOWIENIE Dnia 26 kwietnia 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Paweł Wiliński w sprawie M. M. podejrzanej o czyn z art. 300 § 2 k.k. po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na niekorzyść podejrzanej od postanowienia Sądu Rejonowego w Kołobrzegu z dnia 18 marca 2022 r., sygn. akt II Kp 471/21 utrzymującego w mocy postanowienie prokuratora Prokuratury Rejonowej w Kołobrzegu z dnia 10 listopada 2021 r., sygn. akt PR Ds.[...] p o s t a n o w i ł: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Kołobrzegu.

UZASADNIENIE

Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich jest oczywiście zasadna w stopniu wymaganym przez art. 535 § 5 k.p.k., co umożliwiło jej rozpoznanie na posiedzeniu.Rzecznik Praw Obywatelskich postawił w kasacji zarzut rażącego i mogącego mieć istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenia prawa procesowego tj. art. 433 § 2 k.p.k. i art. 94 § 1 k.p.k. i art. 98 § 1 k.p.k., polegającego na nierozpoznaniu zarzutów podniesionych w zażaleniu pełnomocnika procesowego pokrzywdzonego R. M. i odrębnym zażaleniu pokrzywdzonego R. M., co skutkowało przeprowadzeniem nieprawidłowej kontroli odwoławczej postanowienia prokuratora Prokuratury Rejonowej w Kołobrzegu o umorzeniu dochodzenia PR Ds. [...] przeciwko M.

M., podejrzanej o popełnienie przestępstwa określonego w art. 300 § 2 k.k.Podnosząc powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Kołobrzegu.Uchybienie wskazane w kasacji Rzecznik Praw Obywatelskich rzeczywiście w niniejszej sprawie wystąpiło.Postanowieniem z dnia 10 listopada 2021 roku prokurator Prokuratury Rejonowej w Kołobrzegu umorzył dochodzenie w sprawie o sygn. akt PR Ds. [...] przeciwko M. M., podejrzanej o popełnienie przestępstwa określonego w art. 300 § 2 k.k., tj. o to, że w dniu 12 grudnia 2019 r. w Kołobrzegu, w celu udaremnienia wykonania postanowienia Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 5 marca 2019 r. w sprawie o sygnaturze akt I Acz 42/19 uszczupliła zaspokojenie swojego wierzyciela R.

M. w ten sposób, iż na podstawie faktury nr […] z dnia 12 grudnia 2019 r. zbyła na rzecz R. K. samochód osobowy marki V. o numerze rejestracyjnym […] - podlegający zajęciu w sprawie I Acz 42/19, przy czym działanie to naraziło na uszczuplenie roszczeń wierzyciela R. M. w kwocie 49 200 zł. Podstawą rozstrzygnięcia procesowego prokuratora było stwierdzenie braku znamion czynu zabronionego określonego w art. 300 § 2 k.k., w ocenianym zachowaniu podejrzanej.Na postanowienie prokuratora Prokuratury Rejonowej w Kołobrzegu o umorzeniu dochodzenia złożono dwa zażalenia - zarówno pełnomocnika procesowego pokrzywdzonego, jak też osobiste pokrzywdzonego R.

M.. W obydwu zażaleniach podniesiono szereg zarzutów. W szczególności w osobistym zażaleniu pokrzywdzonego wskazano szczegółowo liczne zarzuty dotyczące błędnej oceny materiału dowodowego, obrazy przepisów prawa materialnego, obrazy przepisów prawa procesowego wraz z ich uzasadnieniem. Postanowieniem z dnia 18 marca 2022 r. Sąd Rejonowy w Kołobrzegu o utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie prokuratora Prokuratury Rejonowej w Kołobrzegu o umorzeniu dochodzenia. Treść przedstawionego uzasadnienia nie odnosi się do żadnego z przedstawionych w obu zażaleniach zarzutów.

Jest kilkuzdaniowa i niezwykle ogólnikowa. Zawiera niewiele ponad stwierdzenie, że zaskarżone orzeczenie nie jest dotknięte „jakąkolwiek obrazą prawa materialnego i błędem w ustaleniach faktycznych” i że „wskazane przez żalącą zarzuty nie mogą zostać uwzględnione”. Uzupełnione jest przez trzy zdania o charakterze abstrakcyjnym, nie wykazujące związku z konkretną sprawą i zarzutami. Rację ma Rzecznik, gdy podnosi, że treść uzasadnienia, w tym użycie liczby pojedynczej na oznaczenie środka odwoławczego jako „zażalenie” oraz określenie „żaląca” świadczy nadto jednoznacznie, że Sąd miał w polu widzenia jedynie zażalenie wniesione przez pełnomocnika procesowego pokrzywdzonego R.

M. w osobie adw. E. H., a w ogóle nie badał, nie rozważał i nie brał pod uwagę treści zarzutów zażalenia wniesionego przez samego pokrzywdzonego Rafała Michalskiego.W sposób oczywisty Sąd Rejonowy w Kołobrzegu nie sprostał w tej sprawie obowiązkowi rzetelnej kontroli odwoławczej, o którym mowa w art. 433 § 2 k.p.k. Z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że nie tyle obszerność uzasadnienia wydanego orzeczenia, co jego jakość wskazują na poziom kontroli odwoławczej. Sąd odwoławczy jest zobowiązany rozważyć wszystkie wnioski i zarzuty wskazane w środku odwoławczym.

Co więcej, jeśli w sprawie wniesiono i przyjęto do rozpoznania więcej niż jeden dopuszczalny środek zaskarżenia to obowiązek ten dotyczy ich wszystkich. Pisemne uzasadnienie wydanego przez sąd orzeczenia jest wprawdzie tylko potwierdzeniem i odzwierciedleniem realizacji spoczywającego na sądzie odwoławczym obowiązku kontroli. Jednak brak uzasadnienia (gdy jest wymagane), albo jego sporządzenie w taki sposób - jak w niniejszej sprawie - który uniemożliwia zrozumienie czym kierował się sąd wydając orzeczenie i dlaczego zarzuty oraz argumenty podnoszone w środkach odwoławczych uznał za zasadne lub niezasadne, stanowi rażące naruszenie obowiązków kontrolnych sądu.

Podkreślić należy przy tym, że niemożliwe jest abstrakcyjne i dokładne wskazanie zakresu szczegółowości rozważań sądu odwoławczego, ilości poświęconych temu zdań czy stron tekstu. Odpowiadać muszą one bowiem układowi procesowemu sprawy, przedmiotowi i zakresowi kontroli, podniesionym zarzutom i ich uzasadnieniu. Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał na obowiązujące w tym zakresie standardy. Nie każde też subiektywne przekonanie strony o braku dostatecznie szczegółowego uzasadnienia jest trafne. Z pewnością także nie musi być ono równie szczegółowe i obszerne co podnoszone zarzuty.

Musi jednak być konkretne, odnosić się do okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy oraz pozwalać na poznanie motywów wydanego rozstrzygnięcia. W tej sprawie mamy do czynienia z uzasadnieniem, z którego nie tyle wynika, że pominięto którykolwiek z zarzutów środka odwoławczego, lecz, że nie odniesiono się do żadnego z nich. Motywy rozstrzygnięcia Sądu pozostają nieznane, a nadto wskazują na rozpoznanie jedynie jednego z dwóch wniesionych zażaleń. Tymczasem to właśnie drugi środek odwoławczy, osobiste zażalenie pokrzywdzonego zawiera szczegółowe zarzuty, także o charakterze procesowym, o których w uzasadnieniu kontrolowanego postanowienia próżno szukać choćby słowa.

Sposób postąpienia Sądu odwoławczego czyni zasadnym twierdzenie o fasadowej i pozornej kontroli odwoławczej w tym przypadku. Uchybienie to ma niewątpliwie rażący charakter i mogło mieć wpływ na treść wydanego orzeczenia. Powyższe nie wskazuje jeszcze samoistnie, co oczywiste, na zasadność wniesionych zażaleń, a jedynie na obowiązek rzetelnej ich oceny. Obowiązek ten, spoczywa na Sądzie Rejonowym w Kołobrzegu, który przy ponownym rozpoznaniu sprawy winien mieć w polu swej uwagi oba wniesione środki odwoławcze i zawarte w nich zarzuty.Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.[SOP] [ł.n]