III CZP 99/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 99/13

UCHWAŁA

Dnia 30 stycznia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Hubert Wrzeszcz

Protokolant Katarzyna Bartczak

w sprawie egzekucyjnej prowadzonej przez Komornika Sądowego

przy Sądzie Rejonowym w S.

przy uczestnictwie małoletniego wierzyciela D. B. reprezentowanego przez

przedstawicielkę ustawową B. B.,

dłużnika I. B. i nabywcy licytacyjnego A. W.

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 30 stycznia 2014 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w S.

postanowieniem z dnia 26 września 2013 r.,

"Czy termin złożenia do depozytu sądowego ceny nabycia

przez licytanta opisany w treści art. 967 zd. 1 k.p.c., który uzyskał

przybicie, a któremu w oparciu o treść art. 967 zd. 2 k.p.c. sąd

oznaczył dłuższy termin do uiszczenia tej ceny, jest zachowany jeżeli

przed jego upływem złożone zostało w banku polecenie przelewu,

a kwota

określona

w

zleceniu

miała

pokrycie

na

rachunku

zleceniodawcy, czy też o zachowaniu powyższego terminu świadczy

chwila faktycznego wpływu (uznania) ceny nabycia na rachunek

depozytowy sądu?"

podjął uchwałę:

Termin sądowy oznaczony na podstawie art. 967 zdanie

drugie k.p.c. jest zachowany, jeżeli przed jego upływem

nabywca licytacyjny złożył polecenie przelewu w banku,

a wskazana w tym poleceniu kwota miała pokrycie na rachunku

zleceniodawcy.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2013 r. Sąd Rejonowy stwierdził

wygaśnięcie skutków przybicia udzielonego na rzecz nabywcy licytacyjnego

nieruchomości A. W. oraz przepadek wpłaconej przez niego rękojmi w wysokości

7.700 zł. Przyczyną wydania tego orzeczenia było jednodniowe uchybienie

wyznaczonego przez Sąd na podstawie art. 967 zdanie drugie k.p.c. terminu do

uiszczenia ceny nabycia nieruchomości. Nabywca złożył w dniu 21 stycznia 2013

r., tj. w ostatnim dniu terminu sądowego, polecenie w banku dokonania przelewu na

konto depozytowe sądu kwoty odpowiadającej cenie, pomniejszonej o wadium.

Bank zrealizował to polecenie dopiero następnego dnia, wobec czego, zdaniem

Sądu, doszło do uchybienia wyznaczonego terminu, co pociąga za sobą

konsekwencje z art. 969 k.p.c., o których orzekł w swoim postanowieniu.

Rozpoznając

zażalenie

nabywcy

licytacyjnego

nieruchomości,

Sąd

Okręgowy w S. postanowieniem z dnia 26 września 2013 r. przestawił Sądowi

Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne sformułowane w sentencji

tego orzeczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Z treści art. 987 k.p.c. wynika, że użyto w nim dwóch sformułowań na

określenie przekazania ceny nabycia nieruchomości przez licytanta, który uzyskał

przybicie. W zdaniu pierwszym tego przepisu mówi się o „złożeniu” tej ceny

na rachunek depozytowy sądu, a w zdaniu drugim o jej ”uiszczeniu”. Mimo braku

konsekwencji w użyciu tych określeń należy przyjąć, że w tym kontekście mają one

jednakową treść i oznaczają przekazanie ceny przez nabywcę na rachunek

depozytowy sądu. Trzeba przy tym dodać, że regulacja ta nie przesądza sposobu,

w jakim to przekazanie ma nastąpić. Powszechnie stosuje się tu, ze względu na

wysokość kwot, system obrotu bezgotówkowego, mającego w rozpoznawanej

sprawie formę przelewu bankowego. Wymaga przy tym podkreślenia, że tytuł do

dokonania

tego

przelewu

nie

ma

charakteru

świadczenia

z

wykonania

zobowiązania cywilnoprawnego (zapłaty długu), lecz charakter publicznoprawny,

wynikający z istoty prowadzonej przez komornika pod nadzorem sądu egzekucji

z nieruchomości. Nie stosuje się więc do tej czynności przewidzianej w art. 454 k.c.

zasady oddawczego charakteru długu pieniężnego, zgodnie z którą dłużnik dający

polecenie przelewu spełnia świadczenie dopiero wtedy, gdy suma dłużna dojdzie

do wierzyciela (znajdzie się na jego rachunku). Zasadę tę potwierdził Sąd

Najwyższy w uchwale z dnia 4 stycznia 1995 r., III CZP 164/94 (OSNC 1995, nr 4,

poz. 62) oraz w postanowieniu z dnia 5 maja 2005 r., IV CK 4/05 (OSNC 2006, nr 4,

poz. 69), akcentując, że odnosi się ona do sytuacji spełniania przez dłużnika

świadczenia w ramach łączącego go z wierzycielem stosunku obligacyjnego.

W obu tych judykatach zaakceptowano jednak prawidłowość praktyki sądowej

uznającej, że w przypadku opłat sądowych, termin jest zachowany, jeżeli przed

jego upływem zleceniodawca wystawi w banku zlecenie przelewu na odpowiednią

kwotę, która ma pokrycie na jego rachunku bankowym. Takie rozwiązanie ma nie

tylko oczywiste walory praktyczne, ale stwarza też dostateczną pewność dla

kontroli terminowości uiszczenia opłat. Jak bowiem podkreślono w uzasadnieniu

wyroku IV CK 4/05, odwołanie polecenia przelewu jest dopuszczalne tylko wtedy,

kiedy przewiduje taką możliwość umowa rachunku bankowego lub regulamin

bankowy.

W

przeciwnym

razie

odwołanie

polecenia

przelewu

podlega

uregulowaniom zawartym w art. 61 zd. drugie k.c., a zatem może być dokonane ,

jeżeli doszło do banku jednocześnie z tym poleceniem lub wcześniej, co przy

obecnym

elektronicznym

sposobie

dokonywania

przelewów

jest

mało

prawdopodobne. Odwołanie polecenia nie jest oczywiście możliwe po uznaniu

rachunku kwotą określoną w poleceniu. Te zalety przelewu bankowego

spowodowały, że w uzasadnieniu postanowienia z dnia 7 października 2003 r.

IV CK 40/02, niepubl., Sąd Najwyższy uznał, iż wypracowane w praktyce

orzeczniczej zasady dotyczące zachowania terminu w przypadku uiszczania opłat

sądowych przelewem bankowym mają zastosowanie także do terminu z art. 967

k.p.c. Pogląd ten, został wyrażony na tle ówczesnej treści tego przepisu,

posługującego się sformułowaniem o „złożeniu do depozytu sądowego ceny

nabycia” przez licytanta, który uzyskał przybicie. Należy przyjąć, że jest on tym

bardziej uzasadniony na gruncie obecnego jego brzmienia, ustalonego z dniem

5 lutego 2005 r. ustawą z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks

postepowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 172, poz. 1804),

mówiącego o „złożeniu lub uiszczeniu tej kwoty na rachunek depozytowy sądu”.

Dlatego też w niniejszej uchwale Sąd Najwyższy przyjął, że termin sądowy

oznaczony na podstawie art. 967 zdanie drugie k.p.c. jest zachowany, jeżeli przed

jego upływem nabywca licytacyjny złożył polecenie przelewu w banku, a wskazana

w tym poleceniu kwota miała pokrycie na rachunku zleceniodawcy.