III CZP 97/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 97/08

POSTANOWIENIE

Dnia 16 października 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z powództwa M. W.

przeciwko Syndykowi masy upadłości I. W. i A. S. wspólników A. s.c. w Ś.

o wyłączenie mienia z masy upadłości,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 października 2008 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w L.

postanowieniem z dnia 17 czerwca 2008 r.,

„Czy w przypadku ogłoszenia upadłości wspólnika spółki cywilnej,

na skutek ustania z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości

wspólności ustawowej między małżonkami na podstawie przepisu

art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe

i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm.), w skład masy upadłości

wchodzi, oprócz udziału wspólnika we wspólnym majątku spółki

cywilnej, także majątek osobisty tego wspólnika, obejmujący

przedmioty stanowiące majątek dorobkowy jego i współmałżonka ?”

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne

powstało przy rozpoznawaniu przez Sąd Okręgowy apelacji powoda od wyroku

oddalającego jego powództwo o wyłączenie z masy upadłości nieruchomości

stanowiącej, według oceny Sądu pierwszej instancji, przedmiot majątku wspólnego

powoda i jego małżonki, prowadzącej działalność gospodarczą w formie spółki

cywilnej, której upadłość ogłoszona została przez Sąd Rejonowy.

Sąd Okręgowy powziął wątpliwość, czy w przypadku ogłoszenia upadłości

wspólnika spółki cywilnej, na skutek ustania z mocy prawa z dniem ogłoszenia

upadłości wspólności ustawowej między małżonkami na podstawie przepisu art.

124 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U.

Nr 60, poz. 535 ze zm. – dalej jako p.u.n.), w skład masy upadłości wchodzi oprócz

udziałów wspólnika we wspólnym majątku spółki cywilnej, także majątek osobisty

tego wspólnika obejmujący przedmioty stanowiące majątek dorobkowy

jego

i współmałżonka.

Istota przedstawionej wątpliwości, jak wynika z uzasadnienia postanowienia

Sądu Okręgowego, wiąże się z tym, iż w przypadku wspólników spółek cywilnych,

będących przedsiębiorcami w rozumieniu art. 5 ust. 1 i 2 p.u.n. istnieją dwie

wyraźnie od siebie oddzielone masy majątkowe, które stanowią wspólny majątek

wspólników spółki cywilnej oraz osobisty majątek każdego ze wspólników, w żaden

sposób nie związany z działalnością gospodarczą prowadzoną w formie spółki.

Zaliczeniu zaś do masy upadłości wspólnika spółki cywilnej, poza jego udziałem we

wspólnym majątku spółki, także osobistego majątku wspólnika zdaje się przeczyć

przyjęta w prawie upadłościowym zasada, że upadłość może zostać ogłoszona

tylko w stosunku do przedsiębiorcy. Wspólnik

spółki cywilnej jest bowiem

przedsiębiorcą wyłącznie w zakresie prowadzonej przez tę spółkę działalności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przewidziana w art. 390 § 1 k.p.c. instytucja zagadnień prawnych, z uwagi

na wynikające z jego § 2 związanie sądów niższej instancji w danej sprawie

poglądem prawnym Sądu Najwyższego wyrażonym w podjętej uchwale, stanowi

odstępstwo od zasady podległości sędziów tylko Konstytucji i ustawom (art. 187

ust. 1 Konstytucji).

Z tej przyczyny przy interpretacji art. 390 § 1 stosowane

powinny być reguły wykładni ścisłej, literalnej z pominięciem argumentów

celowościowych czy utylitarnych, które zawsze prowadzą do szerszego rozumienia

znaczenia normy prawnej (uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów SN

z dnia 30 kwietnia 1999 r., III CZP 62/98, OSNC 1999, nr 10 poz. 166).

Mając to na uwadze, nie można uznać, że zagadnienie przedstawione przez

sąd do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu budzi poważne wątpliwości, jeżeli sąd

przedstawiający

zagadnienie

nie

uzasadnił

tego

przez

wykazanie,

że dotychczasowe orzecznictwo i doktryna prawa nie dają w tym zakresie

wystarczającego rozwiązania. Uzasadnienia takiego nie zawiera postanowienie

Sądu Okręgowego ograniczające się do

stwierdzenia o występujących

w przedstawionej kwestii sporach w doktrynie i judykaturze oraz o braku jej

rozstrzygnięcia przez przepisy p.u.n.

Wbrew temu ostatniemu stwierdzeniu, odpowiedź na sformułowane przez

Sąd Okręgowy zagadnienie (które nie uwzględnia terminologii wprowadzonej do kro

ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy kodeks rodzinny i opiekuńczy

oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 162, poz. 1691), w świetle art. 124 ust 1

p.u.n., nie nasuwa trudności. Zgodnie bowiem z tym przepisem, którego brzmienie

nie budzi wątpliwości, w razie ogłoszenia upadłości jednego z małżonków

wspólność ustawowa między małżonkami ustaje z mocy prawa z dniem ogłoszenia

upadłości, a majątek wspólny wchodzi do masy upadłości. Przepis art. 124 ust. 1

p.u.n. odnosi się do wszystkich przedsiębiorców pozostających w ustroju

wspólności ustawowej, w tym również do wspólników spółki cywilnej, którzy jako

przedsiębiorcy wyposażeni zostali w zdolność upadłościową (art. 5 i 215 p.u.n.).

Po wejściu w życie u.p.n. upadło tym samym znaczenie sporu prawnego,

dotyczącego zdolności upadłościowej i układowej spółki cywilnej, do którego jak się

wydaje nawiązuje Sąd Okręgowy.

Konsekwencją unormowania art. 124 p.u.n. jest odpowiedzialność małżonka

upadłego udziałem w majątku wspólnym w stosunku do wierzycieli upadłego.

Do masy upadłości, oprócz majątku wspólnego małżonków, wchodzi również

majątek osobisty małżonka, wobec którego ogłoszono upadłość, który odpowiada

za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem (art. 864 k.c.). Do masy upadłości

nie wchodzi natomiast majątek osobisty drugiego małżonka, co w sprawie nie

budziło wątpliwości.

Przepis art. 390 § 1 k.p.c. nie uzasadnia podejmowania uchwały

wyjaśniającej zagadnienie prawne, wynikłe na tle wykładni stosowanych przy

rozpoznawaniu apelacji przepisów prawnych, które nie budzą istotnych wątpliwości.

Ich wykładni dokonuje samodzielnie sąd drugiej instancji.

Kierując się powyższym, Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały (art. 390

§ 1 k.p.c. w zw. z art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r., o Sądzie

Najwyższym, Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.).

eb