III CZP 95/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 95/12

POSTANOWIENIE

Dnia 17 stycznia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Anna Kozłowska (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z powództwa J. G.

przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A. w W.

o zapłatę,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 stycznia 2013 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w G.

postanowieniem z dnia 31 października 2012 r.,

„1) Czy w przypadku dochodzenia odszkodowania z tytułu zawartej

umowy

ubezpieczenia

auto-casco

samochodu

osobowego

niedochowanie

przez

ubezpieczającego

(poszkodowanego)

obowiązków wynikających z ogólnych warunków ubezpieczenia

poprzez zaniechanie zabezpieczenia poza pojazdem dokumentów

pojazdu (karty pojazdu) podlega ocenie w świetle przesłanek

określonych w art. 827 § 1 k.c. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia

13 kwietnia 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz

o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2007 r. Nr 82 poz. 557)

w sytuacji, gdy zachowanie to nie było bezpośrednią przyczyną

szkody, ani też nie przyczyniło się w żaden sposób do jej powstania?

2) W razie udzielenia odpowiedzi pozytywnej na pytanie 1

(pierwsze), czy art. 827 § 1 k.c. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia

13 kwietnia 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz

o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2007 r. Nr 82 poz. 557)

ma zastosowanie do zawinionego zachowania ubezpieczającego

(poszkodowanego) polegającego na niedochowaniu obowiązków

wynikających z ogólnych warunków ubezpieczenia poprzez

zaniechanie zabezpieczenia poza pojazdem dokumentów pojazdu

(karty pojazdu), nie mającego znamion umyślności, ani rażącego

niedbalstwa?

3) W razie udzielenia odpowiedzi negatywnej na pytanie

1 (pierwsze), czy niedochowanie przez ubezpieczającego

(poszkodowanego) obowiązków wynikających z ogólnych warunków

ubezpieczenia poprzez zaniechanie zabezpieczenia poza pojazdem

dokumentów pojazdu (karty pojazdu), nie noszące znamion rażącego

niedbalstwa, ani umyślności powinno skutkować odmową wypłaty

odszkodowania, czy też dopuszczalne jest w takim przypadku

zasądzenie odszkodowania z tytułu zawartej umowy ubezpieczenia

auto-casco na zasadach słuszności?”

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 31 października 2012 r. Sąd Okręgowy w G.

rozpoznając apelację pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia 7

października 2011 r., mocą którego zasądzono od pozwanego na rzecz powoda

kwotę 1000 zł z ustawowymi odsetkami od 20 października 2010 r., powziął istotne

wątpliwości i na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do

rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, o treści przytoczonej powyżej. Zagadnienie to

powstało na tle następującego stanu faktycznego.

Powód zawarł z pozwanym umowę dobrowolnego ubezpieczenia AC

samochodu marki renault megane scenic, którego był współwłaścicielem. Załączone

do umowy ogólne warunki ubezpieczenia autocasco dla klienta indywidualnego oraz

małego lub średniego przedsiębiorcy w § 8 ust. 1 pkt 11 b) przewidywały wyłączenie

odpowiedzialności ubezpieczyciela stanowiąc, że ubezpieczeniem nie są objęte

szkody powstałe wskutek kradzieży pojazdu (jego części lub wyposażenia albo

zabrania pojazdu w celu krótkotrwałego użycia) w przypadku gdy po opuszczeniu

pojazdu i pozostawieniu go bez nadzoru kierującego lub pasażerów, pozostawiono

w pojeździe lub nie dokonano zabezpieczenia z należytą starannością poza

pojazdem dokumentów pojazdu (dowodu rejestracyjnego lub karty pojazdu) lub

kluczyka lub sterownika, służących do otwarcia lub uruchomienia pojazdu lub do

urządzenia zabezpieczającego przed kradzieżą. Powód wyjeżdżając samochodem

latem 2010 r. na wakacje uznał, że karta pojazdu może mu być potrzebna i zabrał ją

ze sobą, a po powrocie z urlopu zapomniał o niej pozostawiając w schowku

samochodu. Nocą 12 sierpnia 2010 r. samochód został skradziony sprzed jego

domu; kradzież spostrzegł pasierb powoda. Mimo natychmiastowego zawiadomienia

policji oraz osobistego wszczęcia poszukiwań przez powoda, samochód nie został

odnaleziony. Powód wyrejestrował samochód. Ubezpieczyciel, do którego powód

wystąpił o likwidację szkody, odmówił wypłaty odszkodowania wskazując, że

wystąpiła

przewidziana

wyłączająca

jego

w

ogólnych

odpowiedzialność.

warunkach

Powód

ubezpieczenia

nie

przedstawił

przesłanka

bowiem

ubezpieczycielowi karty pojazdu; została skradziona wraz z pojazdem. Powód

wystąpił z powództwem o zasądzenie niewielkiej części odszkodowania i powództwo

to zostało przez Sąd I instancji uwzględnione. Pozwany ubezpieczyciel w apelacji od

tego wyroku zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 805

i art. 827 k.c. w związku z § 8 ust.1 pkt 11 b) o.w.u. Rozpoznając apelację, Sąd

Okręgowy w G. przedstawił Sądowi Najwyższemu przytoczone zagadnienia prawne,

dokonując jednocześnie oceny zachowania powoda, polegającego na pozostawieniu

w samochodzie karty pojazdu, jako pozbawionego cech umyślności a także

rażącego niedbalstwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wymaga rozważenia, czy jest uzasadnione podjęcie

przez Sąd Najwyższy uchwały w tej sprawie. Uwzględnić bowiem należy, że

instytucja pytań prawnych, prowadząca do związania sądu orzekającego w danej

sprawie poglądem Sądu Najwyższego, zawartym w podjętej uchwale, jest wyjątkiem

od konstytucyjnej zasady podległości sędziów tylko Konstytucji oraz ustawom

(art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Powinna być zatem – jak podkreślił Sąd Najwyższy

w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 30 marca 1999 r., III CZP

62/98 (OSNC 1999, nr 10, poz. 166) – stosowana z pełnym uświadomieniem tej

wyjątkowości, co z kolei nakazuje wykładać przepis art. 390 § 1 k.p.c. w sposób jak

najbardziej ścisły, bez żadnych koncesji na rzecz argumentów o nastawieniu

celowościowym lub utylitarnym. Przed podjęciem przeto uchwały ocenie podlega

treść przedstawionego zagadnienia, dla ustalenia stopnia jasności wyartykułowanego

problemu jak i przedstawiona

w uzasadnieniu argumentacja. Zagadnienia

przedstawione przez Sąd Okręgowy są wielowątkowe, „kaskadowe”, zakładające

warianty odpowiedzi, tym samym zmierzające do uzyskania odpowiedzi co do

sposobu rozstrzygnięcia sprawy w zależności od możliwego wariantu rozwiązania

problemu. W takiej sytuacji pojawia się niepewność co jest istotną w sprawie

wątpliwością Sądu pytającego i czy odczytanie przez Sąd Najwyższy tej wątpliwości

jest prawidłowe. Nie jest zadaniem Sądu Najwyższego odszukiwanie istoty

wątpliwości, grozi to bowiem naruszeniem niezawisłości sądu pytającego, przez

udzielenie odpowiedzi nie w kwestii, o którą sąd ten pytał, lecz w zakresie, co do

którego Sądowi Najwyższemu wydaje się, że powstała wątpliwość.

Ponadto, analiza uzasadnienia przedstawionego zagadnienia prawnego,

wykazuje, że Sąd Okręgowy powołując się na różnicę poglądów w wykładni art. 827

§ 1 k.c., przytaczając w tej materii, obszernie, orzecznictwo Sądu Najwyższego,

chciałby uzyskać odpowiedź o podstawę prawną rozstrzygnięcia uwzględniającego

powództwo w wypadku założenia, że powołany przepis nie ma zastosowania.

Zauważyć przeto należy, że nie jest wystarczającą przesłanką, uzasadniającą

przedstawienie zagadnienia prawnego, dostrzeżona w judykaturze i orzecznictwie

rozbieżność w wykładni danego przepisu. Zaprezentowanie w uzasadnieniu

sformułowanego zagadnienia tych rozbieżności nie może być utożsamiane

z istnieniem zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości (zob. m.in.

postanowienia: z dnia 12 stycznia 2010 r., III CZP 113/09, niepubl.; z dnia 12 maja

2010 r., III CZP 9/11, niepubl.; z dnia 27 maja 2010 r., III CZP 32/10, niepubl. oraz

z dnia 23 września 2010 r., III CZP 55/10, niepubl.). W takiej bowiem sytuacji

obowiązkiem sądu odwoławczego jest odniesienie się do zasadności przyjmowanych

przez sądy różnych wykładni tego samego przepisu prawa (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 23 lipca 1998 r., III CZP 24/98, niepubl. oraz z dnia 17 listopada

2009 r., III CZP 85/09, niepubl.). Przedstawienie przeto zagadnienia prawnego

budzącego poważne wątpliwości w sytuacji występujących w orzecznictwie różnych

wykładni tego samego przepisu będzie uzasadnione wówczas, gdy w ocenie sądu

odwoławczego za przyjęciem każdej z tych wykładni przemawiają doniosłe,

przedstawione przez ten sąd, argumenty prawne, a wyboru właściwej wykładni nie

wyjaśnia

ani

dotychczasowe

stanowisko

judykatury,

ani

doktryna

prawa

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 2010 r., III CZP 32/10,

niepubl.). Zważywszy, że uzasadnienie przedstawionego zagadnienia tych wymogów

nie spełnia, również i powyższe stanowi przeszkodę dla podjęcia uchwały.

Wreszcie zauważyć należy, że skuteczność skorzystania przez sąd

odwoławczy z uprawnienia przedstawienia Sądowi Najwyższemu zagadnienia

prawnego ustawodawca uzależnił od wystąpienia w sprawie poważnych wątpliwości

prawnych. Przymiotnik „poważne” oznacza istnienie zasadniczych trudności

w wyjaśnieniu tych wątpliwości przy wykorzystaniu podstawowych metod wykładni,

oraz, że w przypadku powstania wątpliwości zwykłych, sąd odwoławczy obowiązany

jest rozwiązać je we własnym zakresie (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

25 stycznia 2007 r., III CZP 100/06, niepubl.; z dnia 14 października 2010 r., III CZP

66/10, niepubl.; z dnia 20 października 2010 r., III CZP 68/10, niepubl.

I postanowienia w nim powołane; z dnia 26 października 2011 r., III CZP 59/11,

niepubl.).

Analiza stanu faktycznego sprawy dowodzi, że rozstrzygnięcie powstałych

wątpliwości może nastąpić przy zastosowaniu zwykłej wykładni prawa oraz wykładni

umowy ubezpieczenia i o.w.u. Powinność ubezpieczającego dysponowania kartą

pojazdu ujęta jest w o.w.u. w dwóch przepisach, w przepisie dotyczącym powinności

jej przedłożenia w celu ustalenia odpowiedzialności ubezpieczyciela (§ 27 ust.1 pkt

1) oraz w przepisie umieszczonym w rozdziale dotyczącym zakresu ubezpieczenia,

określającym przypadki wyłączenia odpowiedzialności ubezpieczyciela (§ 8 ust.1 pkt

11). Sytuacja wymieniona wyżej jako pierwsza może mieścić się w powinnościach

ubezpieczającego, naruszenie których nie wyłącza ochrony ubezpieczeniowej, ale

może uzasadniać odmowę zapłaty odszkodowania, przy czym w orzecznictwie

przyjmuje się, że naruszenie takich powinności podlega ocenie w aspekcie treści art.

827 § 1 k.c. Sytuacja wymieniona jako druga może wskazywać, że w ten sposób

w o.w.u. wyznaczono zakres ochrony ubezpieczeniowej, co oznaczałoby, że ochroną

ubezpieczeniową objęto wyłącznie te pojazdy, w których, w momencie ich kradzieży,

nie znajdowały się w nich dokumenty pojazdu (dowód rejestracyjny lub karta

pojazdu). Jeżeli zatem, w pojeździe znajdowała się karta pojazdu, to ubezpieczenie

w ogóle nie chroniło tego pojazdu na wypadek kradzieży. Jeżeli przeto obowiązek

zabezpieczenia poza pojazdem karty pojazdu wiązać z wyznaczeniem granic

ochrony ubezpieczeniowej, a nie z innego rodzaju obowiązkiem nakładanym na

ubezpieczającego, z którego naruszeniem wiązałaby się odmowa wypłaty

odszkodowania przez ubezpieczyciela, to w tym kontekście przedstawione Sądowi

Najwyższemu zagadnienie prawne nie budzi wątpliwości.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 61 § 1 ustawy z dnia

23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.)

postanowił, jak w sentencji.