III CZP 95/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 95/05

POSTANOWIENIE

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

Dnia 24 lutego 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

SSN Marian Kocon

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSN Zbigniew Strus

SSN Dariusz Zawistowski

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 lutego 2006 r.,

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Rzecznika Ubezpieczonych

we wniosku z dnia 5 sierpnia 2005 r., RU/222/05/EK,:

„Czy należności zasądzone na podstawie art. 46 § 1, 2, art. 47

§ 3 oraz art. 49 § 1 k.k. w zw. z art. 39 pkt 5, 6, 7 k.k. od posiadacza

pojazdu mechanicznego bądź kierującego pojazdem podlegają

zaspokojeniu przez zakład ubezpieczeń na podstawie umowy

ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych ?”

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

1. Na wstępie pojawia się kwestia, czy de lege lata istnieją odpowiednie

podstawy prawne do podjęcia przez Sąd Najwyższy uchwały w związku

z zagadnieniem prawnym przedstawionym przez Rzecznika Ubezpieczonych.

Nie obowiązuje już bowiem art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o nadzorze

ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych (Dz. U Nr 124,

poz. 1153, cyt. dalej jako „ustawa z dnia 22 maja 2003 r.”). Został on uchylony

przepisem art. 3 ustawy z

dnia 8 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o działalności

ubezpieczeniowej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 143. poz.1204) z dniem

17 sierpnia 2005 r. (art. 7 tej ustawy, cyt. dalej jako „ustawa z dnia 8 lipca 2005 r.”).

W

orzecznictwie

upoważniające

Sądu

określone

w

Najwyższego

ustawie

przyjmuje

podmioty

do

się,

że

wystąpienia

przepisy

do

Sądu

Najwyższego z wnioskiem o podjęcie uchwały, przesłanki tego wniosku oraz

sposób postępowania Sądu Najwyższego, wywołanego wnioskiem, mają charakter

przepisów proceduralnych. Stanowisko takie znalazło się przede wszystkim

w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2003 r., III

UZP 10/02 (Wokanda 2003, z. 12, s. 29) i w uzasadnieniu postanowienia z dnia

22 września 2004 r. III CZP 25/05 (OSNC 2005, poz. 7/8, poz.148, s. 205). W tym

drugim postanowieniu ponadto uznano, że art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2003 r.

stanowi lex specialis w stosunku do art. 60 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 listopada 2002

r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 24, poz. 2052 ze zm. cyt. dalej jako „ustawa

o SN”). Jeżeli zatem w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. nie przewidziano przepisów

intertemporalnych, uchylenie art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. nastąpiło za

skutkiem natychmiastowym (por. art. XV ust.1 przepisów wprowadzających kodeks

postępowania cywilnego). Oznacza to utratę przez Rzecznika Ubezpieczonych

z dniem 17 sierpnia 2005 r. w sposób definitywny legitymacji do występowania

z wnioskiem

o rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego oraz popierania tego

wniosku, nawet jeżeli

wniosek został złożony przez Rzecznika w okresie

obowiązywania art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2003 r.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego rozważano prawne konsekwencje

uchylenia przepisu art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. w zakresie uprawnienia

Rzecznika Ubezpieczonych do występowania do Sądu Najwyższego o podjęcie

uchwały mającej na celu wyjaśnienie przepisów prawnych budzących wątpliwości

w praktyce zakładów ubezpieczeń. W postanowieniach z dnia 12 stycznia 2006 r.,

III CZP 76/05 (nieopubl.) i z dnia 24 lutego 2006 r., III CZP 91/05 (nieopubl.)

przyjęto, że po uchyleniu art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2006 r. Rzecznik

Ubezpieczonych utracił wspomniane uprawnienie.

Można rozważać, czy art. 60 § 2 ustawy o SN nie mógłby stanowić de lege

lata

odpowiedniej

podstawy

prawnej

rozpoznania

wniosku

Rzecznika

Ubezpieczonych. Wniosek taki musiałby jednak wyraźnie powoływać się na art. 60

ust. 2 ustawy o SN oraz wykazywać przesłanki wniosku sformułowane w tym

przepisie, tj. rozbieżności w wykładni prawa ujawniające się w orzecznictwie Sądów

powszechnych, sądów wojskowych lub Sądu Najwyższego. Tymczasem Rzecznik

przedstawił wniosek na podstawie art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. i w ogóle –

bezpośrednio lub pośrednio - nie odwoływał się do art. 60 ust.2 ustawy o SN.

W obszernym uzasadnieniu wniosku starał się natomiast umotywować to, że

stosowanie środków karnych, wskazanych w pytaniu, „wywołało rozbieżne

stanowiska” w praktyce zakładów ubezpieczeniowych odnośnie do możliwości

zaspakajania przez ubezpieczycieli - w ramach obowiązkowego ubezpieczenia

odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów - majątkowych środków karnych

orzekanych w wyroku karnym.

2. W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie rozstrzygano

wprost zagadnienia prawnego sformułowanego w pytaniu prawnym Rzecznika

Ubezpieczonych. Analizowano natomiast problem dopuszczalności stosowania

środków karnych przewidzianych w art. 46 k.k. (obowiązku naprawienia szkody

i nawiązki na rzecz pokrzywdzonego) wobec sprawcy przestępstwa, którego

wiązała z zakładem ubezpieczeń umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej

za szkodę powstałą z związku z ruchem pojazdów mechanicznych. W uchwale

z dnia 20 czerwca 2000 r. (I KZP 5/2000, OSNK 2000, z. 7/8, poz. 5) stwierdzono,

że

korzystanie

przez

sprawcę

przestępstwa

przeciwko

bezpieczeństwu

w komunikacji z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów

mechanicznych nie wyłącza orzeczenia naprawienia szkody lub nawiązki w wyroku

karnym (art. 46 § 1 i 2 k.k.). W ten sposób podkreślono prawną autonomiczność

wspomnianych środków karnych wobec umowy ubezpieczenia OC. W pewnym

sensie do zagadnienia przedstawionego przez Rzecznika odnosić się może

rozstrzygnięcie zawarte w wyroku z dnia 13 maja 2005 r. (I CK 706/04, nieopubl.).

Z uzasadnienia

tego

wyroku

wynika

to,

że

powód

(sprawca

wypadku

komunikacyjnego) wystąpił wobec ubezpieczyciela z żądaniem zwolnienia go

z długu wynikającego z wyroku karnego, orzekającego wobec niego obowiązek

naprawienia szkody na podstawie art. 46 k.k. Sąd Najwyższy uznał, że powodowi

(skazanemu) nie przysługuje tak sformułowane roszczenie, ponieważ powód

zmierzał w istocie do uwolnienia się od obowiązku naprawienia szkody, nałożonego

na niego wyrokiem karnym.

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały rozstrzygającej

przedstawione zagadnienia prawne (art. 60 § 1 ustawy SN).

db