III CZP 94/10 · Sąd Najwyższy

Uchwała z dnia 21 grudnia 2010 r., III CZP 94/10

Sędzia SN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Dariusz Zawistowski

Sędzia SA Maria Szulc

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku wierzyciela "G.N.B." S. A. w W.

przeciwko Mirosławowi Ł. o nadanie klauzuli wykonalności, po rozstrzygnięciu w

Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 21 grudnia 2010 r. zagadnienia

prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Katowicach postanowieniem z

dnia 9 lipca 2010 r.:

"Czy na gruncie art. 788 § 1 k.p.c. załączony do wniosku o nadanie klauzuli

wykonalności odpis poświadczony za zgodność z oryginałem przez pełnomocnika

wnioskodawcy będącego radcą prawnym odpisu z rejestru przedsiębiorców

Krajowego Rejestru Sądowego, stanowi dokument urzędowy wykazujący przejście

na wnioskodawcę uprawnienia po powstaniu tytułu egzekucyjnego?"

podjął uchwałę:

Kopia odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego, poświadczona za

zgodność z oryginałem przez pełnomocnika wnioskodawcy będącego radcą

prawnym, może stanowić podstawę nadania klauzuli wykonalności na rzecz

następcy prawnego wierzyciela na podstawie art. 788 § 1 k.p.c.

Uzasadnienie

Przedstawione przez Sąd Okręgowy w Katowicach do rozstrzygnięcia

zagadnienie prawne pojawiło się przy rozpoznaniu zażalenia wierzyciela "G.N.B."

S.A. w W. na postanowienie z dnia 19 kwietnia 2010 r., którym Sąd Rejonowy

Katowice-Zachód w Katowicach oddalił wniosek wierzyciela o nadanie klauzuli

wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przez "G.B." S.A.

w K. Wnioskodawca załączył do wniosku odpis z Rejestru Przedsiębiorców

Krajowego Rejestru Sądowego poświadczony przez występującego w jego imieniu

radcę prawnego, z którego wynikało połączenie banków. Sąd pierwszej instancji

uznał to za niewystarczające, ponieważ według art. 788 § 1 k.p.c., który jest

przepisem szczególnym względem art. 129 § 2 k.p.c., wymagane jest złożenie

dokumentu urzędowego lub prywatnego z podpisem notarialnie poświadczonym.

W ocenie Sądu drugiej instancji, wiele argumentów przemawia za tym

stanowiskiem. Po pierwsze, art. 788 § 1 k.p.c. jako wprowadzający ograniczenia

dowodowe powinien być interpretowany ścieśniająco. Po drugie, zgodnie z art. 129

§ 3 k.p.c. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 23 października 2009 r. o zmianie

ustaw w zakresie uwierzytelniania dokumentów (Dz.U. Nr 216, poz. 1676 – dalej:

"ustawa zmieniająca"), walor dokumentu urzędowego uzyskuje tylko poświadczenie

za zgodność z oryginałem, a nie poświadczona w ten sposób kopia dokumentu. Po

trzecie, przyjęcie, że poświadczony dokument staje się dokumentem urzędowym,

prowadziłoby do nadania waloru dokumentu urzędowego dokumentowi

prywatnemu. Po czwarte, na tle art. 788 § 1 k.p.c. dokument urzędowy stanowi

conditio iuris nadania klauzuli wykonalności, dlatego pojęcie „wykazanie” ma tutaj

inne znaczenie i nie odnosi się do klasycznego postępowania dowodowego, a art.

129 k.p.c., stanowiący w zakresie sposobu wykazania i formy dowodu regulacje

zupełną i precyzyjną, został stworzony z myślą o postępowaniu dowodowym w

postępowaniu rozpoznawczym.

Sąd Okręgowy wskazał, że możliwa jest jednak także odmienna wykładnia.

Przemawia za tym brak podstaw do różnicowania skutków poświadczenia

dokonanego przez pełnomocnika strony postępowania i notariusza. Poza tym w

postępowaniu klauzulowym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów. Odpis

poświadczony za zgodność przez kwalifikowanego pełnomocnika ma z mocy art.

129 § 3 k.p.c. charakter dokumentu urzędowego, tak więc wymaganie okazania

dokumentu urzędowego można uznać za spełniony. W końcu Sąd wskazał, że w

przepisach kodeksu postępowania cywilnego nie można znaleźć reguły, z której

wynikałoby, że jeżeli ustawa stanowi o dokumentach, zawsze chodzi o ich

oryginały.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Według art. 129 § 2 k.p.c. – od chwili wejścia w życie ustawy zmieniającej –

strona zamiast oryginału dokumentu może złożyć odpis, jeżeli jego zgodność z

oryginałem została poświadczona przez notariusza lub występującego w sprawie

pełnomocnika strony będącego adwokatem lub radcą prawnym. Wobec tej zmiany

stanu prawnego utraciły aktualność prezentowane wcześniej w judykaturze i

doktrynie oceny wskazujące na niedopuszczalność korzystania w postępowaniu

przewidzianym w art. 788 § 1 k.p.c. z odpisów wymienionych w tym przepisie

dokumentów uwierzytelnionych przez adwokatów lub radców prawnych

występujących w charakterze pełnomocników wierzyciela.

Artykuł 788 § 1 k.p.c. wymaga, aby przejście uprawnienia lub obowiązku na

inną osobę po powstaniu tytułu egzekucyjnego zostało wykazane za pomocą

odpowiednich dokumentów. Istnienie tego rodzaju regulacji m.in. w art. 788 § 1

k.p.c. nie oznacza, że w postępowaniu klauzulowym nie jest możliwe odstępstwo od

tej zasady i nie stosuje się w nim art. 129 § 2 k.p.c. Z art. 13 § 2 k.p.c. wynika

obowiązek odpowiedniego stosowania przepisów o procesie także w innych

postępowaniach. Zakres zastosowania art. 129 § 1-4 k.p.c. jest wobec tego szerszy

i dotyczy innych postępowań unormowanych w kodeksie postępowania cywilnego.

Przepisy regulujące postępowanie klauzulowe nie wyłączają wprost odpowiedniego

stosowania w nim art. 129 § 2 k.p.c. W postępowaniu nakazowym wyłączenie –

zgodnie ze znowelizowanym art. 485 § 4 k.p.c. – obejmuje jedynie weksel, czek,

warrant lub rewers oraz dokumenty określone w § 3 tego artykułu.

Przeciwko stosowaniu art. 129 § 2 k.p.c. w postępowaniu klauzulowym nie

przemawia także charakter tego postępowania; jest ono w porównaniu z

postępowaniem rozpoznawczym postępowaniem uproszczonym i

sformalizowanym, w którym dowód z dokumentów odgrywa podstawowe znaczenie.

Funkcja dowodowa dokumentów w tym postępowaniu sprowadza się do

ograniczenia dostępnych środków dowodowych, co nie oznacza, że służą one

innym celom niż wykazanie określonych faktów. Prowadzenie dowodów w ramach

postępowania klauzulowego nie różni zatem tego postępowania w sposób istotny

od przeprowadzania dowodów w postępowaniu rozpoznawczym, w którym art. 129

§ 2 k.p.c. niewątpliwie ma zastosowanie.

Nie ma też podstaw do nadawania pojęciu „wykazanie” innego znaczenia na

gruncie art. 788 § 1 k.p.c. i uznawania, że nie odnosi się ono do postępowania

dowodowego. Charakter postępowania klauzulowego także nie przemawia za

potrzebą korzystania w tym postępowaniu wyłącznie z oryginałów dokumentów w

celu zapewnienia należytej ochrony praw jego stron, a w szczególności dłużnika.

Zgodnie z art. 129 § 3 k.p.c., poświadczenie zgodności z oryginałem odpisu

dokumentu przez występującego w sprawie pełnomocnika strony w osobie np.

radcy prawnego nadaje temu poświadczeniu charakter dokumentu urzędowego.

Oznacza to, że poświadczony przez pełnomocnika odpis dokumentu ma charakter

dokumentu urzędowego w tym znaczeniu, że potwierdza się w nim z mocą

dokumentu urzędowego istnienie dokumentu „źródłowego” o treści takiej samej jak

odpis. Złożenie takiego dokumentu jest zatem wystarczające do zrealizowania

funkcji przewidzianej w art. 788 § 1 k.p.c. dla dowodu z dokumentu.

Nie można też pomijać, że nowelizacja art. 129 k.p.c. miała na celu

odformalizowanie postępowań cywilnych przez umożliwienie szerszego stosowania

poświadczania odpisów dokumentów przez pełnomocników stron występujących w

sprawie. Nie ma argumentów dla stanowiska, że ten zamiar ustawodawcy nie

miałby odnosić się do postępowania klauzulowego i uzasadnione jest założenie, że

nowelizacja art. 129 k.p.c. miała na celu usprawnienie także tego postępowania.

Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w której z jednego dokumentu wynika następstwo

prawne w odniesieniu do wielu odrębnych zobowiązań objętych tytułami

egzekucyjnymi.

Brzmienie art. 129 § 2 i 3 k.p.c. nie daje podstaw do wyłączenia dokumentów

urzędowych z procedury uproszczonego poświadczania odpisów dokumentów za

zgodność z oryginałem. Przemawia za tym również wykładnia znowelizowanego

art. 485 § 4 k.p.c., skoro jego funkcją było zastąpienie m.in. wcześniej

obowiązującej wersji przewidującej możliwość wydania nakazu zapłaty na

podstawie odpisu dokumentu urzędowego poświadczonego za zgodność np. przez

występującego w sprawie adwokata lub radcę prawnego. Wprowadzenie

wyraźnego ograniczenia obowiązku przedstawienia oryginałów do dokumentów

wymienionych w art. 485 § 3 i 4 k.p.c. wskazuje, że nowy art. 129 k.p.c. w

pozostałym zakresie ma zastosowanie w postępowaniu nakazowym i odnosi się do

dołączonych do pozwu dokumentów urzędowych (art. 485 § 1 pkt 1 k.p.c.).

Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie prawne, jak w

uchwale (art. 390 § 1 k.p.c.).