III CZP 91/06 · Sąd Najwyższy

Uchwała z dnia 22 listopada 2006 r., III CZP 91/06

Sędzia SN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz

Sędzia SN Marek Sychowicz

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Mariana P. przeciwko "N." spółce z

o.o. w G. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w

dniu 22 listopada 2006 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd

Okręgowy, Sąd Gospodarczy w Toruniu postanowieniem z dnia 17 lipca 2006 r.:

"Czy w sprawie gospodarczej rozpoznawanej w postępowaniu uproszczonym,

pobiera się opłatę stałą na podstawie art. 28 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o

kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398), czy też opłatę

stosunkową na podstawie art. 13 tej ustawy?"

podjął uchwałę:

W sprawie gospodarczej rozpoznawanej w postępowaniu uproszczonym

pobiera się od apelacji opłatę stałą określoną w art. 28 w związku z art. 18 ust.

2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

(Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.).

Uzasadnienie

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne

wyłoniło się w sprawie gospodarczej rozpatrywanej w postępowaniu uproszczonym.

Od wyroku Sądu Rejonowego we Włocławku z dnia 28 kwietnia 2006 r.

pozwany, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł apelację, od której została

uiszczona opłata stała w wysokości 30 zł, określona w art. 28 pkt 1 ustawy z dnia

28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz.

1398 ze zm. – dalej: "u.k.s.c."). Sąd Rejonowy odrzucił apelację na podstawie art.

1302 § 3 k.p.c., gdyż uznał, że właściwą była opłata stosunkowa (69 zł) określona w

przepisie ogólnym (art. 13 u.k.s.c.).

Sąd Okręgowy we Włocławku, rozpatrujący zażalenie pozwanego, wskazał, że

istnieją argumenty przemawiające za każdym z tych poglądów.

Za pobieraniem opłaty stosunkowej przemawia ogólna zasada wyrażona w

art. 13 u.k.s.c., w myśl której opłatę tę pobiera się w sprawach o prawa majątkowe,

chyba że przepis szczególny przewiduje dla nich opłatę stałą (art. 12 u.k.s.c.). Nie

ma jednak wskazania opłaty stałej dla gospodarczych spraw o zapłatę (art. 29-34

u.k.s.c.), a przepisy rozdziału 2, działu 3, tytułu II ustawy o kosztach sądowych nie

przewidują opłat właściwych dla postępowania uproszczonego ani nie odsyłają w

tym zakresie do art. 28 u.k.s.c..

Istotne argumenty przemawiają jednak – zdaniem Sądu Okręgowego – za

pobieraniem w tych sprawach opłaty stałej właściwej dla postępowania

uproszczonego (art. 28 u.k.s.c.), obowiązującej we wszystkich sprawach objętych

tym postępowaniem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...)

Apelacja pozwanego została wniesiona od wyroku wydanego po wejściu w

życie nowej ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, wobec czego

opłatę apelacyjną pobiera się na podstawie tej ustawy (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 28 czerwca 2006 r., III CZ 36/06, OSNC 2007, nr 1, poz. 19 i z

dnia 25 października 2006 r., III CZP 73/06, "Biuletyn SN" 2007, nr 1, s. 18 oraz

uchwała z dnia 22 listopada 2006 r., III CZP 86/06, OSNC 2007, nr 7-8, poz. 107).

Przedstawiony przez Sąd Okręgowy problem prawny jest następstwem

nałożenia się w rozpoznawanej sprawie różnych postępowań odrębnych, a

mianowicie postępowania w sprawach gospodarczych oraz postępowania

uproszczonego. Dla każdego z tych postępowań odmienne są również przepisy

dotyczące opłat sądowych; w postępowaniu uproszczonym mają one charakter

wyraźnie preferencyjny (zob. art. 28 u.k.s.c.).

W obecnym stanie prawnym nie ma już żadnej wątpliwości, że sprawy

gospodarcze mogą być rozpoznawane w postępowaniu uproszczonym (art. 50514 §

2 k.p.c.). Sąd Najwyższy dopuścił taką możliwość już wcześniej w uchwale z dnia

27 listopada 2001 r., III CZP 61/01 (OSNC 2002, nr 5, poz. 62), która ma istotne

znaczenie także z tej przyczyny, że określono w niej pierwszeństwo przepisów o

postępowaniu uproszczonym, jako bardziej szczegółowych, w stosunku do

przepisów o postępowaniu w sprawach gospodarczych. Pogląd ten należy

podzielić.

Powyższa konstatacja prowadzi do wniosku, że rozpoznanie sprawy

gospodarczej w postępowaniu uproszczonym oznacza zastosowanie przepisów

właściwych dla tego postępowania, także przepisów dotyczących kosztów

sądowych. Pogląd ten ma oparcie w wykładni funkcjonalnej i systemowej, nie ma

bowiem podstaw do różnicowania „statusu” spraw objętych postępowaniem

uproszczonym. Zamierzeniem ustawodawcy było wprowadzenie stosunkowo

niskich opłat we wszystkich tych sprawach dla odformalizowania i przyśpieszenia

postępowania sądowego. Niskie opłaty stałe mają także ułatwiać opłacanie pozwu

wnoszonego na urzędowym formularzu (art. 5052 k.p.c.), przez naklejanie na nim

znaków opłaty sądowej o odpowiednim nominale.

Kwalifikacja spraw do postępowania uproszczonego następuje z pominięciem

kryterium podmiotowego, istotnego w sprawach gospodarczych (art. 4791 k.p.c.).

Oznacza to, że ważne są tylko kryteria wymienione w art. 5051 k.p.c., a cechy

rodzajowe sprawy (tu: sprawy gospodarczej) ulegają „zawieszeniu”. Nie może więc

być „przeniesienia” przepisów właściwych dla sprawy gospodarczej w sferę

postępowania uproszczonego.

Sąd może odstąpić od postępowania uproszczonego, jeżeli sprawa jest

szczególnie zawiła lub jej rozstrzygnięcie wymaga wiadomości specjalnych (art.

5057 k.p.c.), wówczas jednak nie pobiera się uzupełniającej opłaty od pozwu i nie

stosuje się art. 1303 § 2 k.p.c.. Przepis ten akcentuje w sposób jednoznaczny

wyłączność unormowania przewidzianego w art. 28 u.k.s.c. dla postępowania

uproszczonego, bowiem pobrana opłata pozostaje aktualna w dalszym

postępowaniu i nie można jej uzupełnić do wysokości określonej w przepisie

ogólnym (art. 13 u.k.s.c.).

W nowej ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych zasadą jest

pobieranie opłaty stałej, także we wskazanych w ustawie sprawach o prawa

majątkowe (art. 12 u.k.s.c.). Opłata stała wyłącza wówczas pobranie opłaty

stosunkowej na podstawie art. 13 u.k.s.c. Dla spraw gospodarczych

rozpoznawanych w postępowaniu uproszczonym nie ma wskazania właściwej

opłaty stałej w rozdziale 2, działu 3, tytułu II ustawy (art. 29-34 u.k.s.c.), jednakże –

z przyczyn wymienionych – właściwa opłata stała dla tych spraw została wskazana

w art. 28 u.k.s.c., przez co wyłączone zostało pobieranie opłaty stosunkowej

określonej w art. 13 u.k.s.c..

W konsekwencji należało rozstrzygnąć przedstawione zagadnienie prawne,

jak w uchwale (art. 390 § 1 k.p.c.).