III CZP 9/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 9/13

POSTANOWIENIE

Dnia 21 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

SSA Monika Koba

w sprawie z powództwa M. M.

przeciwko Województwu L. - Agencji Wspierania Przedsiębiorczości w L.

o zapłatę,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 marca 2013 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w L.

postanowieniem z dnia 12 grudnia 2012 r.,

„1. Czy dopuszczalna jest droga sądowa w sprawie o zwrot

świadczenia spełnionego tytułem zwrotu dofinansowania, jako

środków pobranych nienależnie w rozumieniu art. 211 i art. 145

ustawy z dnia 30 czerwca 2005 roku o finansach publicznych (Dz.U.

z 2005 roku, Nr 249, poz. 2104, ze zm.), w brzmieniu nadanym

ustawą z dnia 8 grudnia 2006 roku o zmianie ustawy o finansach

publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2006 roku, Nr 249,

poz. 1832), w związku z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia

2009 roku Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych

(Dz.U. z 2009 roku, Nr 157, poz. 1241, ze zm.),

a w razie pozytywnej odpowiedzi na pytanie 1.:

2. Czy sąd powszechny jest uprawniony do stwierdzenia istnienia

zobowiązania do zwrotu dofinansowania, jako środków pobranych

nienależnie w rozumieniu art. 211 i art. 145 ustawy z dnia 30 czerwca

2005 roku o finansach publicznych (Dz.U. z 2005 roku, Nr 249, poz.

2104, ze zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 8 grudnia

2006 roku o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych

innych ustaw (Dz.U. z 2006 roku, Nr 249, poz. 1832), w związku

z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku Przepisy

wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz.U. z 2009 roku,

Nr 157, poz.1241, ze zm.)?”

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Zagadnienie przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przez

Sąd Okręgowy w L. wyłoniło się przy rozpoznawaniu apelacji pozwanego od

wyroku Sądu Rejonowego w L. z dnia 13 kwietnia 2012 r. Istota sporu dotyczy

zasadności rozwiązania przez pozwanego zawartej z powódką w dniu 19 grudnia

2008 r. umowy o dofinansowanie projektu: Zwiększenie zdolności inwestycyjnej

firmy „M.” przez rozbudowę i zakup nowoczesnej aparatury medycznej w ramach

Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa L. na lata 2007 – 2013, Oś

Priorytetowa: I Przedsiębiorczość i Innowacje. Działanie 1.1, współfinansowanego

ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Budżetu Państwa.

Jego podłożem były okoliczności związane z uzyskaniem przez powódkę

dofinansowania, a następnie jego zwrotu. Zgodnie z opracowanym przez

pozwanego ogłoszeniem, o udzielenie dotacji w ramach wskazanego Programu

mogły się ubiegać podmioty, które rozpoczęły działalność, według wpisu do

ewidencji działalności gospodarczej lub rejestru przedsiębiorców, nie wcześniej niż

24 miesiące przed dniem złożenia wniosku. Powódka wskazała jako datę

rozpoczęcia działalności, datę wpisaną w ewidencji działalności gospodarczej.

Podstawą wcześniej prowadzonej (od 1999 r.) przez nią indywidualnej praktyki

stomatologicznej, był wpis do rejestru prowadzonego przez Okręgową Izbę

Lekarską

w

L. Wniosek

powódki

został

uwzględniony,

przyznano

jej

dofinansowanie w wysokości 238371,46 zł, w formie częściowej refundacji (70%)

wydatków kwalifikowanych, zdefiniowanych w umowie (§ 1 pkt 11). W dniu

19 grudnia 2008 r. strony zawarły umowę o udzielenie dofinansowania dla realizacji

Projektu, która była podstawą wypłacania powódce kolejnych partii z ogólnej sumy,

w oparciu o składane wnioski i dokonywaną weryfikację przedstawianych

dokumentów. W ramach weryfikacji wniosku o wypłatę końcowej transzy pozwany

przeprowadził kontrolę dotyczącą zarządzania finansowego i dokumentowania

poniesionych wydatków i jednocześnie kontroli dokonał Urząd Kontroli Skarbowej.

W wyniku kontroli dokonanej przez Urząd stwierdzone zostało, że powódka nie była

podmiotem uprawnionym do ubiegania się o dofinansowanie w ramach I Osi

Priorytetowej Działania 1.1, ponieważ prowadziła działalność gospodarczą

nieprzerwanie od 1999 r., a zatem dłużej niż dwa lata przed dniem złożenia

wniosku o dofinansowanie. Pozwany w piśmie z dnia 28 października 2010 r. złożył

oświadczenie o rozwiązaniu umowy z dnia 19 grudnia 2008 r., powołał się na

przesłankę określoną w jej § 20 ust. 3 lit. f i wezwał powódkę do zwrotu

otrzymanych środków, jako nienależnie pobranych wraz z odsetkami w wysokości

przewidzianej dla zaległości podatkowych od dat dokonanych wypłat. W dniu

17 listopada 2010 r. powódka dokonała przelewu na rzecz pozwanego kwoty

208595,30 zł oraz złożyła oświadczenie, że spełnia świadczenie z zastrzeżeniem

jego zwrotu (art. 411 pkt 1 k.c.). Dochodzone roszczenie obejmuje żądanie zwrotu

części wpłaconych odsetek jako świadczenia nienależnego, które połączyła

z nieuprawnionym rozwiązaniem umowy, powołała się na art. 411 pkt 1 k.c. Sąd

Rejonowy uznał, że roszczenie to ma charakter cywilnoprawny i dokonał oceny

prawidłowości rozwiązania umowy przez pozwanego, dochodząc do wniosku, że

nie zaistniała przyczyna objęta § 20 ust. 3 litera f umowy.

W postępowaniu apelacyjnym pozwany podniósł zarzut niedopuszczalności

drogi sądowej, który był źródłem wątpliwości Sądu Okręgowego wyrażonych

z przedstawionym zagadnieniu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Uprawnienie przyznane sądowi drugiej instancji w art. 390 § 1 k.p.c. do

przedstawienia Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego

budzącego poważne wątpliwości, powstałego w sprawie podczas rozpoznawania

apelacji, wymaga dla swej skuteczności przedstawienia argumentów prawnych, że

wiążą się one z nadzwyczajnymi trudnościami w ich wyjaśnieniu, a oczekiwana

odpowiedź jest niezbędna do rozstrzygnięcia sprawy. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego doprecyzowane zostały wymagania, jakim powinno odpowiadać

zagadnienie prawne (por. postanowienia: z dnia 12 października 2005 r., III CZP

68/05, niepubl.; z dnia 25 stycznia 2007 r., III CZP 100/06, niepubl; z dnia

14 października 2010 r., III CZP 66/10, niepubl.; z dnia 26 października 2011 r.,

III CZP 59/11, niepubl.; z dnia 16 maja 2012 r., III CZP 19/12, niepubl.). Wskazanie,

że chodzi o poważne wątpliwości oznacza, że wystąpiły zasadnicze trudności

w rozwiązaniu problemu przy zastosowaniu podstawowych metod wykładni,

ponieważ zwykłe wątpliwości sąd drugiej instancji powinien rozwiązać we własnym

zakresie. Zachodzi konieczność uzasadnienia na czym polegają wątpliwości,

dlaczego uważne są przez sąd za poważne, a podjęte próby rozwiązania problemu

nie odniosły rezultatu, ponieważ istnieją argumenty za każdym z możliwych

rozwiązań, w przeciwnym wypadku nie ma podstaw do udzielania odpowiedzi

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2006 r., niepubl.; z dnia

27 maja 2010 r., III CZP 32/10, niepubl.). Przedstawiona motywacja powinna

przemawiać za brakiem dostatecznej pewności sądu w opowiedzeniu się za

określoną koncepcją prawną spośród możliwych rozwiązań (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2005 r., III CZP 97/05, niepubl.). Poważne

wątpliwości zachodzą wówczas, gdy możliwa jest różna wykładnia przepisu i za

każdą z nich przemawiają doniosłe, w ocenie sądu drugiej instancji, argumenty

prawne, gdy ponadto nie ma wypowiedzi Sądu Najwyższego dotyczących tego

zagadnienia prawnego albo zachodzą pomiędzy nimi sprzeczności; nie ma również

jednolitego i przekonującego sąd stanowiska w doktrynie (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 12 maja 2011 r., III CZP 9/11, niepubl.). Podkreślenia wymaga

również, że instytucja pytań prawnych, prowadząca do związania sądów niższej

instancji poglądem prawnym Sądu Najwyższego, zawartym w podjętej uchwale,

jako wyjątek od konstytucyjnie określonej zasady podległości sędziów tylko

Konstytucji i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji), powinna być jak najściślej

stosowana, z uwzględnieniem jej wyjątkowości. Wyłączona jest zatem taka jego

wykładnia, która uwzględniałaby jedynie argumenty celowościowe lub utylitarne

(por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 1999 r.,

III CZP 62/98, OSNC 1999, nr 10, poz. 166, postanowienia: z dnia 22 maja 2009 r.,

III CZP 25/09, niepubl.; z dnia 20 października 2010 r., III CZP 68/10, niepubl.).

Sąd Okręgowy wskazał, że wątpliwości w kwestii dopuszczalności drogi

sądowej

w

sprawie

o

oddanie

świadczenia

spełnionego

tytułem

zwrotu

dofinansowania, jako środków nienależnie pobranych związane są z tym, że mimo

umownego określenia zasad udzielenia powódce dotacji na realizację jej projektu,

stwierdzenie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranej dotacji następuje

w drodze decyzji, o której mowa w art. 211 ust. 4 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r.

o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 ze zm., dalej – „u.f.p. z 2005 r.”)

w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 8 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy

o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 249, poz.1832).

W ocenie tego Sądu może to prowadzić do wniosku, że wszelkie pretensje

związane z obowiązkiem zwrotu należą do postępowania administracyjnego

i sądowoadministracyjnego. Sformułowanie zagadnienia nie określa jednak we

właściwy sposób zgłoszonego przez powódkę roszczenia, jego podstawy faktycznej

i prawnej oraz pomija postanowienia wiążącej strony umowy, jak również to, że nie

doszło do wydania przez pozwaną decyzji. Powódka twierdziła, że dokonany przez

nią, na wezwanie pozwanej, zwrot dofinansowania był świadczeniem nienależnym,

ponieważ nie było podstaw do rozwiązania umowy i w powołaniu na instytucję

nienależnego świadczenia, domagała się zasądzenia wpłaconej kwoty.

W

odniesieniu do podniesionych

wątpliwości należy zauważyć,

że

w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany został jednolity pogląd, według

którego droga sądowa, stosownie do art. 2 § 1 i 3 k.p.c., jest dopuszczalna zawsze

wtedy, gdy powód opiera swoje roszczenie procesowe na zdarzeniach prawnych,

które mogą stanowić źródło stosunków cywilnoprawnych. Ocena charakteru sprawy

jako cywilnej na tle art. 1 k.p.c., podlegającej rozpoznaniu przez sąd powszechny,

dotyczy przedmiotu procesu, rozumianego jako twierdzenie powoda o istnieniu

prawa podmiotowego, obejmującego żądanie oraz okoliczności faktyczne powołane

jako jego podstawa. Nie jest natomiast objęte badaniem obiektywne istnienie tego

roszczenia albo stosunku prawnego pomiędzy stronami (por. uchwałę składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2006 r., III CZP 121/05,

OSNC 2006, nr 11, poz. 178; wyrok z dnia 10 marca 2004 r., IV CK 113/03,

niepubl.; postanowienia: z dnia 22 kwietnia 1998 r., I CKN 1000/97, OSNC 1999, nr

1, poz. 6; z dnia 10 marca 1999 r., II CK 340/98, OSNC 1999, nr 9, poz.161; z dnia

22 sierpnia 2000 r., IV CKN 1188/00, OSNC 2001, nr 1, poz. 20; z dnia 22 sierpnia

2007 r., III CZP 76/07, niepubl. oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia

10 lipca 2000 r., SK 12/99, OTK 2000, nr 5, poz. 143). Analiza sprawy cywilnej

powinna uwzględniać obecny porządek konstytucyjny, w szczególności art. 45 ust.

1, art. 77 ust. 2 Konstytucji, które gwarantują każdemu prawo do sądu, mające

autonomiczny charakter oraz art. 177 Konstytucji, przewidujący domniemanie

kompetencji sądu powszechnego we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw

zastrzeżonych do właściwości innych sądów (por. uchwałę składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2003 r., III CZP 85/02, OSNC 2003, nr 10, poz.

129). Szerokie rozumienie sprawy cywilnej i dopuszczalności drogi sądowej

prowadzi

do

konstatacji,

że

w

zasadzie

każde

roszczenie

procesowe,

sformułowane jako żądanie zasądzenia, ustalenia lub ukształtowania stosunku

prawnego, niezależnie od merytorycznej zasadności, może być objęte drogą

sądową,

pod

warunkiem,

że

dotyczy

równorzędnych

podmiotów

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2011 r., I CSK 50/11,

niepubl.). Odnosi się to również do żądania zwrotu nienależnych świadczeń

o charakterze publicznoprawnym, dla których podstawę materialną stanowią

przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, w szczególności art. 410 § 2 k.c.

(por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia16 maja 2007 r., III CZP 35/07, OSNC

2008, nr 7-8, poz.72, uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego

2008 r., I OPS 3/07, ONSAiWSA2008, nr 2, poz. 21). Właściwość sądu

powszechnego nie musi wynikać z pozytywnej normy, ustanawiającej jego

kompetencję, wystarcza brak regulacji ustawowej, przekazującej ją innemu sądowi.

Trzeba również zwrócić uwagę na pojawiające się w orzecznictwie wypowiedzi,

wskazujące na to, że strona dochodząca ochrony przed sądem ma prawo wyboru,

czy skorzysta z drogi postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego,

czy

też

z

drogi

dychotomiczny

postępowania

dotychczas

przed

podział

sądem

kompetencji

powszechnym,

pomiędzy

łagodzące

tymi

sądami

(por. uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

4 lutego 2008 r., I OPS 3/07, postanowienie z dnia 25 maja 2009 r., I OSK 162/09,

niepubl.; postanowienia WSA w Gliwicach z dnia 27 sierpnia 2010 r., II SA/G1;

z dnia 15 lutego 2011r., IV SA/G1 44/11, niepubl.). Do tych wypowiedzi nawiązał

również Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 22 maja 2009 r., III CZP 25/09,

niepubl.

Umową z dnia 19 grudnia 2008 r. strony nawiązały stosunek cywilnoprawny,

określający

ich

prawa

i

obowiązki

związane

z

udzieleniem

powódce

dofinansowania. Zawarcie jej poprzedzone zostało etapem obejmującym procedurę

rozpoznania złożonego wniosku i przyznania dotacji, prowadzoną w trybie

administracyjnym i zakończonym wydaniem decyzji o przyznaniu dofinansowania.

Na taki podział postępowania w sprawie przyznania dotacji wskazują przepisy art.

108 i 116 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 1605/2002 w sprawie

rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego

Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE L 2002, Nr 248, str. 1), które stanowiło

podstawowy akt prawny, regulujący zasady wydatkowania środków z budżetu

unijnego. Określenie charakteru decyzji o przyznaniu dofinansowania oraz treści

i formy umowy pozostawione zostało prawu krajowemu; regulują je przepisy art. 28

i następne ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki

rozwoju (Dz. U. Nr 227, poz. 1658 ze zm.). Z art. 30 wynika, że podstawę

dofinansowania projektu stanowi umowa o dofinansowanie projektu (ust.1), która

określa warunki dofinansowania, a także prawa i obowiązki beneficjenta z tym

związane (ust. 2). Na cywilnoprawny charakter postępowania dotyczącego

udzielenia

dofinansowania

(drugiego

etapu)

wskazują

również

orzeczenia

Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki z 8 czerwca 2006 r., II GSK

63/06; z dnia 10 lutego 2010 r., II GSK 86/10, niepubl., postanowienia z dnia

20 grudnia 2007 r., II GSK 267/07, niepubl ; z dnia 18 października 2007 r., II GSK

199/07, niepubl.) oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 6 maja 2011 r., II CSK

520/10, OSNC- ZD 2012, nr 2, poz. 34; z dnia 11 maja 2012 r., II CSK 545/11,

niepubl. i postanowienie z dnia 16 maja 2012 r., III CZP 19/12, niepubl.).

W § 7 umowy stron określone zostało postępowanie i obowiązki osoby,

której przyznane zostało dofinansowanie (beneficjenta), także w razie stwierdzenia,

że pobrała ona dofinansowanie w sposób nienależny. Z § 7 ust. 3 wynika, że

zobowiązanie do zwrotu całości lub części otrzymanych środków wraz z odsetkami,

liczonymi jak od zaległości podatkowych, powinno być wykonane w terminie 14 dni

od dnia doręczenia wezwania. Po bezskutecznym upływie tego terminu pozwana,

stosownie do § 7 ust. 4, powinna wydać decyzję określającą kwotę zwrotu i termin,

od którego nalicza się odsetki oraz sposób zwrotu środków z uwzględnieniem art.

211 u.f.p. z 2005 r. W § 8 przewidziane zostało zabezpieczenie zwrotu środków

przez wystawienie weksla własnego in blanco z urzędowo potwierdzonym

podpisem oraz deklaracją wekslową i dodatkowo poddanie się w akcie notarialnym

egzekucji na podstawie art. 777 k.p.c., co do zwrotu pełnej kwoty dofinansowania,

która zostanie powiększona o odsetki, liczone jak dla zaległości podatkowych.

Kwestie związane z rozwiązaniem umowy objęte zostały § 20, a za przyczynę

rozwiązania umowy bez wypowiedzenia przez pozwanego, uznane zostało także

złożenie przez osobę, której udzielono dofinansowania dokumentów podrobionych,

przerobionych lub stwierdzających nieprawdę w celu uzyskania dofinansowania

(ust. 3 pkt f). W sprawach nieuregulowanych umową miały zastosowanie

odpowiednie reguły i zasady wynikające z Programu: odpowiednie przepisy prawa

wspólnotowego, w szczególności rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006/WE

ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszy Rozwoju

Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszy Spójności

i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 (Dz. U. UE seria L z 2006 r.,

Nr 210, str. 1) oraz właściwe akty prawa polskiego, w szczególności Kodeks

cywilny, ustawa o finansach publicznych, ustawa z dnia 29 września 1994 r.

o rachunkowości, ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych

(§ 23). Spory wynikające z realizacji umowy poddane zostały rozstrzygnięciu przez

sąd powszechny, właściwy według siedziby pozwanego (§ 24). Zmiana umowy

dokonana aneksem z dnia 7 maja 2010 r. nie mogła spowodować - wbrew treści

art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. - Przepisy wprowadzające ustawę

o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1241), stanowiącej że dotacje

udzielone przed wejściem w życie ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach

publicznych podlegają zwrotowi na podstawie dotychczasowych przepisów –

stosowania w sprawach związanych z umową stron nowej ustawy. W umowie tej

będącej

cywilnoprawnym

stosunkiem,

wprowadzone

zostało

uregulowanie

przewidujące, że podstawą zwrotu, także pobranego nienależnie dofinansowania

jest decyzja instytucji zarządzającej (pozwanego), wydana w oparciu o art. 211 ust.

4 u.f.p. z 2005 r., uprawniająca do prowadzenia egzekucji administracyjnej (ust. 7).

Z art. 211 ust. 5 u.f.p. z 2005 r. wynika, że w zakresie nieuregulowanym w ust. 1 i 4

stosuje się przepisy działu III Ordynacji podatkowej, z wyjątkiem art. 57 tej ustawy.

Administracyjny tryb dochodzenia zwrotu dofinansowania, w tym także art. 211,

wprowadzony został ustawą z dnia 8 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o finansach

publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 249, poz. 1832).

Z uzasadnienia projektu tej ustawy wynika, że zmiana podyktowana była dążeniem

do efektywnego odzyskiwania środków nieprawidłowo wykorzystanych w ramach

realizacji programów z udziałem funduszy z budżetu UE, przez stworzenie instytucji

zarządzającej

możliwości

przejścia

na

tryb

egzekucji

administracyjnej,

gwarantującej większą efektywność i skuteczność odzyskania środków (Sejm

V kadencji – druk nr 1078). Prawo UE nie określa procedury zwrotu udzielonych

środków, a zatem podlega ona przepisom prawa krajowego. Analiza treści umowy,

ze szczególnym uwzględnieniem postanowień § 7 ust. 3,4 i 5, dokonywana przy

zastosowaniu wskazań objętych art. 65 k.c., prowadzi do wniosku, że zgodnym

zamiarem stron i celem umowy było odzyskanie dofinansowania w pierwszym

rzędzie w drodze zapłaty na wezwanie pozwanego, zaś wydanie decyzji

następowało

dopiero

po

bezskutecznym

upływie

wyznaczonego

terminu.

Nie zostało przewidziane wydanie decyzji przez pozwanego po wniesieniu opłaty

przez beneficjenta, na obowiązek jej wydania nie wskazuje również art. 211 u.f.p.

z 2005 r., ponieważ nie zachodziła potrzeba prowadzenia egzekucji. Pismo

pozwanego z dnia 28 października 2010 r. rozwiązujące umowę i wzywające

powódkę do zapłaty wypłaconych kwot z odsetkami powołuje jako podstawę

postanowienia umowy - § 20 ust. 3 lit.f, § 7 ust. 1 i 9; nie może być traktowane jak

decyzja administracyjna, ponieważ objęte nim oświadczenia nie podlegały regulacji

w drodze decyzji. Nie przewidywały takiej możliwości ani postanowienia umowy, ani

art. 211 u.f.p. z 2005 r. Wyłączenie drogi sądowej w odniesieniu do zwrotu

nienależnie pobranego dofinansowania połączone zostało z wydaniem decyzji

i dotyczyć

może

jedynie

kwestii

nią

kształtowanych

oraz

wiążących

się

z egzekwowaniem określonych nią należności. Do takich sytuacji odnosić należy

wypowiedzi Sądu Najwyższego zawarte w wyrokach z dnia 6 maja 2011 r., II CSK

520/11; z dnia 11 maja 2012 r., II CSK 545/11 i postanowieniu z dnia 16 maja

2012 r., III CZP 19/12. Natomiast spełnienie świadczenia mimo niewydania decyzji

ma oparcie w zawartej przez strony umowie. Nie mogą zatem mieć zastosowania

do roszczeń z nim związanych przepisy Ordynacji podatkowej, które zgodnie z art.

211 ust. 5 u.f.p. z 2005 r. stosuje się w zakresie nieuregulowanym w ust. 1 i 4 tego

przepisu. Uprawnione jest również i takie podejście do treści postanowień umowy

oraz dochodzenia zwrotu dotacji, według którego pozwanemu służyło prawo

wyboru sposobu jej odzyskania, co oznacza, że mógł wezwać powódkę do zapłaty

i wydać decyzję po bezskutecznym upływie terminu lub wydać decyzję bez

wzywania powódki do zapłaty, jak również wyboru mogła dokonać powódka, przez

zapłatę po wezwaniu lub po wydaniu decyzji. Taka dwutorowość dochodzenia

zwrotu daje pozwanemu dobrą ochronę, nawet w sytuacji kwestionowania przez

beneficjenta zasadności żądania zwrotu, skoro doszło do odzyskania wypłaconych

środków. Jednak zdecydowanie się na zastosowanie trybu przewidzianego umową

i uzyskanie zapłaty przed upływem wyznaczonego w wezwaniu terminu, nie może

wywoływać konsekwencji w postaci poddania ewentualnych pretensji, związanych

ze zwrotem dotacji, przepisom wymienionym w art. 211 u.f.p. z 2005 r.

i postępowaniu administracyjnemu. Podkreślenia wymaga, że włączenie do umowy

regulacji o charakterze władczym, przewidujących wydanie decyzji, wymaga

właściwego określenia sytuacji stron umowy, w tym także oceny wysuwanych

pretensji.

Zgłoszone przez powódkę roszczenie wskazuje na żądanie cywilnoprawnej

ochrony, której dopuszczalność przyjmowana jest w powołanym orzecznictwie

Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego. Nie znajdują oparcia w szeroko

rozumianym pojęciu sprawy cywilnej, czynione przez Sąd Okręgowy założenia, że

zmiana ustawy o finansach publicznych, wprowadzona ustawą z dnia 8 grudnia

2006 r., dokonała wyłączenia z drogi sądowej również roszczeń opartych na

okolicznościach wynikających z zawartej przez strony umowy, których rozpoznania

beneficjent domaga się przez sąd powszechny. Nie ma podstaw do uznania, że

zgłaszając takie roszczenie, beneficjent zmierza do podważenia decyzji, która nie

została wydana albo do umiejscowienia roszczenia mającego publicznoprawny

charakter w instytucji prawa cywilnego i dochodzenia go przed sądem

powszechnym, skoro roszczenie wywodzone jest z ukształtowanego umową

stosunku prawnego. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2011 r., III CZP,

OSNC 2012, nr 3, poz.30 podjęta została w sprawie, w której nie było związania

stron umową, a żądanie dotyczyło należności publicznoprawnej, poddanej normą

kompetencyjną postępowaniu administracyjnemu i Ordynacji podatkowej; nie mogła

zatem stanowić oparcia dla tezy o niedopuszczalności drogi sądowej w odniesieniu

do roszczenia powódki. Podkreślenia wymaga, że zawarta umowa dawała powódce

uprawnienie do dochodzenia udzielonego dofinansowania na drodze sądowej,

a zatem i żądanie zwrotu bezzasadnie, w jej ocenie, zapłaconej sumy, w sytuacji

braku decyzji i oparcia na kwestionowaniu podstaw rozwiązania umowy, podlega

rozpoznaniu

przez

sąd

powszechny.

Rozważanie

przez

Sąd

Okręgowy

hipotetycznej sytuacji, w której doszło do wydania decyzji, nie ma znaczenia dla

oceny dopuszczalności drogi sądowej w sprawie, której dotyczy przedstawione

zagadnienie. Warto jednak zwrócić uwagę na przyjmowany w orzecznictwie

Naczelnego Sądu Administracyjnego zakres kognicji sądu administracyjnego

w ramach badania legalności decyzji wydawanej na podstawie art. 211 pkt 4 u. f. p.

z 2005 r., który nie obejmuje kwestii związanych z rozwiązaniem umowy

o udzielenie dofinansowania (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2012 r., II GSK

732/11, niepubl.), ponieważ decyzja obejmuje określenie kwoty przypadającej do

zapłaty wraz z odsetkami i terminu zapłaty. Stwierdzenie braku podstaw do

wyłączenia dopuszczalności drogi sądowej, w odniesieniu do zgłoszonego przez

powódkę roszczenia, wpływa bezpośrednio na zakres postępowania sądowego,

którego celem jest rozpoznanie roszczenia procesowego, obejmującego żądanie

i okoliczności faktyczne powołane przez powoda. Jeśli zaś okoliczności te wiążą się

z przyczynami rozwiązania umowy, to powinny być poddane badaniu, na co

z resztą wskazuje charakter i treść umowy zawartej przez strony.

Reasumując stwierdzić należy, że przedstawione przez Sąd Okręgowy

wątpliwości nie mogą być uznane za poważne w znaczeniu art. 390 § 1 k.p.c.,

skoro wyjaśnienie kwestii dopuszczalności drogi sądowej możliwe było przy

uwzględnieniu

jednolitego

stanowiska

Sądu

Najwyższego

i

Trybunału

Konstytucyjnego w odniesieniu do interpretacji art. 1 i art. 2 § 1 i 3 k.p.c.,

wyrażanego w licznych orzeczeniach. Ponadto w pewnym zakresie przedstawiony

problem nie ma bezpośredniego związku z przedmiotem sprawy.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. orzekła jak

w sentencji.