III CZP 89/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 89/13

POSTANOWIENIE

Dnia 13 grudnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

Protokolant Katarzyna Bartczak

w sprawie z wniosku B. K. i H. K.

przy uczestnictwie T. N.

o ograniczenie T. N. władzy rodzicielskiej nad małoletnią

Z. N.,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 grudnia 2013 r.,

na skutek zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w K.

postanowieniem z dnia 8 października 2013 r.,

„Czy dziadkowie małoletniego zgłaszający gotowość pełnienia

funkcji rodziców zastępczych są uprawnieni do żądania wszczęcia

postępowania nieprocesowego (czynna legitymacja procesowa)

w sprawie o ograniczenie rodzicowi władzy rodzicielskiej przez

zarządzenie umieszczenia małoletniego w rodzinie zastępczej

(art. 109 § 2 pkt 5 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego)?”

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 15 maja 2013 r., Sąd Rejonowy w D. oddalił wniosek

B. K. i H. K. o ograniczenie władzy rodzicielskiej T. N. nad małoletnią Z. N. Sąd

pierwszej instancji przyjął, że wnioskodawcom, dziadkom małoletniej zgłaszającym

gotowość pełnienia funkcji rodziny zastępczej, przysługuje uprawnienie do żądania

wszczęcia postępowania nieprocesowego, którego przedmiotem jest ograniczenie

władzy rodzicielskiej rodzicowi dziecka.

Rozpoznając apelację wnioskodawców od postanowienia Sądu pierwszej

instancji, Sąd Okręgowy powziął poważne wątpliwości prawne, którym dał wyraz

w postanowieniu przedstawiającym do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu

zagadnienie prawne. Mimo że uczestnik postępowania nie zgłaszał zarzutu braku

legitymacji czynnej procesowej po stronie dziadków małoletniego, to kwestia

uprawnienia dziadków małoletniego zgłaszającego gotowość pełnienia funkcji

rodziny zastępczej do żądania wszczęcia postępowania nieprocesowego, którego

przedmiotem jest ograniczenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej budzi

wątpliwości w orzecznictwie sądów. Część z nich przyjmuje bowiem, że dziadkom

małoletniego

zgłaszającym

gotowość

pełnienia

funkcji

rodziny

zastępczej

przysługuje legitymacja procesowa w formie czynnej na podstawie art. 506 k.p.c.,

inne zaś taką legitymację wyłączają. Dziadkowie mogą jedynie zgłosić swój udział

w

sprawie,

bowiem

uprawnienie

do

żądania

wszczęcia

postępowania

nieprocesowego, którego przedmiotem jest ograniczenie lub pozbawienie władzy

rodzicielskiej powinno mieć oparcie w ustawie. Tymczasem żaden przepis prawa

materialnego takiego uprawnienia dziadkom nie przyznaje. W związku z tym

wniosek dziadków – jeżeli zostanie złożony – może być potraktowany jako impuls

do podjęcia działania przez sąd z urzędu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 390 § 1 k.p.c., jeżeli przy rozpoznawaniu apelacji powstanie

zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, sąd może przedstawić to

zagadnienie do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. Podjęcie uchwały przez Sąd

Najwyższy poprzedzone jest kontrolą prawidłowości wydania przez sąd drugiej

instancji postanowienia o przedstawieniu rozstrzygnięcia prawnego budzącego

poważne wątpliwości. Postanowienie to powinno zostać podjęte na rozprawie, jeżeli

apelacja, podczas rozpoznawania której wyłoniło się zagadnienie prawne, podlega

rozpoznaniu na rozprawie (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia

11 października 1978 r., III CZP 64/78, OSP z 1979 r. Nr 5, poz. 84, z dnia

18 marca 2005 r., III CZP 93/04, niepubl., z dnia 22 listopada 2007 r., III CZP 99/07,

niepubl. oraz z dnia 9 lipca 2009 r., II PZP 3/09, niepubl.). W postępowaniu

nieprocesowym obowiązuje szczególna regulacja w stosunku do przepisów

obowiązujących w postępowaniu procesowym zawarta w art. 514 k.p.c. dotycząca

rozpoznawania spraw na rozprawie. O ile w postępowaniu procesowym zasadą jest

rozpoznanie spraw na rozprawie, to w postępowaniu nieprocesowym, zgodnie z art.

514 § 1 k.p.c., rozprawa odbywa się w wypadkach wskazanych w ustawie. Reguła

wynikająca z art. 514 § 1 k.p.c. ma zastosowanie nie tylko do postępowania przed

sądem pierwszej instancji (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego

2002 r., III CZP 3/2002, OSNC 2002, nr 12, poz. 145). W sprawach o ograniczenie

władzy rodzicielskiej, zgodnie z art. 579 k.p.c., postanowienie może być wydane

tylko po przeprowadzeniu rozprawy. Regulacja ta ma również zastosowanie

w postępowaniu apelacyjnym w tych sprawach.

Apelacja wniesiona od postanowienia Sądu Rejonowego była, zgodnie

z powołanymi wyżej przepisami, rozpoznawana na rozprawie, która uległa

odroczeniu. Postanowienie przedstawiające zagadnienie prawne zostało jednak

wydane

na

posiedzeniu

postępowania,

co

niejawnym,

stanowi

a

podstawę

więc

do

z

naruszeniem

odmowy

przepisów

podjęcia

uchwały

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 19 marca 2009 r., III CZP 11/09,

z dnia 12 sierpnia 2009 r., II PZP 8/09, niepubl. oraz z dnia 23 września 2010 r.,

III CZP 55/10, niepubl.).

Ponadto, przedstawiając zagadnienie prawne, sąd drugiej instancji powinien

wykazać, że jego rozstrzygnięcie jest niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 18 marca 2010 r., II PZP 2/10

niepubl. oraz z dnia 30 marca 2011 r., III CZP 1/11 niepubl.). Niewykazanie związku

przyczynowego

pomiędzy

rozstrzygnięciem

przedstawionego

zagadnienia

prawnego, a podjęciem decyzji co do istoty sprawy stanowi podstawę do odmowy

udzielenia odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne (por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 24 maja 2002 r., III CZP 30/02 niepubl., z dnia

14 września 2006 r., III CZP 61/06 niepubl., z dnia 14 listopada 2006 r., III CZP

84/06 niepubl. oraz z dnia 17 listopada 2009 r., III CZP 85/09 niepubl.). Poza tym,

Sąd drugiej instancji powinien wyjaśnić, że w odniesieniu do przedstawionego

zagadnienia prawnego ma poważne wątpliwości. W związku z tym powinien

uzasadnić, na czym polegają jego wątpliwości i dlaczego uważa je za poważne.

Muszą to być własne poglądy sądu; nie jest więc wystarczające ograniczenie się do

zaprezentowania

stanowiska

innych

sądów

(por.

postanowienia

Sądu

Najwyższego: 14 grudnia 2007 r., III CZP 116/07, niepubl., z dnia 27 maja 2010 r.,

III CZP 32/10, niepubl., z dnia 26 października 2011 r., III CZP 59/11 niepubl. oraz

z dnia 17 stycznia 2013 r., III CZP 95/12, niepubl.).

Nie spełnia powyższych kryteriów zagadnienie prawne przedstawione przez

Sąd Okręgowy. Po pierwsze, Sąd Okręgowy ograniczył się do stwierdzenia, że

istnieje rozbieżność stanowisk sądów powszechnych dotyczącą legitymacji

dziadków do złożenia wniosku o ograniczenie władzy rodzicielskiej rodziców

dziecka przez zarządzenie umieszczenia małoletniego dziecka w rodzinie

zastępczej i nie odniósł się samodzielnie do przedstawionego w pytaniu prawnym

zagadnienia. Po drugie, Sąd Okręgowy nie wyjaśnił, z jakich przyczyn odpowiedź

na przedstawione zagadnienie prawne ma z perspektywy sądu drugiej instancji

znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w zaistniałej w niej sytuacji procesowej, tj.

gdy Sąd pierwszej instancji wszczął i przeprowadził postępowanie w sprawie

o ograniczenie władzy rodzicielskiej zakończone orzeczeniem co do istoty sprawy

nie opartym na zakwestionowaniu legitymacji czynnej wnioskodawców, lecz na

ocenie tego Sądu, że nie zachodzą przesłanki materialnoprawne uzasadniające

ograniczenie władzy rodzicielskiej uczestnikowi postępowania (ojcu małoletniego

dziecka)

przez

zarządzenie

umieszczenia

dziecka

w

rodzinie

zastępczej

u wnioskodawców. Z tego względu można jedynie domniemywać przyczyn

przedstawienia Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego dotyczącego istnienia

bądź braku legitymacji po stronie dziadków zgłaszających gotowość pełnienia

funkcji rodziny zastępczej do złożenia wniosku o ograniczenie władzy rodzicielskiej

ojcu dziecka. Ewentualny brak legitymacji wnioskodawców do zainicjowania

postępowania w przedmiocie ograniczenia władzy rodzicielskiej mógł wywołać

wątpliwości Sądu, czy są oni uprawnieni do złożenia środka odwoławczego

w postaci apelacji względnie - przy założeniu, iż takie uprawnienie im przysługuje co do zakresu, w jakim sprawa powinna być rozpoznania przez sąd drugiej

instancji, a mianowicie, czy wyłącznie do ustalenia braku uprawnienia do wszczęcia

postępowania nieprocesowego w tym przedmiocie.

Dla

rozstrzygnięcia

obu

wskazanych

wyżej

wątpliwości

sposób

rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego nie ma znaczenia.

Odnośnie do wskazanej wątpliwości dotyczącej możliwości wniesienia

apelacji przez wnioskodawców, to prawo to jest niezależne od tego, czy

przysługiwało im uprawnienie do zainicjowania postępowania nieprocesowego

w przedmiocie ograniczenia władzy rodzicielskiej. Istotne jest bowiem, że Sąd

pierwszej instancji wszczął na skutek ich wniosku postępowanie nieprocesowe,

które zakończyło się wydaniem rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, opartym na

ocenie Sądu pierwszej instancji, że nie zachodzą przewidziane właściwymi

przepisami k.r.o. przesłanki uzasadniające ograniczenie władzy rodzicielskiej ojcu

małoletniej wnuczki wnioskodawców, a w konsekwencji również przesłanki do

umieszczenia małoletniej w rodzinie zastępczej. Wnioskodawcy, niezależnie od

tego czy posiadali legitymację do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania

nieprocesowego o ograniczenie władzy rodzicielskiej, byli jego uczestnikami przed

Sądem pierwszej instancji i z tej przyczyny przysługują im uprawnienia procesowe

przewidziane dla uczestników postępowania, w tym prawo do wniesienia apelacji.

Legitymacja do wniesienia środka odwoławczego jest bowiem niezależna

od uprawnienia do zainicjowania postępowania nieprocesowego. Wnioskodawca

jest zainteresowanym w sprawie (art. 510 k.p.c.) i uczestnikiem postępowania

nieprocesowego niezależnie od tego, czy miał legitymację do złożenia wniosku

o jego wszczęcie.

Istnienie bądź brak uprawnienia wnioskodawców do zainicjowania sprawy

o ograniczenie władzy rodzicielskiej przez umieszczenie małoletniego dziecka

w rodzinie zastępczej u dziadków nie ma również znaczenia dla określenia zakresu

rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji ze względu na specyfikę tego

postępowania, które, zgodnie z art. 570 k.p.c., może być wszczęte także z urzędu.

Postępowanie nieprocesowe wszczynane jest na wniosek albo z urzędu.

Zgodnie z art. 506 k.p.c., sąd wszczyna postępowanie nieprocesowe na wniosek;

w wypadkach wskazanych w ustawie sąd może wszcząć postępowanie także

z urzędu. Legitymacja procesowa do wszczęcia postępowania nieprocesowego ma

istotne znaczenie w postępowaniach wszczynanych wyłącznie na wniosek. Brak tej

legitymacji obliguje sąd do oddalenia wniosku o wszczęcie postępowania

nieprocesowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1966 r.,

I CR 371/65, OSNC 1966, nr 7-8, poz. 133). Zgodnie z art. 514 § 2 k.p.c., nawet

w wypadkach, gdy ustawa wymaga przeprowadzenia rozprawy, sąd może, bez

wzywania zainteresowanych do udziału w sprawie, oddalić wniosek na posiedzeniu

niejawnym,

jeżeli

z

treści

wniosku

wynika

oczywisty

brak

uprawnienia

wnioskodawcy.

Przepisy ogólne o postępowaniu nieprocesowym nie zawierają regulacji analogicznej do zawartej w art. 2 § 1 dekretu z dnia 18 lipca 1945 r. - Kodeksu

postępowania niespornego (Dz. U. Nr 27, poz.169) - określającej krąg osób

uprawnionych do wszczęcia postępowania nieprocesowego, wyjaśniając jedynie,

kto powinien być uczestnikiem postępowania (art. 510 k.p.c.). Przepis zawarty

w art. 511 k.p.c. reguluje treść wniosku, a powołany już wcześniej art. 514 § 2

k.p.c. przewiduje oddalenie wniosku bez wyznaczania rozprawy i bez wzywania

zainteresowanych do udziału w sprawie, jeżeli z treści wniosku wynika oczywisty

brak uprawnienia wnioskodawcy. Analiza przepisów k.p.c. oraz innych ustaw

dotyczących poszczególnych rodzajów spraw nieprocesowych, które mogą być

wszczęte na wniosek uzasadnia wniosek, że ustawodawca zasadniczo przewidział

wszczynanie tych postępowań przez krąg osób określony w sposób dwojaki (por.

uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2004 r., III CZP

37/04, OSNC 2005, nr 3, poz. 42): bardziej ogólny – wskazując na każdego

zainteresowanego (por. art. 527, art. 541 § 1, art. 609 § 1, art. 679 § 2 k.p.c.)

względnie mającego w tym interes (art. 1025 § 1 k.c.) - lub bardziej szczegółowy

i ograniczony (por. 545 § 1, art. 561 § 1 i 2, art. 562, art. 563, art. 583, art. 600 § 1,

art. 6102 § 1, art. 6107 § 1, art. 6262 § 5, art. 635 § 2, art. 637 § 1 k.p.c., art. 39, art.

40, art. art. 611 § 3, art. 616 § 1 k.r.o.). Niekiedy przepisy wprost nie określają kręgu

osób

legitymowanych

do

złożenia

wniosku

o

wszczęcie

postępowania

nieprocesowego w określonej sprawie rozpoznawanej w tym trybie, a uprawnienie do

jego zainicjowania wynika z analizy przepisów regulujących daną instytucję prawną,

z której wynikają określone prawa bądź obowiązki, o których orzeka się

w postępowaniu nieprocesowym.

Analiza przepisów dotyczących postępowań nieprocesowych uzasadnia

wniosek, że oprócz postępowań wszczynanych tylko na wniosek są także

postępowania, które mogą być wszczęte zarówno na wniosek, jak i z urzędu.

Do tego rodzaju spraw należy zaliczyć postępowanie w sprawie o ograniczenie

władzy rodzicielskiej. Zgodnie bowiem z art. 570 k.p.c., sąd opiekuńczy może

wszcząć postępowanie z urzędu. Mimo to, że żaden przepis nie określa podmiotu

uprawnionego do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania o ograniczenie władzy

rodzicielskiej nie można przyjąć, iż postępowanie w tym przedmiocie może być

wszczęte tylko z urzędu. Należy przyjąć - zgodnie z powszechną praktyką sądów

powszechnych – że postępowanie to może być wszczęte także na wniosek każdego

z rodziców małoletniego dziecka. Legitymację tych osób do zainicjowania

postępowania w tym zakresie należy wywieść z natury władzy rodzicielskiej, która

przysługuje obojgu rodzicom (art. 93 § 1 k.r.o.). Wykonywanie przez nich władzy

rodzicielskiej, tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny (art. 95 § 3

k.r.o.), jest prawem i obowiązkiem każdego z rodziców. Orzeczenie sądu

ograniczające władzę rodzicielską jednemu z rodziców ma bezpośredni wpływ na

sposób wykonywania władzy rodzicielskiej przez drugiego z nich. Poza tym, rodzice,

którzy na co dzień wykonują władzę rodzicielską, z reguły mają najlepsze rozeznanie

o okolicznościach mających wpływ na prawidłowe wykonywanie władzy rodzicielskiej

wobec dziecka i z tego względu są najbardziej predestynowani do zainicjowania

postępowania w przedmiocie ograniczenia władzy rodzicielskiej. Uprawnienie do

wszczęcia postępowania w tym przedmiocie nie powinno być jednak rozszerzane na

inne osoby, chociażby łączył je z dzieckiem bliski stopień pokrewieństwa.

Po pierwsze, z tej przyczyny, że władza rodzicielska przysługuje tylko rodzicom

dziecka. Ingerencja sądu opiekuńczego w to prawo nie wpływa więc na sferę praw

i obowiązków względem dziecka innych osób. Po drugie, ze względu na konieczność

ochrony dobra dziecka. Ograniczenie władzy rodzicielskiej stanowi bardzo silny

instrument ingerencji państwa w stosunki rodzinne. Wszczynanie postępowań w tym

zakresie nie powinno być pochopne i powinno opierać się na istotnej przyczynie.

Uznanie szerokiego kręgu osób legitymowanych do złożenia wniosku o ograniczenie

władzy rodzicielskiej mogłoby w przypadkach nierzadko występujących silnych

konfliktów rodzinnych prowadzić do wykorzystywania tego uprawnienia nie zawsze

dla dobra dziecka, lecz do szykanowania jednego bądź obu rodziców, co

prowadziłoby do destabilizacji poczucia bezpieczeństwa rodziny. Po trzecie, ze

względu na brak przepisu przyznającego taką legitymację osobom bliskim dla

małoletniego, przy jednoczesnym wyraźnym określeniu kręgu podmiotów - w art.

1136 k.r.o – legitymowanych do zainicjowania postępowania o ustalenie kontaktów

osobistych z dzieckiem, a więc postępowania prowadzącego do daleko mniej

doniosłych konsekwencji prawnych niż postępowanie o ograniczenie władzy

rodzicielskiej. Na gruncie przepisów k.r.o. nie można również przyjąć, aby istniało

swego rodzaju uprawnienie osób najbliższych do ustanowienia ich rodziną zastępczą

dla małoletniego dziecka. Z tej przyczyny uprawnienia do wszczęcia postępowania

w sprawie o ograniczenie władzy rodzicielskiej nie można wywodzić tylko z tej

przyczyny, że żąda się ograniczenia władzy rodzicielskiej przez ustanowienie

wnioskodawcy rodziną zastępczą dla małoletniego dziecka. Po czwarte, ze względu

na regulacje przewidziane w art. 570 i art. 572 k.p.c., które w dostatecznym stopniu

gwarantują możliwość wszczęcia postępowania przez sąd opiekuńczy w przedmiocie

ograniczenia władzy rodzicielskiej, gdy zachodzą okoliczności uzasadniające jego

wszczęcie.

Uzupełnieniem regulacji zawartej w art. 570 k.p.c. jest art. 572 § 1 k.p.c.,

według którego każdy, komu znane jest zdarzenie uzasadniające wszczęcie

postępowania w urzędu, obowiązany jest zawiadomić o nim sąd opiekuńczy. Artykuł

572 § 2 k.p.c. precyzuje bliżej ten obowiązek w odniesieniu do wymienionych w nim

urzędów i instytucji. Podobny w treści obowiązek wynika także z wielu innych

przepisów zawartych w ustawach szczególnych. Celem tej regulacji jest to, aby do

sądu opiekuńczego zgłaszane były fakty, które mogą uzasadniać wszczęcie przez

sąd z urzędu postępowania w sprawach opiekuńczych. W postanowieniu Sądu

Najwyższego z dnia 5 maja 2000 r., II CKN 765/00 (niepubl.) wyjaśniono, że art. 572

§ 1 k.p.c. nie można rozumieć w ten sposób, że każdy składający zawiadomienie,

komu znane jest zdarzenie uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie

opiekuńczej,

jest

osobą

upoważnioną

do

złożenia

wniosku

o

wszczęcie

postępowania w sprawie opiekuńczej. Jednakże złożenie takiego wniosku przez

osobę nielegitymowaną do jego wniesienia może powodować powzięcie przez

sąd

opiekuńczy

opiekuńczego

wiadomości

z urzędu.

Jeżeli

uzasadniających

więc

wniosek

o

wszczęcie

postępowania

wszczęcie

postępowania

opiekuńczego zostanie złożony przez osobę, według właściwych przepisów,

nieuprawnioną do zainicjowania postępowania, to ze względu na treść przepisu art.

570 k.p.c., sąd ma obowiązek podjąć czynności zmierzające do wyjaśnienia

materialnych

podstaw

do

podjęcia

odpowiednich

decyzji

w

przedmiocie

władzy rodzicielskiej; nie może oddalić tak złożonego wniosku z powołaniem się na

treść przepisu art. 514 § 2 k.p.c., który może mieć zastosowanie wyłącznie

do postępowań

wszczynanych

na

wniosek.

Wszczęcie

postępowania

nieprocesowego przez sąd opiekuńczy nie jest bowiem dowolne, sąd ma obowiązek

jego wszczęcia, jeśli tylko poweźmie wiadomości uzasadniające taką czynność

procesową (por. uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 26 lipca 1972 r., III CZP 49/72,

OSNCP 1973, nr 3, poz. 39 oraz z dnia 22 listopada 1977 r., III CZP 91/97, OSNCP

1978, nr 7, poz. 106). Z tej przyczyny, w sprawach opiekuńczych, które mogą

być wszczęte z urzędu, złożenie wniosku o ograniczenie władzy rodzicielskiej przez

osobę nieuprawnioną do złożenia tego wniosku nie uprawnia sądu do ograniczenia

rozpoznania sprawy tylko do zbadania kwestii legitymacji do złożenia tego wniosku

bez rozpoznania istnienia merytorycznych podstaw do podjęcia decyzji przez sąd

opiekuńczy w przedmiocie władzy rodzicielskiej. Tylko ubocznie dodać należy, iż

wśród spraw rozpoznawanych przez sąd opiekuńczy są także takie, które mogą być

wszczęte tylko na wniosek (por. m.in.: art. 561 § 1, art. 583, art. 585 § 1, art. 592, art.

593, art. 5981 § 3, art. 59818, art. 601 k.p.c., art. 73, art. 89 § 1 i 2, art. 162 § 1, art.

169 § 1, art. 179 § 1 k.r.o.). Nawet w tego rodzaju sprawach sąd opiekuńczy widząc

potrzebę zainicjowania postępowania przez podmiot do tego uprawniony powinien

zawiadomić o tym prokuratora lub inny uprawniony do tego organ lub osobę w celu

umożliwienia im podtrzymania wniosku i umożliwienia rozpoznania sprawy, przed

podjęciem decyzji o oddaleniu wniosku (por. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 7 stycznia 1966 r., I CR 371/65, PiP 1967, nr 12, s.1072-1073). Ograniczenie

rozpoznania wniosku o w przedmiocie ograniczenia władzy rodzicielskiej jedynie do

zbadania

czy

złożyła

go

osoba

uprawniona

do

wszczęcia

postępowania

opiekuńczego byłoby sprzeczne z celem tego postępowania, które służy

zagwarantowaniu dobru dziecka. W takich przypadkach, złożony wniosek przez

osobę nieposiadającą do tego legitymacji nie ogranicza też sądu opiekuńczego co do

sposobu rozstrzygnięcia w przedmiocie władzy rodzicielskiej, który może wydać

wszelkie rozstrzygnięcia, które wymagane są ze względu na dobro dziecka.

W sprawach tych następuje znaczne ograniczenie czynności dyspozytywnych stron,

co wynika z art. 512 § 2 k.p.c. przewidującego bezskuteczność cofnięcia wniosku

o wszczęcie postępowania w sprawie, której wszczęcie mogło nastąpić z urzędu

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2008 r., III CSK 56/08,

nie publ.). Potraktowanie wniosku o wszczęcie postępowania nieprocesowego

złożonego przez osobę nieuprawnioną jako zawiadomienia w rozumieniu art. 572

k.p.c. nie może również uzasadniać umorzenia postępowania w razie stwierdzenia

braku podstaw do ingerencji w sposób wykonywania władzy rodzicielskiej. W takim

przypadku sąd powinien wydać postanowienie orzekające co do istoty sprawy

stwierdzające brak podstaw do ingerencji w wykonywanie władzy rodzicielskiej

(por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 1969 r., III CZP 134/68, OSNCP

1969, nr 11, poz. 194 oraz uzasadnienie uchwały z dnia 14 października 2004 r.,

III CZP 37/04). Natomiast w razie zaskarżenia apelacją wydanego przez sąd

opiekuńczy orzeczenia co do istoty sprawy w sprawie o ograniczenie władzy

rodzicielskiej

wszczętego

na

podstawie

wniosku

złożonego

przez

osobę

nieuprawnioną, sąd drugiej instancji nie może ograniczyć zakresu rozpoznania

sprawy do zbadania braku legitymacji wnioskodawcy do zainicjowania tego

postępowania i na tej podstawie oprzeć swojego rozstrzygnięcia. Zakres rozpoznania

sprawy przez sąd drugiej instancji w postępowaniu odpowiada bowiem zakresowi

kognicji sądu pierwszej instancji i obejmuje także ocenę istnienia materialnoprawnych

podstaw do ingerencji sądu opiekuńczego w sposób wykonywania władzy

rodzicielskiej.

Z tych względów na podstawie art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r.

o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji.

db