III CZP 89/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 89/12

POSTANOWIENIE

Dnia 20 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa E.K .

przeciwko "S. Z. A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" spółka komandytowa

z siedzibą w K.

o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 grudnia 2012 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy

postanowieniem z dnia 20 czerwca 2012 r.,

"1) Czy złożenie przez spadkobiercę ustawowego - w toku

postępowania o zmianę stwierdzenia nabycia spadku - w terminie

otwartym dla tego spadkobiercy oświadczenia o przyjęciu spadku

z

dobrodziejstwem

mowa w art.

1016

inwentarza

k.c.

w

wywołuje

stosunku

do

skutki,

tych

o

których

spadkobierców

ustawowych, którzy w otwartym dla siebie terminie nie tylko

nie złożyli żadnego oświadczenia w przedmiocie nabycia spadku,

ale dodatkowo w pierwszym postępowaniu o stwierdzeniu nabycia

spadku traktowani byli jako osoby przyjmujące spadek wprost na

podstawie art. 1015 § 2 k.c., a w przypadku pozytywnej odpowiedzi

na to pytanie:

2) czy podstawą powództwa opozycyjnego z art. 840 § 1 pkt 2

k.p.c. spadkobiercy dłużnika przeciwko któremu wydany został tytuł

egzekucyjny zasądzający od niego na rzecz wierzyciela dłużnika

określoną kwotę bez zastrzeżenia o prawie powoływania się

w postępowaniu egzekucyjnym na ograniczenie odpowiedzialności

(art. 319 k.p.c.) może być zdarzenie polegające na tym, że po

wydaniu

przeciwko

niemu

klauzuli

wykonalności

(tytułu

wykonawczego) ujawnił się spadkobierca dłużnika, który złożył

oświadczenie o przyjęciu spadku po nim z dobrodziejstwem

inwentarza - w terminie określonym w art. 1015 k.c., następnie doszło

do zmiany dotychczasowego postanowienia o stwierdzeniu nabycia

spadku, w wyniku którego do dziedziczenia doszedł nieujawniony

w poprzednim postępowaniu wyżej wymieniony spadkobierca?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 13 lutego 2012 r. Sąd Rejonowy oddalił powództwo o

pozbawienie

w

całości

wykonalności

tytułu

wykonawczego

w

postaci

zaopatrzonego w klauzulę wykonalności wyroku Sądu Okręgowego z dnia 31

marca 2008 r.

Z uzasadnienia orzeczenia wynika, że Sąd Okręgowy wymienionym

wyrokiem zasądził solidarnie od E. K. i M. K., będących spadkobiercami R. K., na

rzecz „ASC K.” sp. z o.o. w K. 32 845,99 zł z ustawowymi odsetkami i koszty

procesu. Komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym prowadzi postępowanie

egzekucyjne w celu spełnienia zasądzonego świadczenia.

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2007 r., sygn. akt I Ns

187/06, stwierdził, że spadek po R. K. nabyli na podstawie ustawy żona E. K. i syn

M. K. po ½ części każdy z nich. Jednakże postanowienie to zostało zmienione

wydanym przez Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 29 października 2009 r.,

sygn. akt I Ns 463/08, w ten sposób, że spadek po R. K. nabyli na podstawie

ustawy E. K., M. K. i P. K. po 1/3 części każdy z nich. Działający w tym

postępowaniu w imieniu uczestnika postępowania P. K. kurator złożył oświadczenie

o przyjęciu spadku po R. K. z dobrodziejstwem inwentarza. Komornik sądowy przy

Sądzie Rejonowym sporządził w dniu 25 sierpnia 2011 r. spis inwentarza spadku

po R. K.

Sąd Rejonowy uznał, że złożenie przez P. K. w terminie przewidzianym w

art. 1015 § 1 k.c. oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza

wywołało skutki, o których mowa w art. 1016 k.c., także w stosunku do pozostałych

spadkobierców, mimo że w sprawie I Ns 463/08 byli oni taktowani jako

spadkobiercy, którzy nabyli spadek wprost na skutek niezłożenia oświadczenia o

przyjęciu

lub

o

odrzuceniu

spadku.

W

konsekwencji,

powódka

ponosi

odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu

stanu czynnego spadku (art. 1031 § 2 k.c.), wynoszącej 1076,86 zł. Nie ma jednak

– zdaniem Sądu – podstaw do uwzględnienia opartego na art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.

powództwa opozycyjnego. Zaistniałe po wydaniu przez Sąd Okręgowy wyroku z

dnia 31 marca 2008 r. zdarzenie, polegające na ujawnieniu wcześniej nieznanego

spadkodawcy R. K. i złożenie przez niego oświadczenia o przyjęciu spadku z

dobrodziejstwem inwentarza, nie stanowi bowiem w rozumieniu art. 840 § 1 pkt 2

k.p.c. zdarzenia, w skutek którego zobowiązanie wygasło lub nie może być

egzekwowane.

Rozpoznając apelację powódki, Sąd Okręgowy przedstawił – na podstawie

art. 390 § 1 k.p.c. - przytoczone na wstępnie zagadnienie prawne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne dotyczy przede

wszystkim – w przekonaniu Sądu Okręgowego – poważnych wątpliwości co do

zakresu przewidzianego w art. 1016 k.c. uprzywilejowania spadkobierców

dochodzących do dziedziczenia w zbiegu z osobami, które przyjęły spadek

z dobrodziejstwem inwentarza. Zdaniem Sądu, wynikające z przytoczonego

przepisu dobrodziejstwo nie obejmuje spadkobiercy, który przyjął spadek wprost –

na skutek niezłożenia w terminie żadnego oświadczenia - przed złożeniem przez

innego spadkobiercę oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem

inwentarza.

Artykuł 1016 k.c. stanowi, że jeżeli jeden ze spadkobierców przyjął spadek

z dobrodziejstwem inwentarza, uważa się, że także spadkobiercy, którzy nie złożyli

w terminie żadnego oświadczenia, przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza.

Z tego przepisu wynika, że przewidziany w nim skutek przyjęcia spadku

z dobrodziejstwem inwentarza następuje, jeżeli zostaną spełnione dwie przesłanki:

przyjęcie spadku przez (co najmniej) jednego spadkobiercę z dobrodziejstwem

inwentarza i niezłożenie w terminie żadnego oświadczenia przez (co najmniej)

jednego

spadkobiercę

dochodzącego

do

dziedziczenia

po

tym

samym

spadkodawcy. Kumulatywne spełnienie się obu tych przesłanek powoduje skutek,

o którym mowa w przytoczonym przepisie.

Pierwsza z wymienionych przesłanek zachodzi nie tylko w wypadku złożenia

przez jednego spadkobiercę oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem

inwentarza, ale także wówczas, gdy takie przyjęcie spadku wynika z ustawy

(art. 1015 § 2 zdanie drugie k.c.). Wprawdzie można w literaturze spotkać odmienne

zapatrywanie, że zasada przewidziana w art. 1016 k.c. nie znajduje zastosowania w

wypadku

niezłożenia

w

terminie

żadnego

oświadczenia

przez

wszystkich

spadkobierców, jednakże jest ono rezultatem nieuzasadnionego utożsamienia

pojęcia „przyjęcia spadku przez jednego spadkobiercę” z sytuacją „złożenia

oświadczenia o przyjęciu spadku”. Tymczasem art. 1016 k.c. w omawianej części

odwołuje się jedynie do skutku przyjęcia spadku, nie stawiając wymagania, aby

nastąpił on w wyniku złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku. Jeżeli zatem wśród

wszystkich spadkobierców, którzy nie złożyli w terminie żadnego oświadczenia,

znajdzie się spadkodawca należący do grona wymienionych w art. 1015 § 2 zdanie

drugie k.c., to nabywa on spadek z dobrodziejstwem inwentarza, co z kolei pozwala

zastosować – wbrew przytoczonemu poglądowi – art. 1016 k.c. z takim skutkiem, iż

„uważa się, że także pozostali spadkobiercy, którzy nie złożyli oświadczenia w

terminie, przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza”.

Z drugiej przesłanki zastosowania art. 1016 k.c. wynika, że obejmuje ona

jedynie te osoby dochodzące do dziedziczenia, które nie złożyły w terminie żadnego

oświadczenia. Nie dotyczy ona natomiast spadkobierców, który złożyli oświadczenie

o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. W takim wypadku następują bowiem skutki

prawne stosowne do treści tych oświadczeń, a nie unormowania zawartego w art.

1016 k.c.

Możliwość objęcia konkretnego spadkobiercy działaniem art. 1016 k.c.

powstaje dopiero wówczas, gdy upłynie termin do złożenia przez niego oświadczenia

o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Ocena skutków zastosowania tego przepisu jest

zatem zawsze dokonywana ex post (po upływie ustawowego terminu). Do chwili

upływu terminu przewidzianego w art. 1015 § 1 k.c. osoba dochodząca do

dziedziczenia ma bowiem możliwość złożenia oświadczenia zgodnego ze swoją wolą

i ukształtowania swojej sytuacji prawnej w sposób autonomiczny: niezależny od tego,

czy inni współspadkobiercy przyjęli spadek wprost, czy z dobrodziejstwem

inwentarza.

Z treści art. 1016 k.c. wynika jednoznacznie, że druga z przesłanek

zastosowania tego przepisu, mająca istotne znaczenie z punktu widzenia

stanowiących przedmiot zagadnienia prawnego wątpliwości prawnych, zachodzi,

jeżeli co najmniej jeden spadkobierca nie złożył w terminie żadnego oświadczenia

(oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku). Spełnienie się tak ujętej

przesłanki, w sytuacji, w której co najmniej jeden ze spadkobierców złożył

oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem, powoduje - w myśl art. 1016

k.c. - iż uważa się, że także spadkobierca, który nie złożył żadnego oświadczenia,

nabył spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Przeszkodę do zastosowania art. 1016

k.c. może więc stanowić jedynie złożenie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu

spadku, ponieważ powoduje ono nastąpienie skutków prawnych stosownych do

treści tego oświadczenia. Nie stanowi jej natomiast upływ przewidzianego w art.

1015 § 1 k.c. terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku,

mimo że w zasadzie takie bierne zachowanie się spadkobiercy jest – zgodnie z art.

1015 § 2 zdanie pierwsze k.c. – jednoznaczne z prostym przyjęciem spadku. Z art.

1016 k.c. wynika bowiem wprost, że przewidzianym w nim uprzywilejowaniem są

objęci ci spadkobiercy, którzy nie złożyli w terminie żadnego oświadczenia. Teść art.

1016 k.c. nie daje też podstaw do uzależniania – wbrew przekonaniu Sądu

Okręgowego – przewidzianego w tym przepisie uprzywilejowania spadkobierców od

chronologii zdarzeń polegających na przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza

i upływie ustawowego terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu albo o

odrzuceniu spadku. Nie ma ona bowiem z punku widzenia jednoznacznie

określonych przesłanek zastosowania art. 1016 k.c. znaczenia prawnego (gdyby

ustawodawca chciał wprowadzić taką przesłankę, to wyraźnie by ją wskazał).

Przewidziany w art. 1016 k.c. skutek następuje także wówczas, gdy przesłanka w

postaci przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spełniła się dopiero w toku

postępowania o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 679

k.p.c.). Wynikające z art. 1016 k.c. uprzywilejowanie spadkobierców następuje,

w przeciwieństwie do uprzywilejowania przyjmujących spadek z dobrodziejstwem

inwentarza, na podstawie art. 1015 § 2 zdanie drugie k.c., wymagającego

przynajmniej w stosunku do osób fizycznych oceny indywidualnych, prawnie

relewantnych cech, zupełnie mechanicznie.

Za przyjętą przedstawioną wykładnią art. 1016 k.c. przemawiają także poglądy

wyrażane w literaturze i orzecznictwie (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia

26 lutego 1970 r., II CR 388/69, OSNC 1970, nr 12, poz. 229 i z dnia 8 lipca

2005 r., II CK 206/05, niepubl.). W piśmiennictwie stwierdza się wprost, że z art.

1016 k.c. wynika reguła nakazująca traktować każdego spadkobiercę, który nie

złożył oświadczenia w sprawie przyjęcia spadku, za przyjmującego spadek

z dobrodziejstwem inwentarza, jeżeli choćby jeden ze spadkobierców przyjął

spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Podkreśla się, że konsekwencją tego

rozwiązania jest zmiana zakresu odpowiedzialności za długi spadkowe tego

samego spadkodawcy. Jest ona następstwem różnicy czasu, w jakim skuteczne

staje się oświadczenie o przyjęcie spadku. Jeżeli spadkodawca nie złoży żadnego

oświadczenia, a później inny spadkobierca przyjmie spadek z dobrodziejstwem

inwentarza, to w okresie między upływem terminu do złożenia oświadczenia przez

spadkobiercę,

który żadnego

oświadczenia

nie

złożył a

chwilą

złożenia

oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza przez innego

spadkobiercę, spadkobierca który nie składał żadnego oświadczenia odpowiada

bez ograniczenia za długi spadkowe. Wprawdzie w literaturze wyrażono

wątpliwości co do celowości wprowadzenia do prawa spadkowego art. 1016 k.c.,

jednakże nie oznacza to zakwestionowania skutków, jakie wywołuje jego

obowiązywanie.

Argumentu na rzecz omawianej wykładni art. 1016 k.c. dostarcza także pogląd

wyrażony w literaturze w okresie obowiązywania art. 42 dekretu z dnia

8 października 1946 - Prawo spadkowe (Dz. U. Nr 60, poz. 328; dalej: „pr. spadk.”).

Zdaniem jednego z autorów, art. 42 pr. spadk., będący odpowiednikiem art. 1016

k.c. (treść obu przepisów nie jest jednak taka sama), dotknięty wadami

redakcyjnymi („wystylizowany wadliwie”) mógł stwarzać trudności w ocenie skutków

prawnych upływu w różnym czasie dla poszczególnych spadkobierców terminu do

złożenia oświadczenia do przyjęcia albo odrzucenia spadku. Jednakże wspomniany

autor opowiedział się za wykładnią pozwalającą – w sytuacji, w której najpierw

jednemu ze spadkobierców upłynął ustawowy termin do złożenia oświadczenia

o przyjęciu albo o odrzuceniu spadku, co

powodowało, że był on uważany za

przyjmującego spadek wprost (art. 35 pr. spadk.), a potem dopiero inny

spadkobierca, któremu termin do złożenia oświadczenia jeszcze nie upłynął, złożył

oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza – objąć

dobrodziejstwem przewidzianym w art. 42 pr. spadk. także spadkobiercę, który

na skutek niezłożenia żadnego oświadczenia, przyjął spadek wprost zanim inny

spadkobierca złożył oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem

inwentarza. Podkreślił, że za taką wykładnią przemawia dążenie, aby wszyscy

spadkobiercy w możliwie największej ilości wypadków byli traktowani jednakowo.

Wobec zmiany stanu prawnego, a w szczególności brzmienia art. 1016 k.c.

w stosunku do art. 42 pr. spadk., problem dotyczący art. 42 pr. spadk.

zdezaktualizował się, gdyż był ściśle związany z brzmieniem art. 42 i art. 35 pr.

spadk. Autor, który dostrzegł omawiany problem, w okresie prac na Kodeksem

cywilnym wskazywał, że został on prawidłowo rozwiązany w kolejnych projektach

Kodeksu, a po wejściu w życie Kodeksu cywilnego w ogóle go już nie podnosił. Nie

można zatem – jak zrobił to Sąd Okręgowy – automatycznie przeniesionym

problemem dotyczącym art. 42 pr. spadk., bez analizy prawnej konsekwencji

zmiany

stanu

prawnego,

uzasadniać

poważnych

wątpliwości

prawnych

dotyczących stosowania art. 1016 k.c.

Rację ma Sąd Okręgowy, że termin przewidziany w art. 1015 § 1 k.c. jest

terminem zawitym prawa materialnego. Z chwilą jego upływu wygasa uprawnienie

do złożenia oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. Spadkobierca traci

więc

możliwość

wyboru

sposobu

przyjęcia

spadku

i

jego

odrzucenia.

W konsekwencji nie może ukształtować zakresu odpowiedzialności za długi

spadkowe zgodnie z swoją wolą, niezależnie od sposobu przyjęcia spadku przez

współspadkobierców. Nie oznacza to jednak – wbrew przekonaniu Sądu

Okręgowego – że konsekwencje upływu przewidzianego w art. 1015 § 1 k.c.

terminu zawitego stanowią przeszkodę do zastosowania art. 1016 k.c. Wynikający

z tego przepisu nakaz traktowania spadkobiercy, który nie złożył w terminie

żadnego oświadczenia, za przyjmującego spadek z dobrodziejstwem inwentarza,

jeżeli choćby jeden ze spadkobierców przyjął spadek z dobrodziejstwem

inwentarza, jest bowiem rezultatem przyjętej w art. 1016 k.c. fikcji ustawowej, a nie

złożenia przez spadkodawcę oświadczenia o przyjęciu

spadku po wygaśnięciu

uprawnienia do dokonania tej czynności prawnej. Nie ma zatem podstaw, aby

w zastosowaniu art. 1016 k.c. dopatrywać się naruszenia przewidzianego w art.

1015 § 1 k.c. terminu prekluzyjnego do złożenia przez spadkobiercę oświadczenia

o przyjęciu albo o odrzuceniu spadku. Wspomniany termin ma znaczenie wyłącznie

dla spadkobiercy, który chce skorzystać z możliwości wyboru sposobu przyjęcia

spadku albo odrzucenia spadku. Jego upływ nie wyłącza natomiast zastosowania

przewidzianego w art. 1016 k.c. szczególnego unormowania, modyfikującego skutki

przyjęcia spadku.

Reasumując, zarówno jednoznacznie określone przesłanki zastosowania

art. 1016 k.c., jaki i wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie nie pozwalają podzielić

stanowiska

Sądu

odwoławczego,

że

przedstawione

przez

niego

wątpliwości dotyczące zakresu przewidzianego w art. 1016 k.c. uprzywilejowania

spadkobierców dochodzących do dziedziczenia w zbiegu z osobami, które przyjęły

spadek z dobrodziejstwem inwentarza, budzą w rozumieniu art. 390 § 1 k.p.c.

poważne wątpliwości. Z art. 1016 k.c. wynika bowiem jednoznacznie zasada

nakazująca traktować każdego spadkobiercę, który nie złożył w terminie

oświadczenia o przyjęciu albo o odrzuceniu spadku, za przyjmującego spadek

z dobrodziejstwem inwentarza, jeżeli choćby jeden ze spadkobierców przyjął

spadek z dobrodziejstwem inwentarza.

Nie ma również podstaw do przyjęcia, że zachodzą w rozumieniu art. 390

§ 1 k.p.c. poważne wątpliwości dotyczące kwestii, czy przewidziana w art. 840 § 1

pkt 2 k.p.c. podstawa powództwa opozycyjnego obejmuje zdarzenie wskazane

w przedstawionym zagadnieniu prawnym. Kwestia ta została bowiem już

przesądzona w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 30 września 1985 r., III CZP

49/85 (OSNC 1986, nr 7-8, poz. 109). Sąd Najwyższy zajmował się w niej

analogiczną do niniejszej sprawy sytuacją, w której do złożenia oświadczenia

o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, zmieniającego dotychczasowy

zakres odpowiedzialności spadkobiercy dłużnika przez ograniczenie go tylko do

ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku (art. 1031 § 2 k.c.), doszło po

prawomocnym nadaniu przeciwko spadkobiercy klauzuli wykonalności, a w tytule

egzekucyjnym nie zastrzeżono prawa do powołania się w toku postępowania

egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności (art. 319 k.p.c.). Podkreślając

powstałą w takiej sytuacji z jednej strony niemożność zmiany prawomocnego

postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności w sposób przewidziany w art.

792 k.p.c., a z drugiej - konieczność uwzględnienia wynikającej z art. 1031 § 2

k.c. zmienionej sytuacji prawnej spadkobiercy, Sąd Najwyższy wskazał na

oparte na art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. powództwo opozycyjne jako środek prawny

pozwalający nadać znaczenie prawne okoliczności, że spadkobierca dłużnika

zgodnie z prawem spadkowym ponosi ograniczoną odpowiedzialność, mimo że

nie wynika ona ani z postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności, ani z tytułu

egzekucyjnego. Stwierdził wprost, że przez pojęcie „zdarzenia”, o których mowa

w art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c., należy rozumieć także przyjęcie spadku z

dobrodziejstwem inwentarza już po nadaniu przeciwko spadkobiercy dłużnika

klauzuli wykonalności. Przytoczona uchwała spotkała się z aprobatą w doktrynie.

Do wyrażonego w niej stanowiska Sąd Najwyższy nawiązywał również w

późniejszych orzeczeniach (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2005 r.,

II CK 206/05). Omawiając stosowane w praktyce sądowej środki prawne

pozwalające spadkobiercy dłużnika ograniczyć jego odpowiedzialność za długi

spadkowe na skutek przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza po nadaniu

przeciwko

spadkobiercy

dłużnika

klauzuli

wykonalności,

także

Trybunał

Konstytucyjny wskazał na powództwo opozycyjne oparte na art. 840 § 1 pkt 2

k.p.c. (por. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 października

2009 r., Ts 54/09, OTK-B 2010, nr 1, poz. 46).

Stanowiska

wyrażonego

w

omówionej

wyżej

uchwale

Sądu

Najwyższego nie podważa wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 1996 r.,

II CKN 7/96 (OSNC 1997, nr 4, poz. 39). Został on bowiem wydany - co

uszło uwagi Sądu Okręgowego - na podstawie diametralnie odmiennego

stanu faktycznego, a mianowicie w sytuacji, w której oświadczenie o przyjęciu

spadku z dobrodziejstwem

przeciwko spadkobiercy

inwentarza

dłużnika

egzekucyjnym

zastrzeżono

egzekucyjnego

na

prawo

ograniczenie

zostało

klauzuli

złożone

przed

wykonalności,

powołania

się

a

nadaniem

w

tytule

w

toku

postępowania

odpowiedzialności

(art.

k.p.c.).

Oddalając kasację, Sąd Najwyższy podzielił stanowisko Sądu odwoławczego,

że

nie

ma

podstaw

opartego na art. 840

§

do

uwzględnienia

pkt

k.p.c.

ze

powództwa

względu

opozycyjnego

na okoliczności

tej

sprawy. Zastrzeżenie spadkobiercy dłużnika w tytule egzekucyjnym prawa do

powołania

się

w

toku

postępowania

egzekucyjnego

na

ograniczenie

odpowiedzialności (art. 319 k.p.c.) nie stanowi bowiem podstawy do wytoczenia

powództwa opozycyjnego z art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c., ponieważ spadkobierca

może

powołać

się

w

toku

postępowania

egzekucyjnego

na

istniejące

ograniczania (art. 837 k.p.c.) prowadzące do umorzenia postępowania (art. 825

pkt 3 k.p.c.).

Z przedstawionych powodów nie zachodziły w sprawie podstawy do

skorzystania przez Sąd Okręgowy z uprawnienia do przedstawienia Sądowi

Najwyższemu zagadnienia prawnego na podstawi art. 390 § 1 k.p.c. Instytucja

pytań prawnych prowadząca do związania sądów niższej instancji w danej

sprawie poglądem Sądu Najwyższego, zawartym w podjętej uchwale, jest

wyjątkiem od konstytucyjnej zasady podległości sądów tylko Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji). Z tego względu

powinna być stosowana w sposób ścisły, bez żadnych koncesji na rzecz

argumentów o nastawieniu celowościowym i utylitarnym (por. uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 30 marca 1999 r., III CZP 62/98, OSNC 1999, nr 10, poz.

166 i postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 17 grudnia 1991 r., III CZP

129/91, "Przegląd Sądowy" 1994, z. 3, s. 76, z dnia 27 sierpnia 1996 r., III CZP

91/96, OSNC 1997, nr 1, poz. 9 oraz z dnia 12 czerwca 2008 r., III CZP 42/08,

niepubl.).

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w postanowieniu (art. 61 § 1

ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, Dz. U. Nr 240, poz.

2052 ze zm.).