III CZP 86/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 86/13

POSTANOWIENIE

Dnia 13 grudnia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Józef Frąckowiak

Protokolant Katarzyna Bartczak

w sprawie z wniosku C. D.

przy uczestnictwie G. D.

o podział majątku wspólnego,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 grudnia 2013 r.

na skutek zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w B.

postanowieniem z dnia 20 września 2013 r.,

„Czy w sprawie o podział majątku wspólnego podlegają

rozliczeniu, pobrane przez jednego z byłych małżonków po ustaniu

wspólności ustawowej małżeńskiej, dopłaty unijne do gruntów rolnych

stanowiących majątek wspólny byłych małżonków, przyznane

w ramach wsparcia bezpośredniego oraz z tytułu wspierania

gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach

o niekorzystnych warunkach gospodarowania?”

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w B. postanowieniem z dnia 4 lutego 2013 r. ustalił skład

majątku wspólnego wnioskodawczyni C. D. i uczestnika postępowania G. D. oraz

dokonał podziału tego majątku. W uzasadnieniu wyjaśnił m.in., że bez znaczenia

w sprawie - wobec braku podstaw do rozliczenia płatności unijnych pobieranych za

dzierżawione grunty - były zeznania świadków wskazanych przez uczestnika

postępowania

na okoliczność

zwrotu

przez

niego

dopłat

unijnych

dla

wydzierżawiających mu grunty rolne.

Sąd Okręgowy w B. przy rozpoznawaniu apelacji uczestnika postępowania i

wnioskodawczyni

powziął

wątpliwość

wyrażoną

w

zagadnieniu

prawnym

przedstawionym do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z dokonanych w niniejszej sprawie ustaleń faktycznych wynika, że

wątpliwość Sądu Okręgowego dotyczy możliwości rozliczenia w sprawie o podział

majątku wspólnego rozwiedzionych małżonków pobranych przez jednego z nich

po ustaniu wspólności ustawowej dopłat unijnych do gruntów rolnych stanowiących

majątek

wspólny

byłych

małżonków

przyznanych

w

ramach

wsparcia

bezpośredniego oraz z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich

i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Sąd Okręgowy

podkreślił, że Sąd Najwyższy w dotychczasowym orzecznictwie nie zajął

jednoznacznego stanowiska w tym zakresie. Dalej jednak powołał się m.in.

na postanowienie z dnia 17 listopada 2011 r., IV CSK 93/11 (niepubl.), w którym

Sąd Najwyższy - wbrew stanowisku Sądu Okręgowego - właśnie zajął wyraźne

stanowisko w kwestii, która obecnie budzi wątpliwości Sądu Okręgowego. Sąd

Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną wniesioną w sprawie o stanie

faktycznym zasadniczo zbliżonym do tego, który występuje w niniejszej sprawie,

przyjął, że w postępowaniu o podział majątku wspólnego, poza rozliczeniem

nakładów i wydatków poczynionych z majątku wspólnego na majątek osobisty

i z majątku osobistego na majątek wspólny w czasie trwania wspólności ustawowej

małżeńskiej, następuje także rozliczenie nakładów i wydatków dokonanych przez

każde z małżonków (lub byłych małżonków) w okresie od ustania wspólności

do chwili podziału majątku wspólnego. Podstawę dokonania rozliczeń stanowią art.

567 § 3 w związku z art. 686 k.p.c. Sąd w postępowaniu działowym dokonuje

rozliczeń z tytułu posiadania przedmiotów należących do majątku objętego

wspólnością, pobranych pożytków i innych przychodów, a także poczynionych na

ten majątek nakładów i spłaconych długów w okresie między ustaniem wspólności

a dokonaniem podziału majątku wspólnego (por. postanowienie SN z dnia

7 stycznia 2009 r., II CSK 390/08, niepubl.). Okoliczność, iż współwłaściciel rzeczy

nie posiada jej ani nie realizuje w drodze roszczenia swojego uprawnienia do

współposiadania rzeczy lub posiadania wyodrębnionej części rzeczy, nie stanowi

przeszkody do domagania się przez tego współwłaściciela partycypowania

proporcjonalnie do przysługującego mu udziału, w dochodach z rzeczy, jeżeli

przynosi ona dochody (por. postanowienie SN z dnia 21 września 2006 r., I CSK

128/06, niepubl.). Stanowisko zajęte przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia

17 listopada 2011 r., IV CSK 93/11 zawiera wprost twierdzącą odpowiedź

na wątpliwość zgłoszoną przez Sąd Okręgowy. Nie ma zaś żadnych powodów do

odejścia od tego w pełni trafnego stanowiska.

Zgodnie z art. 390 § 1 zdanie 1 k.p.c., jeżeli przy rozpoznawaniu apelacji

powstanie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, sąd może

przedstawić to zagadnienie do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, odraczając

rozpoznanie sprawy. W niniejszej sprawie jednakże nie powstało zagadnienie

prawne budzące poważne wątpliwości.

Z tych względów, na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. w związku z art. 61 § 1

ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (jedn. tekst: Dz.U.

z 2013 r., poz. 499), Sąd Najwyższy postanowił, jak w sentencji.

db