III CZP 85/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 85/11

POSTANOWIENIE

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

Dnia 20 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Jacek Gudowski

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

SSN Henryk Pietrzkowski

SSN Lech Walentynowicz

SSN Mirosława Wysocka

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 czerwca 2012 r.,

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Jana Szewczyka,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Rzecznika Ubezpieczonych

we wniosku z dnia 8 listopada 2011 r., RU/304/PW/11,

"Czy w świetle art. 363 § 1 k.c. w zw. z art. 361 § 2 k.c.

poszkodowany może żądać od ubezpieczyciela w ramach jego

odpowiedzialności gwarancyjnej z tytułu umowy obowiązkowego

ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych ustalenia

wysokości odszkodowania za szkodę w pojeździe według cen części

oryginalnych bezpośrednio pochodzących od producenta pojazdu

w sytuacji, gdy uszkodzeniu uległy tego rodzaju części i zachodzi

konieczność ich wymiany na nowe?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Rzecznik Ubezpieczonych wniósł, na podstawie art. 60 § 1 w zw. z art. 60

§ 2 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz.

2052 ze zm.), o rozstrzygnięcie w składzie siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

rozbieżności w wykładni prawa przedstawionych we wniosku z dnia 8 listopada

2011 r. Rzecznik stwierdził, że w orzecznictwie sądów powszechnych istnieje

rozbieżność w wykładni art. 363 § 1 w zw. z art. 361 § 2 k.c. w sprawach

o odszkodowanie za szkodę w pojeździe mechanicznym, gdy w następstwie kolizji

uszkodzeniu uległy części oryginalne i zachodziła konieczność ich wymiany

na nowe.

Dominuje

kierunek

wykładni,

zgodnie

z

którym

poszkodowanemu

przysługuje pełne prawo do odszkodowania ustalonego według cen części

oryginalnych pochodzących bezpośrednio od producenta pojazdu, niezależnie od

wieku pojazdu, stanu jego wyeksploatowania i faktu, że w obrocie dostępne są

również tzw. części alternatywne, a więc najogólniej je określając – części

zamienne nie będące częściami oryginalnymi. Dzięki naprawie dokonanej

z wykorzystaniem części oryginalnych stan samochodu jest – pod

względem

technicznym, użytkowym, trwałości i estetyki - najbardziej zbliżony do jego stanu

sprzed kolizji (oczywiście jeśli pojazd ten uprzednio posiadał zamontowane części

oryginalne bezpośrednio pochodzące od producenta pojazdu), co odpowiada

zasadzie pełnej restytucji (pełnego odszkodowania).

Pojawia się też odmienny kierunek wykładni, który sprowadza się do

twierdzenia, że wysokość odszkodowania dla poszkodowanego może być

wyliczona na podstawie cen części alternatywnych także wówczas, gdy

uszkodzeniu uległy podczas kolizji oryginalne części pochodzące od producenta

pojazdu. Zasadniczym kryterium zastosowania części alternatywnych w miejsce

uszkodzonych części oryginalnych jest wiek pojazdu i jego stopień eksploatacji.

U podstaw tego kryterium leży założenie, że koszty potrzebne do przywrócenia

stanu poprzedniego powinny uwzględniać stopień zużycia i stan techniczny

pojazdu. Istotne jest przy tym to, że restytucja może polegać nie tylko na

przywróceniu stanu identycznego do poprzednio istniejącego, ale także na

stworzeniu takiego stanu, który w przybliżony sposób zaspokajałby potrzeby

poszkodowanego. Jeżeli do przywrócenia pojazdu do podobnego poziomu

użytkowego i estetycznego wystarczą części alternatywne - co przyjmuje się

właśnie w przypadku pojazdów starszych - brak jest racjonalnych podstaw do

przyjmowania za podstawę kalkulacji cen części oryginalnych, gdyż prowadziłoby to

do uzyskania przez poszkodowanego nieuzasadnionej korzyści.

Rzecznik opowiedział się za stanowiskiem sądów powszechnych, które jako

zasadę

traktują

uprawnienie

poszkodowanego

do

żądania

ustalenia

odszkodowania według cen części oryginalnych bezpośrednio pochodzących od

producenta pojazdu w sytuacji, gdy uszkodzeniu uległy tego rodzaju części

i zachodzi konieczność ich wymiany na nowe, niezależnie od wieku pojazdu, stanu

jego eksploatacji, czy faktu, iż w obrocie handlowym znajdują się części

nieoryginalne. Odstępstwo od tego i zastosowanie zasady compensatio lucri cum

damno mogłoby mieć

miejsce tylko w wyjątkowej sytuacji, gdy zastosowanie

nowych oryginalnych części w sposób istotny spowodowałoby wzrost wartości

pojazdu uszkodzonego w stosunku do stanu sprzed wyrządzenia szkody.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podjęcie uchwały przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

dopuszczalne jest tylko w razie ziszczenia się przesłanek wynikających z art. 60

ustawy o Sądzie Najwyższym. Przepis ten dopuszcza przedstawienie zagadnienia

prawnego

ze

względu

na

ujawnienie

się

rozbieżności

w

orzecznictwie.

Sformułowanie to różni się w istotny sposób od zawartego w art. 13 ustawy

z 1984 r. o Sądzie Najwyższym (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 924

ze zm.), w którym warunkiem przedstawienia zagadnienia prawnego była potrzeba

wyjaśnienia przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżność

w orzecznictwie, podczas gdy obecnie chodzi o rozbieżność w orzecznictwie

wymagającą wykładni prawa. Nastąpiło zatem wyraźne ograniczenie pod względem

przedmiotowym

dopuszczalności

rozstrzygania

przez

Sąd

Najwyższy

abstrakcyjnych zagadnień prawnych. Zwrócono na to uwagę w uzasadnieniu

postanowieniach składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 września

2004 r., III CZP 25/04 (OSNC 2005, nr 7-8, poz. 146) oraz z dnia 24 lutego 2006 r.,

III CZP 91/05 (nie publ.).

W postanowieniu z dnia 24 lutego 2006 r. III CZP 91/05, podkreślono,

że rozbieżność jako przesłanka podjęcia uchwały dotyczy orzecznictwa sądów

powszechnych lub Sądu Najwyższego, a nie praktyki zakładów ubezpieczeń, która

ze względu na cywilny charakter stosunków prawnych na tle ubezpieczeń

odpowiedzialności cywilnej powinna odpowiadać wykładni prawa kształtowanej

orzeczeniami sądowymi. Rozbieżność tę powinien wykazać wnioskodawca przez

wskazanie prawomocnych wyroków, w których rozstrzygnięcie zostało oparte na

odmiennej wykładni przepisów prawa, a nie tylko rozbieżności w ich stosowaniu,

której przyczyną mogą być odmienne ustalenia podstawy faktycznej.

Przechodząc do oceny wniosku pod kątem spełnienia tego wymagania

trzeba zauważyć, że w świetle art. 34 ust. 1 i art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja

2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu

Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. Nr 124,

poz. 1152 ze zm., dalej: - „ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych”),

odpowiedzialnością ubezpieczyciela co do zasady rządzą reguły dotyczące

odpowiedzialności

odszkodowawczej

posiadacza

pojazdu

lub

kierującego

pojazdem, w tym ogólne przepisy o wynagrodzeniu szkody (zwłaszcza art. 361-363

k.c.), z tą jednak istotną różnicą, że w ramach odpowiedzialności z ubezpieczenia

odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych (dalej także:

„ubezpieczenia

OC”)

wyłącznym

sposobem

naprawienia

szkody

jest

odszkodowanie pieniężne.

W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że skoro odszkodowanie pieniężne

ma pełnić taką samą funkcję jak przywrócenie do stanu poprzedniego, to wysokość

tego

odszkodowania

uzasadnione

wydatki

powinna

pokryć

niezbędne

dla

wszystkie

celowe

przywrócenia

i

ekonomicznie

stanu

poprzedniego

uszkodzonego pojazdu.

Przywrócenie stanu poprzedniego uszkodzonego pojazdu wiąże się z reguły

z koniecznością wymiany niektórych jego elementów, które uległy zniszczeniu.

Ze względu na okoliczność, że niejednokrotnie części pojazdu, uszkodzonego

w trakcie zdarzenia wyrządzającego szkodę, były eksploatowane już przez

określony czas

dłuższy lub krótszy

powstaje kwestia, na czym ma polegać

przywrócenie do stanu sprzed wyrządzenia szkody. W szczególności, czy

przywrócenie do stanu poprzedniego uzasadnia użycie nowych części i materiałów

służących do naprawy uszkodzonego pojazdu. Z punktu widzenia ubezpieczyciela

sprowadza się do zagadnienia, czy kwota, którą ma wypłacić poszkodowanemu,

może być zmniejszona o

tyle, o ile mniejsza jest wartości części i materiałów

starych od wartości części i materiałów nowych, które mają je zastąpić w trakcie

naprawy.

Zagadnienie to było przedmiotem rozpoznania, na wniosek Rzecznika

Ubezpieczonych, przez skład powiększony Sądu Najwyższego, który uchwałą

z dnia 12 kwietnia 2012 r., III CZP 80/11 (Biuletyn SN 2012, nr 4, s. 5) rozstrzygnął,

że zakład ubezpieczeń zobowiązany jest na żądanie poszkodowanego do wypłaty,

w ramach odpowiedzialności z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej

posiadacza

pojazdu mechanicznego,

odszkodowania

obejmującego

celowe

i ekonomicznie uzasadnione koszty nowych części i materiałów służących do

naprawy uszkodzonego pojazdu. Jeżeli ubezpieczyciel wykaże, że prowadzi to do

wzrostu wartości pojazdu, odszkodowanie może ulec obniżeniu o kwotę

odpowiadającą temu wzrostowi.

Sąd Najwyższy uznał w wyniku wykładni art. 361 § 2 i art. 363 § 2 k.c.,

że ubezpieczyciel, w ramach umowy o odpowiedzialności cywilnej posiadacza

pojazdu, powinien ustalić odszkodowanie w kwocie, która zapewnia przywrócenie

pojazdu do stanu sprzed zdarzenia wyrządzającego szkodę jako całości.

Przywrócenie do takiego stanu oznacza, że pojazd ma być sprawny technicznie

i zapewnić poszkodowanemu komfort jazdy w takim stopniu jak przed zdarzeniem.

Jeżeli w tym celu należy wymienić uszkodzoną część, to niewątpliwie jest

to normalne następstwo działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła,

w rozumieniu art. 361 § 1 k.c. Zakładając, że nie da się jej naprawić w taki sposób,

aby przywrócić ją do stanu sprzed zdarzenia wyrządzającego szkodę, część

ta musi zostać zastąpiona inną nową częścią. W takiej sytuacji zakład ubezpieczeń

powinien ustalić wysokość odszkodowania z uwzględnieniem cen części nowych,

skoro bowiem chodzi o przywrócenie do stanu poprzedniego pojazdu jako całości,

to nie ma, co do zasady znaczenia, że w miejsce części starych wmontowano

części nowe. W szczególności nie ma żadnych podstaw prawnych, aby zawsze

odrębnie oceniać wartość części i jeżeli części stare były już w chwili wypadku

częściowo zużyte, z tego powodu obniżać należne odszkodowanie za przywrócenie

do stanu poprzedniego całego pojazdu.

Sąd Najwyższy zauważył, że nie można z góry wykluczyć, że zamontowanie

podczas przywracania do stanu poprzedniego nowych części spowoduje wzrost

wartości pojazdu jako całości. Jeżeli

wymianie podlegały części już znacznie

wyeksploatowane i przestarzałe technicznie, a jednocześnie stanowiące znaczną

część wartości całego pojazdu, to może się okazać, że w konkretnym przypadku

wartość pojazdu po naprawie wzrośnie. Ciężar dowodu w tym zakresie obciąża

ubezpieczyciela.

Odnosząc

przedstawione

przez

Rzecznika

zagadnienie

prawne

do

omówionej uchwały trzeba stwierdzić, że wiąże się ono ściśle z przesądzoną w tej

uchwale kwestią, iż odszkodowanie należne poszkodowanemu od ubezpieczyciela

z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności OC obejmuje celowe i ekonomicznie

uzasadnione koszty części nowych służących do naprawy uszkodzonego pojazdu.

Oznacza to, że rozbieżność w tej materii w powołanych przez Rzecznika

orzeczeniach sądów powszechnych została już rozstrzygnięta przez skład

powiększony Sądu Najwyższego.

Rzecznik podniósł, że z chwilą liberalizacji rynku usług motoryzacyjnych za

sprawą wejścia w życie rozporządzenia Komisji (WE) nr 1400/2002 z dnia 31 lipca

2002 r. w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 Traktatu do kategorii porozumień

wertykalnych i praktyk uzgodnionych w przemyśle motoryzacyjnym (Dz. U. UE L

z dnia 1 sierpnia 2002 r.) oraz implementującego je rozporządzenia Rady Ministrów

z dnia 28 stycznia 2003 r. w sprawie wyłączenia określonych porozumień

wertykalnych w sektorze pojazdów samochodowych spod zakazu porozumień

ograniczających konkurencję (Dz. U. Nr 38, poz. 329) wśród ubezpieczycieli

wykształciła się powszechna praktyka ustalania wysokości szkody za szkodę

w pojeździe według cen części nieoryginalnych, nawet jeśli uszkodzeniu uległy

części

oryginalne

pochodzące

bezpośrednio

od

producenta

pojazdu,

a poszkodowany nie wyraził zgody na ustalenie świadczenia odszkodowawczego

według cen części alternatywnych.

Unormowania tych rozporządzeń obowiązujących do dnia 31 maja 2010 r.,

których odpowiednikami są unormowania rozporządzenia Komisji Europejskiej nr

461/2010 z dnia 27 maja 2010 r. w sprawie stosowania art. 101 ust. 3 Traktatu

o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do kategorii porozumień wertykalnych i praktyk

uzgodnionych w sektorze pojazdów silnikowych (Dz. U. L 129/52 z dnia 28 maja

2010 r. - dalej „rozporządzenie 461/2010”) oraz rozporządzenia Rady Ministrów

z dnia 8 października 2010 r. w sprawie wyłączeń określonych porozumień

wertykalnych w sektorze pojazdów samochodowych spod zakazu porozumień

ograniczających konkurencję (Dz. U. Nr 198, poz. 1315 - dalej „rozporządzenie

z 2010 r.”) niewątpliwie umożliwiają nabywanie części „o porównywalnej jakości”.

W związku z tym wątpliwości Rzecznika budzi zakres obowiązku ubezpieczyciela

odnośnie do finansowania kosztów naprawienia szkody ze względu na rodzaj

użytych części, zwłaszcza jeżeli może to wpływać na bezpieczeństwo użytkowania

pojazdu.

Rzecznik, odwołując się do praktyki ubezpieczycieli, pominął, że przesłanką

podjęcia uchwały na podstawie art. 60 ustawy o Sądzie Najwyższym jest jedynie

rozbieżność

orzecznictwa

sądów

powszechnych

lub

Sądu

Najwyższego.

W orzecznictwie natomiast ugruntowany jest pogląd, że zawarte w wymienionych

rozporządzeniach definicje, różnicujące rodzaje części zamiennych, zostały

określone na potrzeby tych aktów prawnych, a nie systemu naprawienia szkody

podlegającego zasadom art. 361 i 363 k.c., nie mogą być zatem traktowane jako

upoważniające ubezpieczyciela do powołania się na możliwość zwolnienia się

z obowiązku

naprawienia

szkody

przez

zapłatę

równowartości

części

„o porównywalnej jakości” z częściami oryginalnymi.

Tytułem uzupełnienia należy wskazać, że przepisy rozporządzeń – jak

wskazuje się w doktrynie i orzecznictwie sądów powszechnych – zmierzają do

zapewnienia większej konkurencji na rynku kupna i sprzedaży części zamiennych

oraz na rynku usług naprawy i konserwacji pojazdów (zob. pkt 13, 17, 18 preambuły

do rozporządzenia 461/2010). W tym celu przewidują one w szczególności zakaz

porozumień - uzgodnionych między producentami pojazdów a autoryzowanymi

dystrybutorami (warsztatami) albo między producentami pojazdów a dostawcami

części zamiennych - ograniczających możliwość dostarczania części zamiennych

niezależnym warsztatom lub dystrybutorom albo ostatecznym użytkownikom (zob.

art. 5 lit. a i b rozporządzenia 461/2010 i § 15 pkt 3 i 4 rozporządzenia z 2010 r.),

zakaz porozumień ograniczających uprawnienia dystrybutora lub autoryzowanego

warsztatu do zaopatrywania się w oryginalne części zamienne lub części zamienne

o porównywalnej jakości u przedsiębiorców innych niż dostawca (§ 15 pkt 4

rozporządzenia z 2010 r; por. też pkt 17 zd. 2 i 3 Preambuły do rozporządzenia

461/2010) oraz zakaz porozumień między producentem pojazdów a dostawcą

komponentów do pierwotnego montażu tych pojazdów, ograniczających możliwość

dostawcy do umieszczania swojego znaku towarowego (znaku firmowego, logo) na

dostarczanych komponentach lub częściach zamiennych (zob. art. 5 lit. a i b

rozporządzenia 461/2010 i § 15 pkt 5 rozporządzenia z 2010 r.). Przywołane

regulacje, jak wskazano, dotyczą jedynie wymienionych w nich porozumień i w

żaden sposób nie ograniczają praw poszkodowanego do żądania ustalenia

odszkodowania

z uwzględnieniem

cen

części

oryginalnych.

Ustalanie

odszkodowania z wykorzystaniem cen tych części nie narusza prokonkurencyjnego

celu powyższych zakazów.

Zwiększenie konkurencji na rynku części zamiennych ma na celu także

regulacja przewidziana w art. 1061 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo

własności przemysłowej (jedn. tekst: Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.),

zgodnie z którym ochrona z tytułu prawa z rejestracji wzoru przemysłowego nie

przysługuje wytworowi stanowiącemu część składową wytworu złożonego,

używaną do naprawy tego wytworu w taki sposób, by przywrócić mu jego wygląd

początkowy (ust. 1), a osoby trzecie mogą korzystać z takiego wytworu poprzez

jego wytwarzanie, oferowanie, wprowadzanie do obrotu, import, eksport lub

używanie wytworu, w którym wzór jest zawarty bądź zastosowany, lub poprzez

składowanie takiego wytworu dla takich celów (ust. 2). Również i ta regulacja

w żaden sposób nie ogranicza prawa poszkodowanego do wyboru sposobu

naprawienia szkody.

Rzecznik przyznał, że w orzecznictwie sądów powszechnych nie ma

rozbieżności w wykładni art. 361 i 363 k.c., gdy uszkodzeniu uległ pojazd

stosunkowo nowy (do 3 lat) i będący na gwarancji producenta; zasadą wówczas jest

ustalenie wysokości szkody według cen części oryginalnych.

Sąd Najwyższy ubocznie zauważa, że w odniesieniu do pojazdów będących

jeszcze na gwarancji producenta dozwolone są porozumienia wertykalne,

zawierające klauzule nakładające na autoryzowane warsztaty wymóg, by w ramach

napraw gwarancyjnych korzystały wyłącznie z części zamiennych dostarczanych

przez producenta pojazdów na potrzeby tych napraw są one dozwolone w świetle

rozporządzenia 461/2010, które wskazuje w pkt 17 zd. 3 preambuły, że „ze względu

na bezpośrednie, umowne zaangażowanie producentów pojazdów w naprawy

gwarancyjne, bezpłatny serwis oraz prace związane z usuwaniem wad fabrycznych

porozumienia

zawierające

zobowiązanie

autoryzowanych

warsztatów

do

korzystania wyłącznie z części zamiennych dostarczanych przez producenta

pojazdów na potrzeby tych napraw powinny zostać objęte wyłączeniem”

(tzn. przewidzianym

w

rozporządzeniu

wyłączeniem

grupowym

od

zakazu

porozumień ograniczających konkurencję, o którym mowa w art. 101 ust. 3 Traktatu

o funkcjonowaniu Unii Europejskiej). Są one dozwolone także w świetle § 11 pkt 5

rozporządzenia z 2010 r. uznającego za dozwolone klauzule ograniczające

konkurencję zawarte w porozumieniach wertykalnych w sektorze pojazdów

samochodowych, które nakładają na warsztat obowiązek stosowania do napraw

gwarancyjnych,

bezpłatnych

usług

serwisowych

lub

usług

serwisowych

dokonywanych w ramach kampanii serwisowych oryginalnych części zamiennych,

dostarczanych przez dostawcę.

Upatrywana

przez

Rzecznika

rozbieżność

w

orzecznictwie

sądów

powszechnych, pomijając rozstrzygniętą uchwałą Sądu Najwyższego z dnia

12 kwietnia 2012 r., dotyczy w rzeczywistości nie wykładni prawa, lecz jego

stosowania. Rzecznik dla jej wykazania odwołał się do rozstrzygnięć sądów

powszechnych, w których wiek pojazdów (8-letnich, 9-letnich i starszych)

uzasadniał ustalenie wysokości szkody według cen części alternatywnych. W ocenie

Rzecznika, gdy w takim pojeździe uszkodzeniu lub zniszczeniu uległa część

oryginalna, zasadą powinno być ustalenie wysokości szkody także według cen

części oryginalnych, a to dlatego, że tylko wykorzystanie takich części zapewnia

przywrócenie pojazdowi stanu poprzedniego pod wszystkimi istotnymi względami.

Użycie części nieoryginalnych nie prowadzi do pełnej restytucji ze względu na

generalnie niższą, a w każdym razie niepewną jakość takich części i związane

z nimi ryzyka.

W orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że poszkodowany może żądać od

ubezpieczyciela

kwoty

odpowiadającej

uzasadnionym

wydatkom

służącym

do

wszelkim

celowym

przywrócenia

i

ekonomicznie

stanu

poprzedniego,

przy czym koszty te muszą być odnoszone do każdego indywidualnego przypadku.

Inna jest bowiem sytuacja poszkodowanego, w którego pojeździe uległy

uszkodzeniu lub zniszczeniu części oryginalne, które także w braku uszkodzenia

wcześniej czy później i tak musiałyby zostać wymienione ze względu na naturalny

proces zużywania (części o krótszym okresie przydatności niż sam pojazd, takie jak

np. opony, akumulator, okładziny hamulców, zawieszenie przednie, amortyzatory,

tłumik, niekiedy także pełne lakierowanie), a inna, gdy uszkodzeniu lub zniszczeniu

uległy części oryginalne, których okres trwałości odpowiada żywotności samego

pojazdu.

Zgodnie przyjmuje się również, że przywrócenie stanu poprzedniego ma

miejsce, jeżeli stan pojazdu po naprawie pod każdym istotnym względem (stanu

technicznego, zdolności użytkowania, części składowych, trwałości, wyglądu

estetycznego itd.) odpowiada stanowi pojazdu przed uszkodzeniem.

Nie budzi wątpliwości, że oryginalność części wykorzystywanych do naprawy

pojazdu stanowi istotny czynnik decydujący o tym, czy naprawa jest wystarczająca

dla przywrócenia jego do stanu poprzedniego. Jest oczywiste, że ich dobór może

prowadzić do pogorszenia położenia poszkodowanego. Pogorszenie takie miałoby

miejsce zarówno wtedy, gdyby użyta część była częścią gorszą (pod istotnymi

względami) od tej, która uległa uszkodzeniu, jak i wtedy, gdyby równowartość

„restytucyjna” części zastępczej byłaby niepewna. Nie oznacza to jednak,

że w razie uszkodzenia części pochodzącej bezpośrednio od producenta pojazdu,

do naprawy albo obliczania kosztów naprawy mogą być wykorzystane tylko ceny

takich części („części oryginalnych bezpośrednio pochodzących od producenta

pojazdu”). W ten sam sposób należy co do zasady ocenić wykorzystanie przy

ustalaniu odszkodowania także innych części nowych, które są tej samej jakości,

co części pochodzące bezpośrednio od producenta pojazdu, oznaczone jego

znakiem towarowym albo logo (rozprowadzone w opakowaniach w ten sposób

oznaczonych) i dystrybuowane w ramach jego sieci dystrybucji

Takimi częściami są występujące w obrocie części wyprodukowane przez

tego samego producenta części, który dostarcza producentowi pojazdu części do

montażu pojazdów lub części zamienne. Są to części produkowane zgodnie ze

specyfikacjami i standardami produkcyjnymi, ustalonymi przez producenta pojazdu,

a więc części dokładnie tej samej jakości co części pochodzące bezpośrednio od

producenta pojazdu, a różniące się tylko oznakowaniem. Stąd ich użycie należy co

do zasady uznać za równoważne użyciu części oryginalnych. Dla wykazania przez

ubezpieczyciela, że podstawą kalkulacji odszkodowania były ceny takich właśnie

części wystarczające byłoby wskazanie, iż części pochodzą od producenta części

dostarczającego te części producentowi pojazdu (jako komponenty i zamienniki),

i że producent tych części zaświadczył, iż zostały wyprodukowane zgodnie ze

specyfikacjami i standardami produkcyjnymi ustalonymi przez producenta danych

pojazdów.

Oczywiście,

okoliczności

te

powinny

być

uprzednio

przez

ubezpieczyciela ustalone.

Wymagania te są dalej idące niż te, na które wskazuje definicja

zamieszczona w § 2 pkt 21 rozporządzenia z 2010 r. (identycznie § 2 pkt 20

rozporządzenia z 2003 r.). Mimo, że jej znaczenie ogranicza się do samego

warto

rozporządzenia,

wskazać,

iż

zgodnie

z

tym

przepisem:

„Użyte w rozporządzeniu określenia oznaczają: (…) oryginalne części zamienne części zamienne tej samej jakości co komponenty stosowane do montażu pojazdu

samochodowego,

produkowane

zgodnie

ze

produkcyjnymi, ustalonymi przez producenta

specyfikacjami

tych

i

standardami

pojazdów do

produkcji

komponentów lub części zamiennych danego pojazdu samochodowego, w tym

części zamienne produkowane na tej samej linii produkcyjnej co komponenty

danego

pojazdu

są oryginalne,

wyprodukowane

samochodowego;

jeżeli

producent

zgodnie

ze

tych

przyjmuje

części

specyfikacjami

się,

że

zaświadczy,

i

części

że

standardami

zamienne

zostały

one

produkcyjnymi

ustalonymi przez producenta danych pojazdów i są one tej samej jakości co części

stosowane do montażu tych pojazdów”. W literalnym ujęciu, do przyjęcia, że część

jest oryginalna w rozumieniu § 2 pkt 21 rozporządzenia z 2010 r., wystarczy

zaświadczenie producenta, przy czym przepis nie zastrzega wyraźnie, iż musi

to być producent części dostarczanych producentowi pojazdu (niewykluczone, że to

jednak zakłada). Przepis ten, wzorowany na § 2 pkt 20 rozporządzenia z 2003 r.,

był zainspirowany art. 1 ust. lit. t rozporządzenia 1400/2002, który również istotną

wagę przywiązywał do zaświadczenia producenta części. W związku z tym warto

nadmienić, że koncepcja ta nie została przejęta do rozporządzenia 461/2010.

To ostatnie, obecnie obowiązujące rozporządzenie nie zawiera już analogicznej

definicji

części

oryginalnych

(mimo

to

definicja

ta

została

utrzymana

w rozporządzeniu z 2010 r.), ani nie wiąże żadnych domniemań co do jakości

części z zaświadczeniem producenta części, poprzestając na wskazaniu w pkt 17

preambuły, że zawarte w rozporządzeniu regulacje nie ograniczają „możliwości

producentów pojazdów w zakresie wymagania od autoryzowanych warsztatów

działających w ich systemie dystrybucji stosowania wyłącznie takich części

zamiennych, które pod względem jakości odpowiadają komponentom stosowanym

w montażu danego pojazdu silnikowego”. Mimo to zaświadczenie o równoważnej

jakości części można uznać za wystarczające dla wykorzystania cen tych części

jako podstawy ustalenia wysokości odszkodowania, jednakże tylko pod warunkiem,

że zaświadczenie takie pochodzi od producenta części oryginalnych dostarczanych

producentowi pojazdu (tylko w takim przypadku zaświadczenie to można uznać za

wystarczająco wiarygodne).

Oczywiste jest, że powyższa reguła dotycząca zasadności wykorzystania

przy ustalaniu wysokości odszkodowania cen części równoważnych oryginalnym

nie jest miarodajna w każdym przypadku. W niektórych przypadkach istotną cechą

decydującą o zupełności restytucji jest - obok jakości części - samo pochodzenie

części od producenta pojazdu (a więc w praktyce opatrzenie go znakiem

towarowym lub logo producenta pojazdu). Odnosi się to w szczególności do

wspomnianych pojazdów będących jeszcze na gwarancji producenta, który

wymaga od autoryzowanych warsztatów, by w ramach napraw gwarancyjnych

korzystały wyłącznie z części zamiennych dostarczanych przez producenta

pojazdów na potrzeby tych napraw.

Także szczególny interes poszkodowanego może uzasadniać dokonanie

naprawy z wykorzystaniem części oryginalnych, pochodzących bezpośrednio od

producenta pojazdu. Biorąc rzecz przykładowo, gdy pojazd był dotychczas

serwisowany

i

naprawiany

wyłącznie

przy

użyciu

części

oryginalnych

(tzn. „pochodzących bezpośrednio od producenta pojazdu”), a kontynuacja takiej

„historii” pojazdu może wpłynąć na jego wartość handlową, czy też

gdy

poszkodowany potwierdzi swój uzasadniony interes w dokonaniu naprawy

z wykorzystaniem części oryginalnych przez to, że jej faktycznie dokona

(przedstawi rachunki).

Z drugiej strony, gdy użytkowane w Polsce pojazdy są w znacznym odsetku

modelami przestarzałymi, nie można wykluczyć sytuacji, w których uzasadniona

będzie rezygnacja z ograniczenia możliwości przyjmowania do podstawy ustalania

odszkodowania

cen

części

równoważnych

oryginalnym

i

dopuszczenie

wykorzystania cen części zamiennych „o porównywalnej jakości” w rozumieniu § 2

pkt 21 rozporządzenia z 2010 r. - a więc części zamiennych, „których producent

zaświadczy, że są one tej samej jakości co komponenty, które są lub były

stosowane do montażu danych pojazdów samochodowych”. W szczególności, gdy

przyjęcie za punkt odniesienia cen części „o porównywalnej jakości” (objętych

gwarancją producenta części) będzie bliższe zasadzie pełnej restytucji niż

uwzględnienie cen części równoważnych oryginalnym (tzn. koszty tych ostatnich

nie byłyby celowe i ekonomicznie uzasadnione). Będzie to dotyczyć sytuacji,

w której część nowa „o porównywalnej jakości”, objęta gwarancją producenta

części, jest pewniejsza i bardziej użyteczna niż część oryginalna, która już przed

uszkodzeniem była wyeksploatowana do tego stopnia, że nie może konkurować

(pod względem użyteczności i ryzyk) nawet z częściami nowymi „o porównywalnej

jakości”. W takich przypadkach generalnie uzasadnione jest uwzględnienie

możliwości wykorzystania do naprawy części nowych „o porównywalnej jakości”.

Podobnie w wypadku części o prostej konstrukcji, których „zdatność” do pełnej

restytucji jest możliwa do oceny bez skomplikowanych badań. Także te części

mogą być zastąpione częściami „o porównywalnej jakości”. Jednakże nawet

w omawianych przypadkach należy oceniać – stosownie do poczynionych

uprzednio wskazań - czy poszkodowany nie ma szczególnego interesu

w wykorzystaniu części oryginalnych, pochodzących od producenta pojazdu.

Przytoczone przez Rzecznika wątpliwości wskazują, że w rzeczywistości

dotyczą one stosowania prawa. Rozmaitość okoliczności faktycznych dotyczących

naprawy uszkodzonego pojazdu, jego stanu sprzed i po wypadku, rodzaju napraw

i użytych

części

oraz

następstw

w

sferze

usprawiedliwionych

interesów

majątkowych poszkodowanego, uniemożliwia ich rozstrzygnięcie bez uprzedniego

konstruowania kolejnych wariantów stanu faktycznego.

W tej sytuacji Sąd Najwyższy na podstawie art. 61 § 1 ustawy o Sądzie

Najwyższym postanowił jak w sentencji, uznając, że nie zostały spełnione warunki

umożliwiające podjęcie uchwały.