III CZP 84/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 84/08

POSTANOWIENIE

Dnia 17 września 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa M. B.

przeciwko "I.K." S. A. z siedzibą w G.

o zapłatę,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 września 2008 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w G.

postanowieniem z dnia 10 czerwca 2008 r.,

"Czy zastrzeżenie kary umownej na wypadek odstąpienia przez

stronę od umowy, z powodu niewykonania lub nienależytego

wykonania zobowiązania pieniężnego przez jej kontrahenta, jest

ważne w świetle art. 483 § 1 k.c. ?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2008 r. Sąd Okręgowy w G. przekazał

Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne sformułowane w

postaci pytania, czy zastrzeżenie kary umownej na wypadek odstąpienia przez

stronę od umowy, z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania

zobowiązania pieniężnego przez jej kontrahenta, jest ważne w świetle art. 483 § 1

k.c.

W uzasadnieniu swojego postanowienia Sąd Okręgowy odwołał się do

poglądu przeważającego w doktrynie i orzecznictwie, że kara umowna może zostać

zastrzeżona jedynie na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania

zobowiązania niepieniężnego. Wskazał jednak, iż zaprezentowany został pogląd

przeciwny, dopuszczający możliwość zastrzeżenia kary umownej na wypadek

odstąpienia od umowy na skutek niewykonania lub nienależytego wykonania

obowiązków przez leasingobiorcę (uzasadnienie wyroku SN z dnia 20 października

2006 r., IV CSK 154/06), a więc zobowiązania pieniężnego. Usprawiedliwione

wydają się zatem wątpliwości, czy zastrzeżenie kary umownej można wiązać

z samym faktem odstąpienia od umowy, czy też z przesłanką umożliwiającą stronie

takie odstąpienie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 390 § 1 k.p.c. sąd drugiej instancji może przedstawić

Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzące poważne

wątpliwości, a powstałe przy rozpoznawaniu apelacji. Zagadnienie to powinno

budzić istotne wątpliwości, a ponadto jego rozstrzygnięcie jest niezbędne dla

orzeczenia o zasadności apelacji. Zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd

Okręgowy nie odpowiada temu drugiemu wymaganiu.

Przedstawione zagadnienie prawne zostało sformułowane w sposób nie do

końca precyzyjny, przy czym nastąpiło to na skutek nierozstrzygnięcia pewnych

kwestii związanych z treścią umowy łączącej strony niniejszego postępowania. Sąd

Okręgowy nie dokonał wykładni umowy i nie rozstrzygnął, jaka była w istocie treść

postanowień § 11 ust. 2 i § 12 ust. 1 umowy; nie dokonał ustaleń co do woli stron

w zakresie zastrzeżenia kary umownej. Nie zostało wyjaśnione, na wypadek jakich

zdarzeń kara umowna została zastrzeżona i w związku z jaką okolicznością

powstawało roszczenie o zapłatę tej kary. Samo zaś sformułowanie zagadnienia

prawnego nie odzwierciedla brzmienia spornych postanowień § 11 ust. 1 i § 12

ust. 1 umowy co oznacza, że uchwała podjęta w odpowiedzi na pytanie prawne

Sądu Okręgowego nie pozostawałaby w niezbędnym związku z okolicznościami

rozpoznawanej sprawy.

Ponadto, Sąd Okręgowy nie ustalił, z jakim zdarzeniem prawnym strony

umowy zamierzały związać skutek w postaci powstania obowiązku zapłaty kary

umownej - czy kara ta miała wiązać się z samym odstąpieniem od umowy, czy też

z przesłanką takiego odstąpienia w postaci niewykonania lub nienależytego

wykonania zobowiązania. Niezbędne jest więc dokonanie interpretacji umowy przez

Sąd orzekający, gdyż dopiero ustalenie, jaka była wola stron pozwoli dokonać

oceny dopuszczalności zastrzeżenia kary umownej.

Podkreślić należy, że dokonanie ustaleń oraz ich ocena należy do Sądu

Okręgowego. Interpretacji umowy nie może dokonywać Sąd Najwyższy, gdyż

instytucja zagadnień prawnych służy rozstrzyganiu wątpliwości o charakterze

jurydycznym, a nie wspieraniu sądu orzekającego w dokonywaniu ustaleń.

Niewskazanie przez Sąd Okręgowy jak rozumie sporne postanowienia umowy

wyklucza możliwość podjęcia uchwały także z tego względu, że uchwała wiąże

w sprawie, na tle której sformułowano zagadnienie prawne. Jeżeli więc będzie się

ona odnosiła do sytuacji „wyinterpretowanej" przez Sąd Najwyższy, powstanie

ryzyko nieadekwatności stanowiska zaprezentowanego w uchwale do stanu

faktycznego, który ostatecznie zostałby przyjęty przez Sąd Okręgowy jako

podstawa rozstrzygnięcia.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.