III CZP 81/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 81/06

POSTANOWIENIE

Dnia 8 listopada 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

SSN Tadeusz Żyznowski

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie egzekucyjnej z wniosku wierzycieli: […]

przy uczestnictwie dłużnika J. C.

w przedmiocie zarzutów na plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji wniesionych

przez […]

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 8 listopada 2006 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w T.

postanowieniem z dnia 6 lipca 2006 r.,

„Czy postanowienie komornika o ustaleniu opłaty stosunkowej

wydane na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.

o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz. 882,

ze zm.), od którego nie zostało wniesione odwołanie, może być

zmienione (bądź uchylone) na podstawie ust. 2 art. 49 tej ustawy ?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało przy

rozpoznawaniu zażalenia wierzyciela na postanowienie sądu pierwszej instancji

zatwierdzające plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji. Zarzuty zażalenia

dotyczą nieprawidłowego – zdaniem skarżącego wierzyciela – sposobu naliczenia

opłaty stosunkowej przez komornika, a w rezultacie – jej zawyżenia, co oddziałuje

niekorzystnie na stopień zaspokojenia skarżącego wierzyciela w planie podziału.

Uzasadniając swe wątpliwości Sąd Okręgowy stwierdził, że Sąd pierwszej

instancji rozpoznając zarzuty przeciwko planowi podziału uchylił się od kontroli

wysokości opłat ustalonych przez komornika dlatego, że postanowienia w tym

przedmiocie nie zostały zaskarżone, a tym samym uprawomocniły się. Stanowisko

to budzi zastrzeżenia. W ocenie Sądu Okręgowego postanowienia komornika

o ustaleniu opłaty wydane zostały z rażącym naruszeniem przepisu art. 49 ust. 1

ustawy o komornikach sądowych i egzekucji. Cała opłata stosunkowa należna

komornikowi nie mogła przekraczać 15 % wyegzekwowanej kwoty 299.000 zł,

tj. 44.850 zł (plus wydatki) i tylko w sprawie, której prowadzona była egzekucja

z nieruchomości. Żadne opłaty nie należały się komornikowi w pozostałych

19 sprawach, w których wierzyciele nie otrzymali żadnych kwot ze sprzedaży

nieruchomości dłużnika i sprawy te nie zostały zakończone umorzeniem

postępowania egzekucyjnego. Tymczasem Sąd Rejonowy, sporządzając plan

podziału sumy uzyskanej z egzekucji, przyznał komornikowi ustalone przez niego

opłaty w łącznej kwocie 216.278,19 zł. Zdaniem Sądu Okręgowego postanowienia

komornika ustalające należne na jego rzecz opłaty, nie są czynnościami komornika

w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego, które mogłyby być

kwestionowane skargą, na czynność komornika sposobu zaskarżenia tego rodzaju

postanowień nie reguluje także art. 49 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.

o komornikach sądowych i egzekucji. Zgodnie natomiast z ust. 2 tego artykułu

w szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może zmniejszyć wysokość należnej

komornikowi opłaty. Przy czym z przepisu tego – zdaniem Sądu Okręgowego –

nie wynika, że opłata może być zmniejszona tylko w wypadku, gdy wniesione

zostało odwołanie do sądu od postanowienia komornika, czy też – jak w niniejszej

sprawie – gdy sąd rozpoznaje sprawę nie na skutek odwołania od postanowienia

komornika o ustaleniu opłaty, lecz przy rozpoznawaniu innej sprawy, gdy

zawyżenie opłaty bądź bezpodstawne jej naliczenie zostanie w sprawie ujawnione.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 49 ust. 2 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, którego

możliwość zastosowania stanowi przedmiot zainteresowania Sądu Okręgowego,

zezwala na to, by sąd ze względu na szczególne okoliczności konkretnego

przypadku, umniejszył opłatę, o której mowa w ust. 1 tegoż artykułu.

Z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego płynie wniosek, że istota

rozpoznawanej przezeń sprawy sprowadza się do tego, że opłata stosunkowa

została ustalona przez komornika, jak wskazuje Sąd, w sposób rażąco sprzeczny

z art. 49 ust. 1, dlatego, że przekracza ustaloną tym, przepisem jej górną wysokość.

Tymczasem, z treści art. 49 ust. 2 wprost wynika, że przepis ten dotyczy

majątkowej możliwości obniżenia opłaty należnej komornikowi zgodnie z art. 49 ust.

1 Art. 49 ust. 2 dotyczy miarkowania opłaty ustalonej prawidłowo, zgodnie

z kryteriami określonymi w ust. 1 O tym, czy opłata jest zbyt wysoka można

orzekać dopiero po prawidłowym jej ustaleniu. Analogicznie rzecz się przedstawia

w przypadku kary umownej (art. 484 k.c.), o której miarkowaniu można mówić

po uprzednim ustaleniu, że jest ona należna w ogólności, jak i w żądanej

wysokości. W żadnym razie nie ma uzasadnionej podstawy do przyjmowania, że

ustalenie opłaty w wadliwej wysokości jest wypadkiem szczególnie uzasadnionym,

o którym mowa w art. 49 ust. 2. Z powyższego wynika, że przepis art. 49 ust. 2

ustawy o komornikach sądowych i egzekucji nie może mieć zastosowania na

gruncie stanu faktycznego sprawy rozpoznawanej przez Sąd Okręgowy. Zatem

rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia prawnego nie ma wpływu na wynik

sprawy, co uzasadnia odmowę podjęcia uchwały przez Sąd Najwyższy

na podstawie art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym.

Niemożność stosowania art. 49 ust. 2 w tej sprawie jest skutkiem także

z innych przyczyn. Z akt sprawy nie wynika, by któryś z wierzycieli bądź dłużnik

występował z wnioskiem o obniżenie opłaty w trybie art. 49 ust. 2 Trudno zaś

byłoby przyjąć, że obniżenie opłaty na podstawie tego przepisu może nastąpić

z urzędu. Omawiany przepis zawiera rozwiązanie o charakterze wyjątkowym,

nadzwyczajnym, dotyczy on bowiem korygowania opłaty, która i tak już powinna

być ustalona z uwzględnieniem nakładu pracy komornika (art. 49 ust. 1).

Czym innym jest badanie prawidłowości ustalenia opłaty, gdzie potrzeba

zapewnienia zgodnego z prawem biegu egzekucji może przemawiać za działaniem

z urzędu, czym innym zaś wyjątkowe umniejszenie poprawnie ustalonej opłaty na

zasadzie art. 49 ust. 2, które jest dobrodziejstwem ustanowionym tyko i wyłącznie

w interesie

dłużnika.

Ponieważ

nakład

pracy

komornika

oraz

zakres

wyegzekwowanego świadczenia brane są pod uwagę już przy ustalaniu wysokości

opłaty przez komornika i wbrew stanowisku Sądu Okręgowego mogą być

przedmiotem kontroli w postępowaniu inicjowanym skargą, główną rolę w ocenie

okoliczności szczególnie uzasadnionego wypadku, w rozumieniu art. .... ust. 2

powinna odgrywać ocena indywidualnej sytuacji dłużnika. Sytuację tę powinien

wyczerpująco przedstawić sądowi dłużnik, ponieważ leży to w jego interesie.

Trudno natomiast wymagać od sądu prowadzenia w tym zakresie dociekań

z urzędu. Zatem, skorzystanie przez sad z kompetencji do zmniejszenia opłaty na

podstawie art. 49 ust. 2 mogłoby nastąpić tylko na wniosek dłużnika.

Zauważyć

można,

chociaż

kwestia

ta

bezpośrednio

nie

dotyczy

przedstawionego zagadnienia prawnego, że przy analizie prawidłowości planu

podziału sumy uzyskanej z egzekucji Sąd Okręgowy wydaje się pomijać istotną

okoliczność, że do pierwszej kategorii zaspokojenia zaliczają się jedynie koszty

egzekucji powstałe w tym postępowaniu egzekucyjnym, w którym uzyskano sumę

przeznaczoną, do podziału. Przykładowo: wierzyciel, który nie skierował egzekucji

do nieruchomości, przyłączając się do podziału sumy uzyskanej z tej egzekucji

(art. 1036 k.p.c.), nie może domagać się zaspokojenia kosztów wyłożonych w toku

innej egzekucji w pierwszej kategorii w planie podziału sumy uzyskanej

w egzekucji z nieruchomości (jako kosztów egzekucyjnych). Uwagę tę należałoby

odnieść odpowiednio do należności komornika z tytułu opłat ustalonych w innych

egzekucjach.

Z powyższych względów na mocy art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada

2002 r. o Sądzie Najwyższym orzeczono jak w sentencji postanowienia.