III CZP 80/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 80/07

POSTANOWIENIE

Dnia 13 września 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

Protokolant Bożena Nowicka

w sprawie z powództwa J. M.

przeciwko Gminnej Spółce Wodnej w A.

o ustalenie,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 września 2007 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w S.

postanowieniem z dnia 30 maja 2007 r.,

1. "Czy dopuszczalna jest droga sądowa w sprawie o uchylenie

uchwały zarządu spółki wodnej, bowiem pomimo rozpoznania sprawy

przez Sąd I instancji jako sprawy o ustalenie ustania członkostwa

w spółce wodnej dochodzi tu do kwestionowania uchwały zarządu

tejże spółki odmawiającej zgody na wystąpienie ze spółki

oraz w przypadku twierdzącej odpowiedzi na pytanie pierwsze

2. czy przymusowe członkostwo w spółce wodnej może ustać

na skutek wypowiedzenia tegoż członkostwa

3. czy sprawa o ustalenie ustania członkostwa w spółce

wodnej ma charakter majątkowy

4. czy

normy

Konstytucji

mogą

być

stosowane

w przedmiotowej sprawie bezpośrednio (art. 8 Konstytucji RP), skoro

w ustawie prawo wodne nie uregulowano zagadnienia wystąpienia

ze spółki wodnej, przewidując jedynie możliwość wykluczenia ?".

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

W pozwie skierowanym przeciwko pozwanej Gminnej Spółce Wodnej powód

J. M. domagał się ustalenia, że jego członkostwo w tej Spółce ustało z dniem 28

kwietnia 2006 r.

Pozwana wniosła o oddalenie tego powództwa.

Sąd Rejonowy ustalił, że powód jest następcą prawnym członka pozwanej,

której statut przewiduje wykluczenie członka, a także jego wystąpienie ze spółki na

podstawie uchwały zarządu. Powód pismem z dnia 25 stycznia 2006 r.

wypowiedział członkostwo na co nie uzyskał zgody zarządu pozwanej.

Sąd Rejonowy uznał, że powód nie może być bez własnej woli członkiem

pozwanej, tym bardziej, że przepisy ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne

(tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019, ze zm.) przewidują utrzymywanie

urządzeń wodnych przez osoby nie będące członkami spółki wodnej.

Przyjmując nadto, że powód ma interes prawny w dochodzeniu żądania

zgłoszonego w pozwie, Sąd Rejonowy uwzględnił to żądanie wyrokiem z dnia

8 marca 2007 r.

Przy rozpoznawaniu apelacji pozwanej od tego wyroku Sąd Okręgowy w S.

powziął poważne wątpliwości, którym dał wyraz w przedstawionym Sądowi

Najwyższemu zagadnieniu prawnym. Zdaniem Sądu drugiej instancji, wyjaśnienia

wymaga w pierwszej kolejności, czy członkowi spółki wodnej przysługuje prawo

zaskarżenia uchwały zarządu odmawiającej zgody na wystąpienie ze spółki.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Żądanie sformułowane w pozwie, popierane przed sądem pierwszej

instancji, zostało oparte na faktach mających uzasadnić powództwo o ustalenie,

że ustało członkostwo powoda w spółce wodnej. Tak został skonkretyzowany

zakres prawa przedmiotowego poddanego przez powoda ochronie sądowej,

a także, tak zostały wytyczone granice rozpoznania sprawy oraz, w konsekwencji,

granice orzekania, poza które sąd meriti wychodzić nie może (por. art. 187 § 1, 321

k.p.c.). W tym też kierunku podążało postępowanie prowadzone przez Sąd

pierwszej instancji, który powództwo o ustalenie uwzględnił.

Natomiast przedstawione przez Sąd Okręgowy zagadnienie prawne, czy

członkowi spółki wodnej przysługuje prawo zaskarżenia uchwały zarządu

odmawiającej zgody na wystąpienie ze spółki, oparte jest na założeniu, że powód

wytoczył powództwo o uchylenie, bądź zmianę tej treści uchwały. Inaczej mówiąc,

że powód zaskarżył uchwałę zarządu odmawiającą wyrażenia zgody na jego

wystąpienie ze spółki. Tak sformułowane powództwo należy do powództw

o ukształtowanie prawa i zmierza do stworzenia w drodze orzeczenia sądowego

nowego, bądź przemiany dotychczasowego stanu prawnego.

Zgodnie art. 321 § 1 k.p.c. sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który

nie był objęty żądaniem. Podkreśla się, że przepis ten daje wyraz m. in. tradycyjnej

zasadzie dyspozycyjności, która przejawia się w tym, że sąd jest związany

granicami żądania powództwa. Zgodnie z tym przepisem, sąd ma obowiązek orzec

negatywnie lub pozytywnie o tym żądaniu. Samo pojęcie żądania określa art. 187

§ 1 k.p.c., stanowiąc, że pozew powinien m.in. zawierać dokładnie określone

żądanie oraz przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie.

Sąd powinien dbać o prawidłowe sformułowanie żądania pozwu, aby wiadomy był

zakres rozpoznania i orzekania w sprawie.

Treścią żądania powoda w sprawie, w której przedstawiono przytoczone

zagadnienie prawne, było ustalenie, że ustało jego członkostwo w spółce wodnej,

a nie, jak to przyjął Sąd Okręgowy, żądanie uchylenia bądź zmiany uchwały

zarządu spółki. Niepodobna uznać, aby oba te żądania stanowiły ten sam

przedmiot żądania, w rozumieniu art. 321 § 1 k.p.c. Oznacza to, że wyrokowanie

przez Sąd Okręgowy w przedmiocie uchylenia bądź zmiany uchwały zarządu spółki

pozostawałoby w sprzeczności z art. 321 § 1 k.p.c., gdyż w sposób oczywisty

naruszałoby

wymagania

odnoszące

się

do

przedmiotu

roszczenia.

Sąd rozstrzygałby coś innego niż żądał powód.

Przedmiotem przedstawionego Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia

zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości może być tylko taka

wątpliwość,

której

wyjaśnienie

jest

niezbędne

do

rozstrzygnięcia

sprawy

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 1996 r., III CZP 91/96,

OSNC 1997, nr 1, poz. 9; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca

2001 r., III CZP 33/01, niepubl.). Tego rodzaju wątpliwość nie występuje

w okolicznościach sprawy, przy rozpoznawaniu której Sąd Okręgowy sformułował

przytoczone wyżej zagadnienie prawne, co w pełni uzasadniała odmowę podjęcia

uchwały rozstrzygającej to zagadnienie (art. 390 § 1 k.p.c. oraz art. 61 § 1 ustawy

z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym - Dz. U. Nr 240, poz. 2052

ze zm.). Powód bowiem, jak wskazano, wytoczył powództwo o ustalenie, a nie jak

to przyjął Sąd Okręgowy o ukształtowanie prawa.

Konsekwencją

odmowy

podjęcia

uchwały

rozstrzygającej

powyższe

zagadnienie prawne jest pozostawienie bez odpowiedzi także pozostałych

zagadnień prawnych przedstawionych Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia.

Sąd Okręgowy bowiem przedstawił je

jedynie w wypadku pozytywnego

rozstrzygnięcia tego zagadnienia.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w postanowieniu.

jz