III CZP 78/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 78/09

POSTANOWIENIE

Dnia 29 października 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Wojciech Jan Katner (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Polskiego Radia - Regionalnej Rozgłośni w S.

"PR S." S.A. w S.

przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydentowi Miasta S.

o ustalenie,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 29 października 2009 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w S.

postanowieniem z dnia 30 czerwca 2009 r.,

"Czy pojęcie misja publiczna zdefiniowane w art. 21 ust. 1

ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (tj. Dz. U.

z 2004 r. Nr 253, poz. 2531 ze zm.) stanowi cel publiczny

w rozumieniu art. 6 pkt 10 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.

o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz.U. z 2004 r., Nr 261, poz.

2603 ze zm.)?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 9 lutego 2009 r. Sąd Rejonowy w S. ustalił, że wysokość

opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej,

stanowiącej działkę nr 122/1 położoną w S. przy ul. W.[...], wynosi 1% jej ceny.

Z ustaleń Sądu wynika, że decyzją z dnia 30 maja 1994 r. stwierdzono,

że powód uzyskał prawo użytkowania wieczystego wymienionej nieruchomości

gruntowej z mocy prawa z dniem 1 grudnia 1993 r. Nieruchomość jest

wykorzystywana na cele działalności statutowej prowadzonej przez powoda Polskie

Radio S. – Regionalną Rozgłośnię w S. „PR S.” S.A. w S. Opłata roczna z tytułu

użytkowania wieczystego tej nieruchomości gruntowej została ustalona

według

stawki w wysokości 3% ceny nieruchomości.

Sąd Rejonowy podzielił stanowisko powoda, że opłata roczna z tytułu

użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej powinna być ustalona według

stawki w wysokości 1% ceny nieruchomości. Zgodnie z art. 73 ust. 2 ustawy z dnia

21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r.,

Nr 261, poz. 2603 ze zm., dalej – u.g.n.), jeżeli po oddaniu nieruchomości

gruntowej w użytkowanie wieczyste nastąpi trwała zmiana celu, na który

nieruchomość została oddana, stawkę procentowej opłaty rocznej zmienia się

stosownie do tego celu. Wprawdzie sam cel wykorzystywania nieruchomości

gruntowej nie zmienił się (powód wykorzystuje ją do realizacji zadań publicznej

radiofonii i telewizji), jednakże z dniem 1 maja 2004 r. – na skutek nowelizacji art.

21 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (tekst jedn.: Dz. U.

Nr 235, poz. 2531 ze zm., dalej – u.r.t.) – charakter zadań publicznej radiofonii

i telewizji uzyskał walor misji publicznej. Zdaniem Sądu zmiana charakteru tych

zadań uzasadnia zmianę stawki procentowej opłaty rocznej i ustalenie jej na

podstawie art. 72 ust. 3 pkt 4 w związku z art. 6 pkt 10 u.g.n., ponieważ

zdefiniowane w art. 21 ust. 1 u.r.t. pojęcie misji publicznej stanowi cel publiczny

w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Rozpoznając apelację pozwanego, Sąd Okręgowy w S. przedstawił

podstawie art. 390 § 1 k.p.c. przytoczone na wstępie zagadnienie prawne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

na

Ustawodawca,

przyznając

sądowi

drugiej

instancji

uprawnienie

do

przedstawienia Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego na podstawie art. 390

§ 1 k.p.c., uzależnił skuteczność skorzystania z niego od wystąpienia w sprawie

poważnych wątpliwości prawnych oraz niezbędności oczekiwanej odpowiedzi do

rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia17 grudnia

1991 r., III CZP 129/91, „Przegląd Sądowy” 1994, z. 3, s. 76 oraz z dnia 27 sierpnia

1996 r., III CZP 91/96, OSNC 1997, nr 1, poz. 9). Na sądzie drugiej instancji

spoczywa więc obowiązek szczegółowego uzasadnienia, na czym polegają jego

wątpliwości i dlaczego uważa je za poważne oraz wykazania, że stwierdzone

przezeń poważne wątpliwości prawne pozostają w związku przyczynowym

z rozstrzygnięciem sprawy.

Należy też przypomnieć, że instytucja pytań prawnych – co podkreślił Sąd

Najwyższy w uchwale z 30 marca 1999 r., III CZP 62/98 (OSNC 1999, nr 10, poz.

166) – prowadząca do związania sądów niższej instancji w danej sprawie poglądem

Sądu Najwyższego, zawartym w podjętej uchwale, jest wyjątkiem od konstytucyjnej

zasady podległości sędziów tylko Konstytucji i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji

RP). Ze względu na tę wyjątkowość, powinna być zatem stosowana w sposób jak

najbardziej ścisły, bez żadnych koncesji na rzecz argumentów o nastawieniu

celowościowym i utylitarnym.

Przedstawione

zagadnienie

prawne

nie

odpowiada

przytoczonym

wymaganiom przede wszystkim dlatego, że nie spełnia wymagania niezbędności

oczekiwanej odpowiedzi do rozstrzygnięcia sprawy.

Z dołączonych do sprawy akt administracyjnych wynika, że złożony przez

powoda do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. wniosek o ustalenie, że

aktualizacja opłaty z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej jest

uzasadniona w innej wysokości, zastępujący pozew (art. 80 ust. 2 u.g.n.), został

uzupełniony pismem z dnia 26 maja 2008 r. (k. 22-24 wymienionych akt), w którym

powód

podniósł,

że

podstawę

obniżenia

spornej

opłaty

stanowi

także

wykorzystywanie oddanej w użytkowanie wieczyste nieruchomości gruntowej na

cele obronności i bezpieczeństwa państwa, objęte celem publicznym określonym

w art. 6 pkt 7 u.g.n. Obowiązek spełniania zadań z zakresu obronności

i bezpieczeństwa państwa został nałożony na powoda przez Ministra Skarbu

Państwa decyzją nr 68 z dnia 23 kwietnia 2003 r.

Nie ulega wątpliwości, że kwestia obniżenia opłaty z tytułu użytkowania

wieczystego nieruchomości gruntowej z omawianego powodu uszła uwagi Sądów

rozpoznających sprawę. Podjęte przez Sąd pierwszej instancji na rozprawie dnia

2 lutego 2009 r. czynności zamierzające do sprecyzowania pozwu dotyczyły jedynie

określenia nieruchomości gruntowej, a nie rodzaju celu publicznego. W tej sytuacji

należało uznać, że przedstawione zagadnienie prawne – z powodu niewykluczenia

przez Sąd możliwości obniżenia spornej opłaty ze względu na obecne

wykorzystywanie

nieruchomości

i bezpieczeństwa państwa –

gruntowej

także

na

cele

obronności

nie spełnia wymagania niezbędności oczekiwanej

odpowiedzi dla rozstrzygnięcia sprawy.

Kwestia pojęcia celu publicznego w rozumieniu ustawy o gospodarce

nieruchomościami była przedmiotem wypowiedzi w literaturze i orzecznictwie.

W piśmiennictwie przyjmuje się, że dla potrzeb ustawy o gospodarce

nieruchomościami cele publiczne zostały określone w art. 6 u.g.n. Zawarty w nim

katalog tych celów ma charakter wyczerpujący. Wprawdzie inne cele publiczne –

zgodnie z art. 6 pkt 10 u.g.n. – mogą określać odrębne ustawy, jednakże podkreśla

się, że wówczas ustawodawca wskazany cel określa wyraźnie jako cel publiczny.

Jest to konsekwencją wynikającego z art. 6 u.g.n. założenia, że ustawodawca dla

potrzeb ustawy o gospodarce nieruchomościami określa cele publiczne w sposób

konkretny, dokonując ich wyliczenia. Wskazuje się również, że cele publiczne

w rozumieniu art. 6 u.g.n. mają szczególne znaczenie dla oceny dopuszczalności

wywłaszczenia nieruchomości. Zgodnie z art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane

na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem.

Pojęcie celu publicznego w rozumieniu art. 6 pkt 10 u.g.n. jest restryktywnie

ujmowane w judykaturze. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 17 lipca 2003 r., III CZP

46/03 (OSNC 2004, nr 10, poz. 153) stwierdził, że określony w odrębnej ustawie

inny cel publiczny powinien być w tej ustawie wyraźnie określony jako cel publiczny.

Opowiadając się za taką wykładnią przytoczonego przepisu, Sąd Najwyższy

wskazał, że ugruntowała się ona w orzecznictwie administracyjnym (por. wyroki

Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 10 października 2000 r., II SA/Kr

1010/00, OSNA 2001, nr 4, poz. 186; z dnia 19 maja 1999 r., II SA/Wr 1499/98,

Orzecznictwo w Sprawach Samorządowych 1999, nr 4, poz. 116 i z dnia 15 lutego

2000 r., SA/Bk 901/99, OSP 2001, nr 4, poz. 61) i zyskała aprobatę

w piśmiennictwie. Podkreślił też, że pojęcie celu publicznego w rozumieniu ustawy

o gospodarce nieruchomościami nie jest dowolne i przy jego wykładni nie można

odwoływać się do jego potocznego lub ogólnego znaczenia. Stanowisko wyrażone

w przytoczonej uchwale Sąd Najwyższy potwierdził w niepublikowanym wyroku

z dnia 16 marca 2005 r., II CK 522/04.

Przedstawiając Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne, Sąd Okręgowy

w ogóle nie odniósł się do dotyczących pojęcia celu publicznego w rozumieniu art.

6 u.g.n. przytoczonych wypowiedzi w literaturze i orzecznictwie. Ta niewątpliwa

wada osłabia argumentację Sądu, że zagadnienie prawne budzi w rozumieniu

art. 390 § 1 k.p.c. poważne wątpliwości.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia.