III CZP 77/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 77/06

POSTANOWIENIE

Dnia 7 listopada 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Marek Sychowicz

Protokolant Ewa Krentzel

w sprawie z wniosku wierzyciela A. K.

przy udziale dłużników K. W. i T. G.

o stwierdzenie prawomocności i o nadanie klauzuli wykonalności postanowieniu

Sądu Rejonowego w M. z dnia 28 grudnia 2005 r.,

oraz postanowieniu Sądu Okręgowego w K. z dnia 17 maja 2006 r.,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 7 listopada 2006 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w K.

postanowieniem z dnia 21 czerwca 2006 r.,

"Czy postanowienie Sądu drugiej instancji wydane co do istoty

sprawy w postępowaniu nieprocesowym, od którego przysługuje

skarga kasacyjna, staje się prawomocne z chwilą jego wydania ?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

W związku z przedstawionym do rozstrzygnięcia zagadnieniem prawnym

należy zwrócić uwagę, że w myśl art. 390 § 1 zd. pierwsze k.p.c., jeżeli przy

rozpoznawaniu

apelacji powstanie

zagadnienie

prawne

budzące

poważne

wątpliwości, sąd może przedstawić to zagadnienie do rozstrzygnięcia Sądowi

Najwyższemu,

odraczając

rozpoznanie

sprawy.

W

orzecznictwie

Sądu

Najwyższego przyjmuje się jednak, że uprawnienie do przedstawienia zagadnienia

prawnego przysługuje również sądowi rozpoznającemu zażalenie (zob. np. uchwałę

składu siedmiu sędziów z dnia 30 marca 1999 r., III CZP 62/98, OSNC 1999, nr 10,

poz. 166, oraz niepublikowane postanowienia z dnia 22 kwietnia 1978 r., III CZP

21/78, z dnia 18 maja 1995 r., III CZP 60/95, z dnia 8 lipca 1998 r., III CZP 17/98,

z dnia 12 września 2000 r., III CZP 35/00, i z dnia 12 kwietnia 2006 r., III SZP 2/06).

Sąd Najwyższy dopuścił również przedstawienie zagadnienia prawnego przez sąd

wojewódzki rozpoznający - na podstawie art. 83 § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r.

- Prawo o notariacie (Dz. U. Nr 22, poz. 91) - zażalenie na odmowę dokonania

czynności notarialnej, sąd okręgowy rozpoznający skargę na wyrok zespołu

arbitrów w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego (zob. uzasadnienie

uchwały z dnia 16 lipca 2003 r., III CZP 47/03, OSNC 2004, nr 10, poz. 150).

Uogólniając problem, można stwierdzić, że Sąd Najwyższy uznaje dopuszczalność

wystąpienia z zagadnieniem prawnym jedynie przez sąd rozpoznający środek

zaskarżenia, do którego – co najmniej odpowiednio – stosuje się przepisy

o apelacji.

Zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy wyłoniło się

natomiast w toku rozpoznawania wniosku o stwierdzenie prawomocności wyroku

tego Sądu oddalającego apelację oraz o nadanie klauzuli wykonalności zarówno

temu wyrokowi, jak i poprzedzającemu go wyrokowi Sądu Rejonowego.

Właściwość sądu do stwierdzenia prawomocności orzeczenia określa art.

364 k.p.c. W myśl tego artykułu, prawomocność orzeczenia stwierdza na wniosek

strony sąd pierwszej instancji na posiedzeniu niejawnym, a dopóki akta sprawy

znajdują się w sądzie drugiej instancji – ten sąd. Klauzulę wykonalności tytułowi

egzekucyjnemu pochodzącemu od sądu nadaje, zgodnie z art. 781 § 1 k.p.c., sąd

pierwszej instancji, w którym sprawa się toczy, albo sąd drugiej instancji – dopóki

akta sprawy w sądzie tym się znajdują. Na postanowienia w przedmiocie

stwierdzenia prawomocności (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

21 grudnia 1965 r., I CZ 101/65, OSNC 1966, nr 10, poz. 169, i uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 18 czerwca 1966 r., III CZP 48/66, OSNC 1967, nr 2, poz. 19)

oraz co do nadania klauzuli wykonalności (art. 795 § 1 k.p.c.). Jest przy tym rzeczą

oczywistą, skoro uwzględni się treść art. 394 § 1 in princ. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

że zażalenie przysługuje wyłącznie od orzeczeń w tym przedmiocie, jeżeli zostały

wydane przez sąd pierwszej instancji (tak też Sąd Najwyższy w postanowieniu

z dnia 15 czerwca 1966 r., I CZ 55/66, niepubl.). Na gruncie kodeksu postępowania

cywilnego postanowienia sądu drugiej instancji w przedmiocie stwierdzenia

prawomocności lub nadania klauzuli wykonalności nie są więc zaskarżalne.

W konsekwencji, postępowanie w przedmiocie stwierdzenia wykonalności lub

nadania klauzuli wykonalności toczące się przed sądem drugiej instancji ma

charakter

postępowania

jednoinstancyjnego.

Jednocześnie

nie

jest

to

postępowanie wywołane wniesieniem środka zaskarżenia i na żadnym jego etapie

nie znajdują zastosowania przepisy o apelacji, w tym i art. 390 k.p.c. upoważniający

sąd drugiej do wystąpienia z zagadnieniem prawnym. Wszystko to oznacza, że

wystąpienie z przedmiotowym zagadnieniem przez Sąd Okręgowy nie było

dopuszczalne.

Niezależnie od powyższego stwierdzenia, należy zauważyć, że skład Sądu

drugiej instancji, który przedstawił zagadnienie prawne, był sprzeczny z przepisami

prawa, albowiem stwierdzenia prawomocności (art. 364 zd. drugie k.p.c.), jak

i nadania klauzuli wykonalności (art. 782 § 1 k.p.c.) sąd dokonuje jednoosobowo.

Przyjąć należy, że taki skład jest właściwy w całym postępowaniu o stwierdzenie

prawomocności i postępowaniu klauzulowym. Jeżeli więc hipotetycznie założyć, że

przedstawienie Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego budzącego poważne

wątpliwości było w omawianej sytuacji w ogóle dopuszczalne, to stosowne

postanowienie

powinien

również

wydać

sąd

jednoosobowo.

Analogiczne

stanowisko zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 26 czerwca 2002 r.,

III CZP 42/02 (OSP 2003, nr 6, poz. 78), przyjmując, że postanowienie sądu

rozpoznającego apelację w postępowaniu uproszczonym o przedstawieniu

zagadnienia prawnego powinno być wydane w składzie jednoosobowym.

Przedmiotowe postanowienie Sądu Okręgowego wydane zostało tymczasem

w składzie trzech sędziów, co również przemawia za odmową podjęcia uchwały,

skoro

postanowienie

to

jest

dotknięte

nieważnością

postępowania

(por.

postanowienia z dnia 26 czerwca 2002 r., III CZP 42/02, OSP 2003, nr 6, poz. 78,

i z dnia 21 listopada 2002 r., III CZP 74/02, niepubl.).

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

jc