III CZP 74/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 74/09

POSTANOWIENIE

Dnia 29 października 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Wojciech Jan Katner (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z wniosku Wiesławy W.

przy uczestnictwie Jerzego W.

o podział majątku wspólnego,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 29 października 2009 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w O.

postanowieniem z dnia 23 czerwca 2009 r.,

„1. Czy w sprawie o podział majątku wspólnego, w skład którego

wchodzi spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego, Sąd

może ustalić wartość tego prawa jako ewidencyjną wartość wkładu

mieszkaniowego, w związku z utratą mocy w dniu 31 lipca 2007 r.

art. 111 ustawy z 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych

(Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.) oraz utratą mocy art. 12

ust. 1 i art. 12 ust. 11 w/w ustawy w dniu 31 grudnia 2009 r.,

w przypadku odpowiedzi negatywnej,

2. Czy w sprawie o podział majątku wspólnego, w skład którego

wchodzi spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego,

w aktualnym stanie prawnym, Sąd może ustalić wartość tego prawa

jako różnicę pomiędzy wartością rynkową lokalu a zwaloryzowaną

wartością wniesionego wkładu mieszkaniowego?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Postawione pytanie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu

faktycznego.

Wyrokiem

z

dnia

grudnia

2007

r.

została

między

wnioskodawczynią i uczestnikiem niniejszego postępowania zniesiona wspólność

ustawowa małżeńska. Spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego

zostało nabyte w trakcie trwania tej wspólności, ale przed zawarciem związku

małżeńskiego wnioskodawczyni miała zgromadzony wkład na oszczędnościowej

książeczce mieszkaniowej, zaś pozostałą część wkładu uczestnik odpracował

fizycznie podczas budowy. Z tego względu, że Sąd I instancji przyjął przyczynienie

się obu stron do nabycia w skład majątku wspólnego wspomnianego prawa do

lokalu mieszkalnego. Sąd I instancji przyznał spółdzielcze lokatorskie prawo do

lokalu mieszkalnego wnioskodawczyni, ze spłatą na rzecz uczestnika. Za podstawę

do rozliczenia Sąd przyjął wartość ewidencyjną wkładu mieszkaniowego, także

dlatego, że prawo do lokalu nie zostało przekształcone ani w prawo spółdzielcze o

charakterze własnościowym, ani we własność lokalu. Ze względu na niską wartość

ewidencyjną wkładu mieszkaniowego, spłata nie zadowoliła wnioskodawcy, wniósł

on apelację, zarzucając nieuwzględnienie wartości rynkowej prawa do tego lokalu.

Sąd II instancji podzielił powyższy zarzut w tym sensie, że wyraził obawę co

do nierównego potraktowania tego z byłych małżonków, któremu prawo do lokalu

nie

zostało

przyznane,

tymczasem

w

razie

skorzystania

z

możliwości

przekształcenia spółdzielczego prawa lokatorskiego we własność lokalu można by

zbyć ten lokal na wolnym rynku, uzyskując kwotę wynikającą z wartości rynkowej

przekształconego prawa. Przedstawione Sądowi Najwyższemu w trybie art. 390 § 1

k.p.c. zagadnienie prawne sformułowane na wstępie powstały w związku ze zmianą

przepisów ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych i wątpliwościami co do

zasadności prawnej uwzględnienia w sprawie o podział majątku wspólnego

wartości rynkowej wkładu mieszkaniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Punktem wyjścia do rozważań prawnych nad udzieleniem odpowiedzi na

postawione pytania jest art. 31 k.r.o. oraz art. 684 i 567 § 3 k.p.c., wymagające

ustalenia przez sąd w sprawie o podział majątku wspólnego, składu i wartości tego

majątku. Jeżeli znajduje się w nim spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu

mieszkalnego, jako objęte wspólnością ustawową w chwili jej ustania i w nim

pozostające w chwili podziału, to jego wartość określa się na chwilę dokonywania

podziału majątku, czyli chwilę zamknięcia rozprawy, według art. 316 § 1 w zw.

z art. 13 § 1 k.p.c. (postanowienie SN z dnia 17 października 1997 r. III CKU 47/97,

OSNC 1998, nr 3, poz. 48; odpowiednio postanowienie SN z 26 września 2007 r. IV

CSK 139/07, niepubl. i uchwała Pełnego Składu Izby Cywilnej SN z dnia 15 grudnia

1969 r. III CZP 12/69, OSNCP 1970, nr 3, poz. 39).

W związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 grudnia 2008 r.

w sprawie P 16/08 (OTK-A 2008, nr 10, poz. 181) jedynie do końca grudnia 2009 r.

występuje możliwość przekształcenia spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego

we własność, na skutek utraty mocy obowiązującej art. 12 ust. 1 i art. 12 ust. 1 1

ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (jedn. tekst:

Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.); dalej jako u.s.m. Dnia 31 lipca 2007 r.

moc utracił art. 111 tej ustawy, przywracający od zmian ustawowych z grudnia

2002 r. możliwość przekształcenia lokatorskiego prawa do lokalu w prawo

własnościowe, które to uprawnienie istniało już na gruncie postanowień statutowych

wewnątrz spółdzielczości mieszkaniowej, na gruncie ustawy o spółdzielniach i ich

związkach z 1961 r., a następnie zwłaszcza na podstawie art. 219 prawa

spółdzielczego

z

1982

r.

Uchylenie

art.

ustawy

o

spółdzielniach

mieszkaniowych nastąpiło ustawą z dnia 14 czerwca 2007 r. w konsekwencji

wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2005 r. (K 42/02, OTK-A

2005, nr 4, poz. 38), w którym Trybunał stwierdził nieważność z Konstytucją,

między innymi art. 111 wymienionej ustawy. Uchylenie tego przepisu spowodowało,

że członek spółdzielni, mający spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu może

obecnie

żądać

jedynie

przekształcenia

tego

prawa,

jako

ustanowienie

i przeniesienie odrębnej własności lokalu, zgodnie z art. 12 u.s.m. Kwestia ta

została dokładnie wyjaśniona w sposób ukazujący ewolucję rozwiązań ustawowych

omawianej kwestii w uzasadnieniu postanowienia SN z dnia 16 stycznia 2009 r.

(III CZP 133/08, Biul. SN 2009, nr 2, s. 9), a wcześniej w uzasadnieniu uchwały

siedmiu sędziów SN z dnia 13 lipca 2006 r. (III CZP 33/06, OSNC 2007, nr 1,

poz. 1).

Z powyższej analizy stanu prawnego rodzi się wniosek, że rozpoznając

sprawę o podział majątku wspólnego, już po uchyleniu art. 11 1 u.s.m. sąd nie może

ustalając wartość tego majątku i wchodzącego w jego skład lokatorskiego prawa do

lokalu mieszkalnego uwzględnić wartości roszczenia o przekształcenie tego prawa,

będącego jednocześnie ekspektatywą spółdzielczego własnościowego prawa do

lokalu mieszkalnego. Wszakże przedmiotem podziału majątku, jego składników

i określenia wartości mogą być tylko prawa istniejące w chwili orzekania. W wyniku

przedstawionych zmian ustawodawczych możliwe jest tylko przekształcenie

lokatorskiego prawa spółdzielczego w prawo własności lokalu mieszkalnego,

określane przez art. 12 u.s.m. jako ustanowienie i przeniesienie odrębnej własności

lokalu.

Pozostaje

zatem

aktualne

pytanie,

czy

można

ustalając

wartość

lokatorskiego prawa do lokalu uwzględnić różnicę z wartością prawa własności

lokalu mieszkalnego, które powstałoby w wyniku takiego przekształcenia,

dokonywanego na wniosek osoby uprawnionej. Zasadność takiego pytania wynika

ze słusznego przekonania sądów rozpoznających sprawy o podział majątku

dorobkowego po rozwiązaniu małżeństwa, że prawa do mieszkania stanowią

w warunkach polskich zasadniczą część składników dzielonego majątku, winno się

uwzględniać rzeczywistą wartość tych praw i dać temu wyraz, zasądzając spłaty na

rzecz osoby, której prawo do lokalu nie przypadnie. Trafnie się też zwraca uwagę

w orzecznictwie, że prawo do mieszkania nie jest takim samym składnikiem

majątku dorobkowego, jak prawa do innych rzeczy (uchwała SN z dnia 26 marca

1993 r. CZP 154/92, OSNCP 1993, nr 7-8, poz. 137). Z kolei, mieszkanie spełnia,

z założenia, przede wszystkim funkcje użytkowe a nie lokaty kapitału, więc

rozliczenia związane z jego wartością muszą też to uwzględniać. Jednak, dla

sposobu bieżącego korzystania z mieszkania przez osobę w nim pozostającą nie

ma większego znaczenia, jaki jest status prawny tego mieszkania. Jednak jego

wartość, również wtedy dla celów obliczeniowych musi być różna, skoro prawo

lokatorskie jest z założenia niezbywalne, niedziedziczne, a więc trudno nawet

określać jego wartość rynkową. Prawa typu własnościowego taką wartość

oczywiście posiadają, nawet jeśli osoba zajmująca mieszkanie nie zamierza się go

pozbywać (uzasadnienie uchwały SN z dnia 9 lipca 1993 r. III CZP 93/93, OSNC

1994, nr 1, poz. 18).

W orzecznictwie znaleźć można wiele orzeczeń zajmujących się powyższymi

kwestiami i jest w tym zakresie od dziesiątków lat utrwalona praktyka, której zdaje

się w ogóle nie zauważać Sąd przedstawiający zagadnienie prawne w niniejszej

sprawie. Wiodącym rozstrzygnięciem pozostaje nadal, aktualna co do istoty

problemu, uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia

20 listopada 1974 r. (III CZP 1/74, OSNCP 1975, nr 3, poz. 37), która jeszcze na

gruncie prawa spółdzielczego z 1961 r. zawarła ówczesne wytyczne wymiaru

sprawiedliwości i praktyki sądowej w zakresie stosowania przepisów o podziale

majątku wspólnego małżonków, w przypadku, gdy w skład tego majątku wchodzi

spółdzielcze prawo do lokalu. Mimo że uchwała ta utraciła już dawno walor

„wytycznych”, to pozostają ważne jej stwierdzenia odnośnie do zasady oznaczania

wartości lokatorskiego prawa do lokalu spółdzielczego, jako tylko sumy wkładu

mieszkaniowego, ale z możliwością odpowiedniego podwyższenia tej wartości

w okolicznościach

konkretnego

przypadku,

zwłaszcza

jeśli

jest

prawdopodobieństwo przekształcenia prawa do tego mieszkania w prawo

pozwalające na jego spieniężenie. Motywuje się to potrzebą takiego określenia

spłat małżonka, któremu mieszkania się nie przydziela, aby uwzględnić zasadę

równości małżonków przy dokonywaniu podziału ich majątku dorobkowego

(podobnie uzasadnia to uchwała SN z dnia 25 października 1983 r. III CZP 50/83,

OSNCP 1984, nr 5, poz. 72 i uchwała SN z dnia 9 stycznia 1986 r. III CZP 71/85,

OSNCP 1986, nr 12, poz. 196). Na gruncie prawa spółdzielczego z 1982 r.

dostrzeżono

wartość

ekonomiczną

mieszkania

i

spółdzielczego

prawa

lokatorskiego, jako posiadającego także wartość obiegową przewyższającą tę

wartość, która wynika bezpośrednio ze wskazówek zawartych w art. 218 § 4 prawa

spółdzielczego. Równowartością lokatorskiego prawa do lokalu uwzględnianą

w postępowaniu sądowym o podział majątku wspólnego byłych małżonków

powinna być, jak się twierdzi, suma odpowiadająca wkładowi mieszkaniowemu, jaki

w chwili podziału byłby obowiązany wnieść członek spółdzielni ubiegający się

o przydział nowo wybudowanego lokalu mieszkalnego tej samej wielkości i

o zbliżonym wyposażeniu (powołana uchwała SN z dnia 25 października 1983 r.;

postanowienie SN z dnia 26 kwietnia 1985 r. I CZ 42/85, OSNC 1986, nr 3,

poz. 28). W kolejnych latach pojawiły się poglądy orzecznictwa modyfikujące

poprzednie stanowisko w kierunku oznaczania wartości lokatorskiego prawa do

lokalu spółdzielczego jako kwoty odpowiadającej wkładowi mieszkaniowemu, ale

podlegającemu zaliczeniu na poczet wkładu budowlanego przy przekształceniu

prawa w prawo własnościowe, jak też przeliczonemu według wskaźnika, który jest

stosowany przy aktualizacji wartości majątku trwałego spółdzielni (uchwała SN

z dnia 26 marca 1993 r. III CZP 154/92, OSNCP 1993, nr 7-8, poz. 137 z cyt. tam

orzecznictwem; uchwała SN z dnia 9 lipca 1993 r. III CZP 93/93, OSNC 1994, nr 1,

poz. 18 oraz uchwała SN z dnia 17 października 1997 r. III CKU 47/97, OSNC

1998, nr 3, poz. 48). Stopniowo zyskał też na uznaniu pogląd orzecznictwa, aby

rozważnie stosować zasady obliczania równowartości zwaloryzowanego wkładu

mieszkaniowego w sprawach o podział majątku dorobkowego małżonków i jego

wartość w razie wystąpienia „szczególnych okoliczności wpływających na

rzeczywistą wartość tego prawa, może być odpowiednio podwyższona lub

zmniejszona” (postanowienie SN z dnia 5 lipca 2001 r. II CKN 577/00, Lex

nr 52602; wcześniej, obszernie w uzasadnieniu postanowienia SN z dnia

9 września 1997 r. I CKN 141/97, OSNC 1998, nr 2, poz. 28).

Na gruncie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych podniesione kwestie

reguluje w szczególności art. 11 ust. 21 i 22. Pierwszy z nich nakazuje, aby w razie

wygaśnięcia

spółdzielczego

lokatorskiego

prawa

do

lokalu

mieszkalnego

spółdzielnia wypłaciła osobie uprawnionej wartość rynkową tego lokalu, która nie

może przewyższać kwoty, jaką spółdzielnia uzyska od osoby obejmującej lokal

w wyniku przetargu przeprowadzonego przez spółdzielnię, zgodnie z jej statutem,

na ustanowienie i przeniesienie odrębnej własności tego lokalu (art. 11 ust. 2

u.s.m.). Zgodnie z ust. 22 powołanego przepisu, z wartości rynkowej lokalu potrąca

się część zobowiązań spółdzielni związanych z budową, w szczególności

niewniesiony wkład mieszkaniowy, jak i inne kwoty wymienione w tym przepisie. Na

tle podanych przepisów, które znajdą zastosowanie do ustalenia wartości

spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, należy opowiedzieć

się za kontynuowaniem dotychczasowego stanowiska Sądu Najwyższego, ogólnie

wskazanego w motywach niniejszej uchwały, zgodnie z którym wartość

wymienionego prawa w postępowaniu o podział majątku wspólnego byłych

małżonków jest ustalana z uwzględnieniem zasad rozliczeniowych z osobą

uprawnioną w razie wygaśnięcia spółdzielczego lokatorskiego prawa do takiego

lokalu. Jest to wynikiem braku przepisu, który by wprost określał sposób ustalania

wartości powyższego prawa w postępowaniu o podział majątku dorobkowego

małżonków. Pozostaje to też w związku z wartością świadczenia należnego

uprawnionemu w razie wygaśnięcia jego prawa oraz wiąże się, w kolejności,

z wysokością spłat należnych, co do zasady, temu z byłych małżonków, któremu

mieszkanie nie zostanie przydzielone (art. 218 § 4 prawa spółdzielczego, art. 11

ust. 2, 21 i 22 u.s.m.).

Przedstawiając

powyższe

reguły

prawne

oraz

ich

zastosowanie

w orzecznictwie sądowym zwrócić należy uwagę, co zupełnie pominął Sąd

przedkładający zagadnienie prawne, że wybranie właściwej drogi do ustalenia

wartości spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego w sprawach

o podział majątku dorobkowego zależy w poważnym stopniu od okoliczności

faktycznych danej sprawy. Zwraca się na to uwagę w orzecznictwie od dawna,

nakazując

ostrożność

w

formułowaniu

uogólnień

(tak

w

uzasadnieniu

postanowienia SN z dnia 5 lipca 2001 r. II CKN 577/00, Lex nr 52602; wcześniej

w uchwale SN z dnia 26 marca 1993 r. CZP 154/92, OSNCP 1993, nr 7-8,

poz. 137; w uchwale SN z dnia 9 lipca 1993 r. III CZP 93/93, OSNC 1994, nr 1,

poz. 18;oraz w uchwale SN z dnia 11 lipca 1983 r. III CZP 28/83, OSNC 1984, nr 23, poz. 25).

Z dotychczasowych wywodów wynika, że Sąd Okręgowy w O. nie

przedstawił

zagadnienia

prawnego,

które

budzi

poważne

wątpliwości

interpretacyjne, tylko oczekuje podpowiedzi co do prawidłowego rozstrzygnięcia

konkretnej sprawy. Stan prawny okazuje się łatwy do odtworzenia, skoro wstępnie

się to czyni już w pierwszym przedstawionym pytaniu. Z kolei, wskazane bogate

orzecznictwo

pokazuje

drogę

do

prawidłowego

rozpoznania

apelacji

od

zaskarżonego postanowienia. Zadaniem Sądu Najwyższego nie jest zastępowanie

sądów powszechnych w orzekaniu, poprzez dokonywanie zwykłej, przynależnej

każdemu sądowi interpretacji przepisów, z wykorzystaniem wiedzy, jaką niosą

same te przepisy oraz ich rozumienie w dotychczasowym orzecznictwie i doktrynie

prawa; w takich okolicznościach nie formułuje się zagadnień prawnych, o których

mowa w art. 390 § 1 k.p.c. Słusznie stwierdził SN w uchwale z dnia 8 marca 2002 r.

(III CZP 10/02, Lex nr 55128), że uzasadnia odmowę podjęcia odpowiedniej

uchwały, jeśli zagadnienie prawne sformułowane jest w ten sposób, że jej podjęcie

wymagałoby subsumcji podanych w postanowieniu okoliczności faktycznych do

przepisu ustawy. Odwołać się też należy do postanowienia SN z dnia 5 grudnia

2008 r. (III CZP 119/08, Lex nr 478179), w którym stwierdzono, że wątpliwości sądu

przedstawiającego

zagadnienie

prawne

nie

mogą

dotyczyć

zastosowania

przepisów w konkretnym stanie faktycznym, zamiast wątpliwości co do wykładni

przepisów prawa. W sprawie leżącej u podstaw takiego stanowiska SN leżało

określenie sposobu waloryzacji wkładu budowlanego przy ustalaniu wartości

spółdzielczego (własnościowego) prawa do lokalu w sytuacji, gdy problemu

waloryzacji określenia wartości prawa, podobnie jak w niniejszej sprawie nie da się

określić abstrakcyjnie.

Pomimo powyższej konstatacji, pozostaje do rozważenia kwestia prawa do

lokalu, którego wartość miałaby być uwzględniona przy rozliczeniach byłych

małżonków w postępowaniu o podział majątku. Na czas rozstrzygania sprawy przez

Sąd I instancji, a także obecnie nie zostało zgłoszone żadnego rodzaju żądanie

(wniosek) osoby uprawnionej do przekształcenia przysługującego mu lokatorskiego

prawa do lokalu spółdzielczego w prawo o charakterze własnościowym.

Według art. 219 § 1 pr. spółdz. członek spółdzielni miał roszczenie

o przekształcenie prawa, które realizował przez złożenie stosownego oświadczenia

na piśmie i spółdzielnia była obowiązana dokonać przekształcenia prawa

lokatorskiego w prawo własnościowe. Jak wyjaśnił SN w uzasadnieniu uchwały

składu siedmiu sędziów z dnia 13 lipca 2006 r. (III CZP 33/06, OSNC 2007, nr 1,

poz. 1) roszczenie to konkretyzowało się z chwilą, gdy pisemne oświadczenie woli

członka spółdzielni, zawierające żądanie przekształcenia prawa doszło do niej

w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Zdaniem SN, z tą chwilą,

w której konkretyzowało się abstrakcyjne dotąd uprawnienie „powstawał nowy

stosunek prawny, łączący spółdzielnię z jej członkiem, z którego wynikało prawo

podmiotowe w postaci roszczenia o przekształcenie prawa”. Uznane ono zostało

jednocześnie za ekspektatywę prawa powstającego po przekształceniu, przy czym

„roszczenie to wynikało zatem nie ze stosunku spółdzielczego lokatorskiego prawa

do lokalu, ale z odrębnego stosunku prawnego”, a złożenie oświadczenia woli przez

członka

spółdzielni

stanowiło

jednocześnie

„element

składowy

umowy

o przekształcenie prawa do lokalu”.

Z kolei, zgodnie z art. 12 ust. 1 u.s.m. na pisemne żądanie członka, któremu

przysługuje spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego, spółdzielnia

jest zobowiązana zawrzeć z tym członkiem umowę przeniesienia własności lokalu,

po dokonaniu przez niego spłat niektórych świadczeń spółdzielni. Z powodu tej

końcowej części przepisu, zajął się jego zgodnością z Konstytucją Trybunał

Konstytucyjny, we wspomnianym w pierwszej części tego uzasadnienia wyroku

z dnia 17 grudnia 2008 r. w sprawie P 16/08. Niemniej, do czasu utrzymania

w mocy powyższego przepisu, na skutek złożenia wymienionego w nim pisemnego

żądania członka spółdzielni powstanie ekspektatywa prawa własności lokalu. Jeśli

uprawniony żądania nie zgłosi, tak jak w sprawie niniejszej – ekspektatywa nie

powstanie. Nie można więc jej brać pod uwagę, a tym bardziej prawa, które

w następstwie miałoby powstać a ekspektatywa je uosabia, w określeniu wartości

majątku podlegającego podziałowi w procesie o podział majątku dorobkowego

byłych małżonków. Wymagania formalne dla powstania ekpektatywy są niewielkie,

choć wystarczające dla uznania takiego stopnia prawdopodobieństwa uzyskania

prawa w przyszłości, że kwalifikuje się ono do uznania za prawo podmiotowe

tymczasowe.

Spółdzielnia

mieszkaniowa,

zarówno

pod

rządem

prawa

spółdzielczego, w brzmieniu przepisów, które tu mają zastosowanie, jak i ustawy o

spółdzielniach mieszkaniowych, jest zobowiązana zrealizować roszczenie członka

tej spółdzielni, jeśli spełni on po swojej stronie przesłanki wymagane prawem, tylko

od niego zależne. Jeśli uzna się powstanie ekspektatywy, to należy się zgodzić

z postanowieniem SN z dnia 29 października 2008 r. IV CSK 246/08 (niepubl.), że

„tylko wówczas, gdy ekspektatywa przekształcenia spółdzielczego lokatorskiego

prawa do lokalu w prawo własności powstała w czasie trwania wspólności

majątkowej, zarówno ona sama, jak i powstałe w wyniku jej realizacji prawo może

być zaliczone do majątku wspólnego, choćby do przekształcenia ekspektatywy

w konkretne prawo podmiotowe doszło już po ustaniu wspólności”. Za trafnością

powyższego stwierdzenia przemawia też sytuacja, w której wystąpienie z żądaniem

przekształcenia prawa lokatorskiego we własność, już po dokonaniu podziału

majątku, a więc nawet jak nie powstała jeszcze ekspektatywa oczekiwanego prawa

traciłoby na znaczeniu co do uwzględnienia wartości tego oczekiwanego prawa,

gdyby uprawniony nie zgłosił żądania o przekształcenie. Kwestii tej poświęcona jest

część uzasadnienia uchwały SN z dnia 9 maja 2008 r. (III CZP 33/08, OSNC 2009,

nr 6, poz. 86), przy innym co do istoty stanie faktycznym, ale zbieżnych niektórych

problemach prawnych. Niechęć do przekształcenia prawa lokatorskiego w pełną

własność lokalu mieszkalnego może wynikać z jego użytkowego tylko znaczenia

dla mieszkającego w nim byłego małżonka i nie posiadania przez niego

wystarczających środków na sfinansowanie spłaty, stosownie do wartości całego

dzielonego majątku dorobkowego, należnej drugiemu małżonkowi.

Podniesiona kwestia statusu prawnego tej części majątku wspólnego

podlegającego podziałowi, którą w rozpoznawanej sprawie Sądu Okręgowego w O.

stanowi prawo do lokalu mieszkalnego, według przytoczonego na wstępie stanu

faktycznego wskazuje, że skoro nie doszło do powstania ekspektatywy prawa

własności lokalu mieszkalnego, to ustalenie wartości lokatorskiego prawa do tego

lokalu jako różnicy pomiędzy wartością rynkową tego lokalu a zwaloryzowaną

wartością wniesionego wkładu mieszkaniowego nie pozostaje w wystarczającym

związku z rozstrzygnięciem sprawy o podział majątku wspólnego byłych

małżonków, w skład którego wchodzi spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu

mieszkalnego.

Powyższego związku słusznie się wymaga na gruncie art. 390 § 1 k.p.c.

i stanowisko takie jest ugruntowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz

aprobowane przez doktrynę prawa (z nowszych orzeczeń: orz. z dnia 11 lutego

1999 r. III CZP 39/98, OSNAP 2000, nr 7, poz. 284; postanowienie SN z dnia

15 grudnia 2006 r. III CZP 112/06, Lex nr 260365).

Z przytoczonych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 61 § 1 ustawy

z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052)

odmówił udzielenia odpowiedzi na postawione zagadnienia prawne.