III CZP 69/06 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 8 listopada 2006 r., III CZP 69/06

Nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym, stanowiący tytuł

zabezpieczający, nie jest orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie w

rozumieniu art. 745 § 1 k.p.c.

Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

Sędzia SN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

Sędzia SN Tadeusz Żyznowski

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa InwestycyjnoRemontowego Przemysłu "M." S.A. w K. przeciwko "F.C.", sp. z o.o. w K. o zapłatę,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym, w dniu 8 listopada 2006 r.

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Krakowie

postanowieniem z dnia 6 czerwca 2006 r.:

"Czy skuteczne jest złożenie przez powoda (wierzyciela) wniosku o przyznanie

kosztów postępowania zabezpieczającego, powstałych po wydaniu orzeczenia

kończącego postępowanie w sprawie (nakazu nakazowego) przed prawomocnym

odrzuceniem zarzutów z przyczyn formalnych?"

odmówił podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Zagadnienie prawne, przedstawione przez Sąd Okręgowy w Krakowie do

rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., powstało

przy rozpoznawaniu przez ten Sąd zażalenia strony powodowej Przedsiębiorstwa

Inwestycyjno-Remontowego Przemysłu „M." S.A. w K. na postanowienie Sądu

Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia z dnia 9 lutego 2006 r., którym zasądzono

od strony pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 1645,36 zł tytułem zwrotu

kosztów postępowania zabezpieczającego. Sąd ten ustalił, że strona powodowa

wszczęła postępowanie zabezpieczające na podstawie nakazu zapłaty wydanego w

sprawie, w postępowaniu nakazowym. Komornik ustalił koszty postępowania

zabezpieczającego postanowieniem z dnia 11 września 2002 r., a strona powodowa

złożyła wniosek o przyznanie kosztów postępowania zabezpieczającego dnia 15

czerwca 2005 r.

W tym czasie toczyło się postępowanie związane z wniesieniem zarzutów od

nakazu zapłaty przez stronę pozwaną. Postanowienie Sądu Okręgowego w

Krakowie, oddalające zażalenie na postanowienie o odrzuceniu zarzutów od

nakazu zapłaty, zapadło w dniu 15 listopada 2005 r. W ocenie Sądu pierwszej

instancji, było to orzeczenie kończące postępowanie w sprawie, skoro zaś wniosek

o zasądzenie kosztów postępowania zabezpieczającego został złożony przez

stronę powodową przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie, to

wniosek ten należało uwzględnić na podstawie art. 745 § 1 k.p.c.

Rozpoznając zażalenie na postanowienie Sąd Okręgowy w Krakowie powziął

wątpliwość, czy wniosek o zasądzenie kosztów postępowania zabezpieczającego

został zgłoszony z zachowaniem terminu, wynikającego z brzmienia art. 745 § 1

k.p.c. (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Okręgowy, przedstawiając zagadnienie prawne na podstawie art. 390 § 1

k.p.c., przyjął założenie, że nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym jest

orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 745 § 1 k.p.c. i

z tego względu zachodzi wątpliwość, w jakim terminie może być zgłoszony wniosek

o przyznanie kosztów postępowania zabezpieczającego związanych z realizacją

nakazu zapłaty jako tytułu zabezpieczenia. Stanowisko to uzasadniało dokonanie w

pierwszej kolejności oceny, czy Sąd drugiej instancji zasadnie przyjął, że wniosek o

zasądzenie kosztów postępowania zabezpieczającego złożony przed

prawomocnym zakończeniem postępowania w sprawie, w którym został wydany

nakaz zapłaty, powinien być traktowany jako wniosek złożony po wydaniu

orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 745 § 1 k.p.c.

Jedynie w tym przypadku zachodziłaby bowiem podstawa do udzielenia odpowiedzi

na przedstawione pytanie prawne.

Użyte w art. 745 § 1 k.p.c. stwierdzenie, że o kosztach postępowania

zabezpieczającego sąd orzeka w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie,

nie stanowi regulacji rozstrzygającej, z punktu widzenia celu tego przepisu, o

terminie, w którym powinien być złożony wniosek o zasądzenie kosztów

postępowania zabezpieczającego, lecz o zasadzie rozstrzygania o tych kosztach.

Reguła, że o kosztach postępowania zabezpieczającego sąd rozstrzyga w

orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie oznacza w pierwszym rzędzie, iż

tego rodzaju koszty należy traktować jako element kosztów postępowania, w którym

został wydany tytuł zabezpieczenia, co oznacza, że o zasadzie zwrotu tych kosztów

między stronami rozstrzygają przepisy art. 98-110 k.p.c. W świetle tych przepisów

decydujące znaczenie dla orzekania o zwrocie kosztów procesu ma ostateczny

wynik sprawy (art. 98 § 1 k.p.c.).

Wszystkie koszty procesu, stosownie do art. 109 § 1 k.p.c., powinny być

zgłoszone sądowi przed zamknięciem rozprawy. Naturalne jest zatem, że także

koszty postępowania zabezpieczającego, jako ewentualny składnik kosztów

procesu, mogą być zgłoszone w tym samym terminie. Warunkiem ich skutecznego

zgłoszenia według przedstawionej wyżej zasady jest jednak ich powstanie przed

zakończeniem postępowania w sprawie. Daje temu wyraźnie wyraz końcowy

fragment art. 745 § 1 k.p.c.

Wbrew wątpliwościom wyrażonym przez Sąd Okręgowy, warunkiem

skutecznego dochodzenia kosztów postępowania zabezpieczającego

prowadzonego przez komornika jest również ich ustalenie przez organ egzekucyjny

na podstawie stosowanego odpowiednio art. 770 k.p.c., zatem brak postanowienia

komornika może skutkować niemożliwością orzeczenia o kosztach postępowania

zabezpieczającego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie i uzasadniać

wydanie przez sąd odrębnego postanowienia rozstrzygającego o tych kosztach,

nawet po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie; możliwość taką

przewiduje jednoznacznie znowelizowany art. 745 § 1 k.p.c.

Rozwiązanie przyjęte w tym przepisie oznacza, że wniosek o przyznanie

kosztów postępowania zabezpieczającego, jeżeli jest to uzasadnione stanem tego

postępowania, powinien być złożony przed wydaniem przez sąd orzeczenia

kończącego postępowanie w sprawie. Użytego w art. 745 § 1 k.p.c. stwierdzenia, że

o kosztach postępowania zabezpieczającego sąd orzeka w orzeczeniu kończącym

postępowanie w sprawie nie można traktować jako regulacji szczególnej wobec art.

109 § 1 k.p.c., odnoszącego się do określenia terminu do zgłoszenia kosztów

postępowania w sprawie, która nie została prawomocnie zakończona. Nie ma też

uzasadnionych podstaw, by stosowanie wskazanych wyżej reguł dotyczących

orzekania o kosztach postępowania zabezpieczającego wyłączyć w sprawie, w

której tytułem zabezpieczającym jest nakaz zapłaty.

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 22 września 1995 r., III CZP

117/95 (OSNC 1995, nr 12, poz. 179), opowiadając się za możliwością zasądzenia

kosztów postępowania zabezpieczającego po uprawomocnieniu się nakazu zapłaty,

który stanowił podstawę wszczęcia postępowania zabezpieczającego, stwierdził, że

art. 745 § 1 k.p.c., mówiąc o orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie, nie

może dotyczyć nakazu zapłaty. Z tego względu Sądu Najwyższego do

rozstrzygania o kosztach postępowania zabezpieczającego przeprowadzonego na

podstawie nakazu zapłaty należy stosować w drodze analogii przepisy zawierające

hipotezy, które mogłyby zostać odniesione do stanów faktycznych wykazujących

dostateczne podobieństwo do unormowanych. Skoro zaś z art. 745 § 1 k.p.c.

wynika, że wniosek o zasądzenie kosztów postępowania zabezpieczającego może

być zgłoszony przed zakończeniem postępowania w sprawie, to unormowanie to

należy stosować odpowiednio także wtedy, gdy tytułem zabezpieczenia jest nakaz

zapłaty (...). Za możliwością orzekania odrębnie o kosztach procesu po wydaniu w

sprawie nakazu zapłaty i wniesieniu zarzutów przemawia też wyraźnie art. 497 § 2

k.p.c.

W sprawie, w której Sąd Okręgowy przedstawił zagadnienie prawne dotyczące

wykładni art. 745 § 1 k.p.c., wniosek o zasądzenie kosztów postępowania

zabezpieczającego został złożony przez stronę powodową przed zakończeniem

postępowania związanego z wniesieniem zarzutów od nakazu zapłaty. Nie było

zatem przeszkód, by wniosek ten rozpoznać, w związku z czym nie jest potrzebne

udzielenie odpowiedzi na pytanie, w jakim terminie powinien być zgłoszony wniosek

o zasądzenie kosztów postępowania w sprawie, w której zapadło orzeczenie

kończące postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 745 § 1 k.p.c. (...)

Z tych przyczyn orzeczono, jak w postanowieniu.