III CZP 68/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 68/05

POSTANOWIENIE

Dnia 12 października 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

SSN Tadeusz Żyznowski

w sprawie z powództwa Miejskich Wodociągów i Kanalizacji sp. z o.o. w P.

przeciwko (...) Spółdzielni Mieszkaniowo-Lokatorsko-Własnościowej w P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 12 października 2005 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia

27 kwietnia 2005 r., sygn. akt I ACa (...),:

"Czy do powierzchni zanieczyszczonych o których mowa w § 5 ust. 1 rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 18 marca 2003 roku w sprawie opłat za korzystanie ze

środowiska (Dz. U. Nr 55 poz. 477 z późniejszymi zmianami), od których pobiera się

opłaty za wprowadzenie ścieków obejmujących wody opadowe lub roztopowe ujęte w

systemy kanalizacyjne zalicza się powierzchnię dachów ?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Zagadnienie prawne przytoczone w komparycji postanowienia powstało w sprawie o

zapłatę. Powodowa Spółka wykonuje zadania Gminy Miasta P. w zakresie zbiorowego

zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków. Brak danych aby zawarła z pozwaną

Spółdzielnią Mieszkaniową umowę, o której mowa w art. 6 ust. 1 ustawy z 7 czerwca

2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzeniu ścieków (dalej:

u.z.z.w.) – Dz. U. Nr 72, poz. 747 ze zm. Należy zaznaczyć, że umowa taka określająca

przedmiot usług i cenę od 18 sierpnia 2005 r. wymaga formy pisemnej (por. ustawę z 22

kwietnia 2005 r. o zmianie (...) m.in. u.z.z.w. – Dz. U. Nr 85 poz. 729.

Bezsporne jest odprowadzanie przez pozwaną wód opadowych do systemu

kanalizacyjnego

eksploatowanego

przez

powodową

spółkę.

Ta

okoliczność

usprawiedliwia w przekonaniu Miejskich Wodociągów i Kanalizacji Spółki z o.o. żądanie

zapłaty, przy czym spór dotyczy tyko kryterium ustalenia jej wysokości. Spółka żąda

wyliczenia jej również z powierzchni dachów budynków Spóldzielni, która zaprzecza,

aby pojęcie ścieków odnosiło się do wód spadających na dachy. Prawną podstawę

powierzchni jako kryterium ustalania wysokości opłat, strony upatrują w przepisach art.

290 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2004 r. Prawa ochrony środowiska (dalej u.p.o.ś. –

Dz. U. Nr 62, poz. 627 ze zm.) ustalającego górne jednostkowe stawki opłat m.in. za 1

m2 powierzchni na jeden rok, z której odprowadzane są ścieki, o których mowa w art. 3

pkt 38 lit. e tejże ustawy. Wymieniony wyżej art. 3 pkt 38 zawiera definicję ścieków dla

celów tej ustawy, określając je jako wprowadzone do wód lub do ziemi wody opadowe

lub

roztopowe,

ujęte

w

systemy

kanalizacyjne,

pochodzące

z

powierzchni

zanieczyszczonych, w tym z centrów miast, terenów przemysłowych i składowych, baz

transportowych oraz dróg i parkingów o trwałej nawierzchni.

Wielkość powierzchni zanieczyszczonej (z dodatkiem: o trwałej nawierzchni”) została

przyjęta jako podstawa ustalania jednostkowej stawki opłaty za wody opadowe lub

roztopowe. Należy jednak zwrócić uwagę, że poszczególne punkty § 5 rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 18 marca 2003 r. (Dz. U. Nr 55, poz. 477) określającego

jednostkowe stawki opłaty nie wymieniają powierzchni dachów.

Sąd Okręgowy uznał zatem, że dachy budynków pozwanej nie mogą być zaliczone do

powierzchni zanieczyszczonych od których pobiera się opłaty za wprowadzanie ścieków

obejmujące wody opadowe lub roztopowe.

Rozpoznając apelację powodowej Spółki Sąd Apelacyjny powziął wątpliwości odnośnie

do wykładni § 5 rozporządzenia uzasadniając je tym, że przepisy rozporządzania oraz

ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę (...) nie określają jednoznacznie czy

powierzchnie dachów należy zaliczyć do powierzchni zanieczyszczonych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Uzasadnienie postanowienia Sądu Apelacyjnego wydanego na podstawie art. 390 § 1

k.p.c. nie usprawiedliwia przedstawienia zagadnienia prawnego Sądowi Najwyższemu.

Przedstawienie zagadnienia prawnego Sądowi Najwyższemu może nastąpić jeżeli budzi

ono poważne wątpliwości. Przymiotnik kwalifikujący oznacza, że w razie powstania

wątpliwości pierwszego stopnia, tj. zwykłych sąd odwoławczy obowiązany jest

rozwiązywać we własnym zakresie. W rozpoznawanej sprawie wątpliwości powstały

przy wykładni wskazanego przez Sąd Apelacyjny przepisu § 5 ust. 1 rozp. Rady

Ministrów z dnia 18 marca 2003 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska, a ich

źródłem jest pominięcie „jednoznacznego” sformułowania dotyczącego powierzchni

dachów. Ograniczenie się składu Sądu Apelacyjnego do wykładni językowej polegającej

na poszukiwaniu sformułowań jednoznacznych jest niewystarczające, ponieważ

kazuistyka w technice legislacyjnej jest zjawiskiem rzadkim a nawet niepożądanym.

Nadto,

Sąd

drugiej

instancji

nie

wyraził

swego

zapatrywania

odnośnie

do

enumeratywnego lub przykładowego wyliczania przypadków podlegających tej opłacie.

Przesłanką dopuszczalności przedstawienia zagadnienia prawnego na podstawie art.

390 § 1 k.p.c. jest również występowanie bezpośredniego związku między

zagadnieniem prawnym a rozstrzygnięciem środka odwoławczego. Do tej kwestii Sąd

drugiej instancji nie ustosunkował się, tymczasem faktyczna podstawa roszczenia

przyjęta przez Sąd Okręgowy sprowadza się do odprowadzenia przez pozwaną ścieków

w postaci wód opadowych i roztopowych do kanalizacji deszczowej powoda i to

zdarzenie ma usprawiedliwiać roszczenie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia oraz o

zapłatę za świadczenia należne przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu od

odbiorcy usług (w rozumieniu przepisów u.z.z.w.).

Sąd

pierwszej

instancji

nie

rozważał

zagadnienia

konkurencyjności

roszczeń

wywodzonych przez powoda z kondykcji bądź zobowiązania wynikającego z ustawy; nie

rozważał również odmiennych przesłanek tej odpowiedzialności oraz konstrukcji

podstawy prawnej roszczeń, którą dla opłat za korzystanie ze środowiska stanowią

przepisy u.p.o.ś oraz – ze względu na okres objęty pozwem – przepisy rozporządzenia

RM z dnia 18 marca 2003 r., natomiast dla roszczenia przedsiębiorstwa – usługodawcy

wobec odbiorcy usług – stanowią przepisy art. 2 pkt 8 lit. e, art. 6 ust. 1 u.z.z.w. oraz

taryfy zatwierdzone przez radę gminy. Analiza taka byłaby konieczna: przepisy ustawy

o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę (...) wyraźnie wskazują, że wyliczenie obiektów z

których powierzchni w razie zanieczyszczenia należy się zapłata za odprowadzanie

ścieków z wód opadowych i roztopowych ma charakter przykładowy a nie wyczerpujący.

Przemawia za tym zwrot „w tym”, a obecnie „w szczególności”. Natomiast znaczenie

powołanego rozporządzenia Rady Ministrów dotyczącego odrębnego świadczenia, tj.

opłaty za korzystanie ze środowiska, należnej urzędowi marszałkowskiemu (art. 277 ust.

u.p.o.ś)

od

powodowego

przedsiębiorstwa

wymagało

analizy

jurydycznej

uwzględniającej zakres upoważnienia Rady Ministrów do wydania rozporządzenia (art.

290 ust. 2 u.p.o.ś) oraz sposób wypełnienia tego upoważnienia przez określenie opłat

jednostkowych w kazuistycznie sformułowanych punktach mimo przykładowego („w

tym”) opisania w art. 3 pkt 38 lit. e, obiektów z powierzchni których należy się opłata

środowiskowa. Analiza ta powinna doprowadzić sąd orzekający do konkluzji, czy z

powierzchni pod budynkami (dachy) opłata w ogóle się należy. Pozytywne ustalenie tej

okoliczności stanowiłoby kanwę rozważań jakie relacje zachodzą między obowiązkiem

powodowego

przedsiębiorstwa

wobec

województwa

(beneficjenta

opłaty

środowiskowej), a obowiązkiem pozwanej Spółdzielni uiszczania ceny za usługę

odprowadzania jej ścieków, niezależnym wszak od rodzaju obiektu lecz od spływania ich

z powierzchni trwałych i zanieczyszczonych (art. 2 pkt 8 lit. c u.z.z.w.), bez względu na

to czy są to powierzchnie gruntów, czy posadowionych na tym gruncie obiektów

budowlanych.

Uwagi powyższe prowadzą do wniosku, że przedstawienie zagadnienia prawnego

było przedwczesne, dlatego Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. odmówił

podjęcia uchwały.