III CZP 67/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 67/08

POSTANOWIENIE

Dnia 28 sierpnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa B. D.

przeciwko Koncernowi Energetycznemu E. S.A. w G.

o zapłatę,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 28 sierpnia 2008 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 7 lutego 2008 r.,

„Czy właścicielowi nieruchomości gruntowej, na części której

zakład energetyczny na podstawie decyzji właściwego organu

wydanej na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jednolity Dz.U. z 1974 r., poz. 10), zezwalającej na zajęcie nieruchomości

gruntowej, posadowił słup linii elektroenergetycznej i przeciągnął nad

nieruchomością przewody elektroenergetyczne służy droga sądowa

w sprawie przeciwko temu zakładowi o wynagrodzenie za

bezumowne korzystanie z gruntu w powyższy sposób?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Przedstawione do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.

zagadnienie prawne powstało w sprawie, w której żądanie o zasądzenie

odpowiednich kwot pieniężnych oparte zostało na twierdzeniu, że wskutek

posadowienia na działce powoda słupa i przeciągnięcia nad nią napowietrznej linii

energetycznej, wartość działki uległa obniżeniu, ponadto powód nie może korzystać

z części działki obejmującej pow. 12 m2 zajętą pod słup oraz pow. 93 m2,

stanowiącej pas ochronny, natomiast strona pozwana korzysta w tym zakresie

z działki, nie płacąc powodowi żadnego wynagrodzenia.

Sąd Apelacyjny rozpoznając sprawę po raz pierwszy stwierdził, że linia

energetyczna nad działką powoda przeprowadzona została zgodnie z decyzją

wywłaszczeniową wydaną na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca

1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, dalej: „u.w.n.” lub

„ustawa z dnia 12 marca 1958 r.” (tekst jedn.: Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64).

Wobec tego, że decyzja nie obejmowała wywłaszczenia części działki, na której

posadowiony został słup linii energetycznej, Sąd Apelacyjny uznał, że powodowi

przysługuje roszczenie o zapłatę wynagrodzenia za korzystanie przez stronę

pozwaną z tej części działki.

W toku ponownego rozpoznania sprawy powód sprecyzował żądanie,

wnosząc o zasądzenie łącznie kwoty 44 640 zł, na którą składa się wynagrodzenie

za korzystanie przez stronę pozwaną z części działki, na której posadowiony jest

słup oraz odszkodowanie za „niemożność swobodnego korzystania z pasa gruntu

o pow. 81 m2 pod linią energetyczną”.

Sąd Okręgowy, uwzględniając powództwo na podstawie art. 224 i 225 w zw.

z art. 230 i 352 § 2 k.c., wskazał, że korzystanie z działki przez jej właściciela jest

znacznie ograniczone, bowiem powód nie może korzystać z gruntu pod słupem,

musi udostępniać pozwanemu grunt pod linią energetyczną oraz nie może działki

swobodnie zabudować, dodał ponadto, że wskutek przysługującej stronie pozwanej

tzw. służebności przesyłowej działka straciła na wartości.

Sąd Apelacyjny rozpoznając sprawę po raz drugi stwierdził, że wprawdzie ani

z ogólnego zezwolenia wydanego w 1959 r. przez b. Prezydium Powiatowej Rady

Narodowej, ani z decyzji z dnia 14 listopada 1977 r. wydanej na podstawie art. 35

u.w.n. nie wynika, że Zakład Energetyczny mógł posadowić słup na nieruchomości

powoda, to jednak gramatyczna i celowościowa wykładnia tego przepisu dostarcza

podstaw do uznania, że samo zezwolenie na przeprowadzenie linii energetycznej

obejmuje uprawnienie do postawienia słupa. Według tego Sądu, skoro roszczenie

powoda oparte jest na twierdzeniu, że nie może korzystać z części działki zajętej pod

słup a także pod linią energetyczną w taki sposób, w jaki mógłby korzystać, gdyby

linia nie została przeprowadzona, to z twierdzeń tych przebija „zakamuflowane”

roszczenie o odszkodowanie za obniżenie wartości działki. Zdaniem Sądu

Apelacyjnego powstaje więc zagadnienie, czy żądanie powoda, określone jako

roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z działki jest w istocie

roszczeniem odszkodowawczym, o którym jest mowa w art. 36 ust. 1 i 2 u.w.n., czy też

jest to samodzielne roszczenie niezależne od tegoż roszczenia odszkodowawczego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że przedmiotem

zagadnienia prawnego przedstawionego na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. może być

jedynie taka poważna wątpliwość prawna, której wyjaśnienie w formie uchwały jest

niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (zob. np. uzasadnienia postanowienia z dnia 27

sierpnia 1996 r., III CZP 91/96, OSNC 1997, nr 1, poz. 9 i uchwały z dnia 23 września

2004 r., III CZP 48/04, OSNC 2005, nr 9, poz. 153). Innymi słowy, konieczne jest

istnienie związku przyczynowego między przedstawionym zagadnieniem prawnym

a podjęciem decyzji co do istoty sprawy. Z tej przyczyny sąd drugiej instancji,

przedstawiając Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, jest

obowiązany wskazać, dlaczego rozstrzygniecie tego zagadnienia jest niezbędne do

rozpoznania środka odwoławczego. Przytoczone argumenty podlegają rozważeniu

przez Sąd Najwyższy, który w pierwszej kolejności bada, czy spełnione zostały

warunki do podjęcia uchwały (zob. np. uzasadnienia postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 27 listopada 1997 r., III CZP 56/97, nie publ., z dnia 7 czerwca

2001 r., III CZP 33/01, nie publ., z dnia 30 maja 2003 r., III CZP 30/03, nie publ.).

Uzasadniając

przedstawione

zagadnienie

prawne,

które

dotyczy

dopuszczalności drogi sądowej Sąd Apelacyjny wskazał na orzeczenia sądów

powszechnych oraz Sądu Najwyższego, które miałyby rzekomo rozbieżnie oceniać

kwestię objętą zagadnieniem prawnym. Analiza tych orzeczeń, wydanych na tle

różnych stanów faktycznych do takiego wniosku nie prowadzi. Z powołanych

judykatów wynika, że jeśli

właściciel nieruchomości, nad którą przeprowadzona

została linia energetyczna, dochodzi roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z tej

nieruchomości (tzw. bezumowne korzystanie z rzeczy), droga sądowa jest

dopuszczalna, natomiast z innych powołanych orzeczeń wynika, że o odszkodowaniu

należnym z tytułu wywłaszczenia lub zajęcia nieruchomości na podstawie uprzednio

wydanego zezwolenia orzeka właściwy organ administracji publicznej.

Nietrudno zauważyć, że obie grupy orzeczeń wydane zostały na tle

odmiennych stanów faktycznych. Sąd Apelacyjny również to dostrzegając, na pytanie

objęte przedstawionym zagadnieniem prawnym, w istocie udzielił odpowiedzi,

stwierdzając, że zależy to od charakteru roszczenia, a przede wszystkim

od okoliczności

faktycznych,

z

których

zostało

ono

wywiedzione.

Istota występującego w sprawie zagadnienia nie tkwi zatem w tym, czy roszczenie

powoda należy do drogi sądowej, lecz tkwi we właściwym zakwalifikowaniu roszczeń

powoda. Przyznał to Sąd Apelacyjny stwierdzając: „Istnieje problem, czy roszczenie

o wynagrodzenie za korzystanie z działki w powyższy sposób jest w istocie

roszczeniem odszkodowawczym, o którym jest mowa w art. 36 ust. 1 i 2 powyższej

ustawy, czy też samodzielnym roszczeniem niezależnym od ewentualnego roszczenia

odszkodowawczego”.

W

rozważaniach,

które

wypełniają

prawie

całość

uzasadnienia przedstawionego zagadnienia, Sąd Apelacyjny podniósł, że pozytywna

odpowiedź na pytanie postawione w pierwszej kolejności oznacza, że droga

sądowa dla dochodzenia takiego żądania jest niedopuszczalna, bowiem zgodnie

z art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami,

dalej jako: „u.g.n. (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.)

odszkodowanie przysługujące wskutek wywłaszczenia ustala w drodze decyzji

administracyjnej

starosta.

Gdyby

potraktować jako samodzielne roszczenie,

jednak

żądanie

niezależne

powoda

od

należało

odszkodowania

przewidzianego przepisami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie

wywłaszczania nieruchomości (u.w.n.), to sprawę tę, jako niewątpliwie cywilną,

należałoby rozpoznać na drodze sądowej, bowiem żaden przepis szczególny

nie wyłącza jej z tej drogi.

Dla

rozstrzygnięcia

sprawy

istotne

znaczenie

ma

więc

kwestia

odpowiedniego zakwalifikowania roszczeń powoda. Dokonanie takiej oceny należy

do sądu meriti poprzez precyzyjne wskazanie faktów, na których powód opiera swe

roszczenia, podlegających zweryfikowaniu w toku postępowania dowodowego.

Właściwa kwalifikacja roszczenia „o wynagrodzenie za korzystanie z części działki

zajętej pod słup” będzie możliwa po uprzednim ustaleniu, czy ta część działki objęta

została wywłaszczeniem. W tym zakresie ustalenia Sądu Apelacyjnego, który

dwukrotnie rozpoznawał sprawę, nie są konsekwentne. Z tych zapewne względów

powstały wątpliwości co do charakteru zgłoszonych żądań, z których część

określona została przez Sąd Apelacyjny jako „zakamuflowane roszczenie

odszkodowawcze”. Zaniechania Sądu Apelacyjnego we wskazanym zakresie stały

się również przyczyną

braku precyzji w treści przedstawionego zagadnienia

prawnego, którym to samo żądanie skierowane przeciwko temu samemu

pozwanemu

kwalifikowane

jest

zarówno

jako

roszczenie

właściciela

wywłaszczonego w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. jak i właściciela

niewywłaszczonego,

bowiem

dochodzącego

wynagrodzenia

za bezumowne

korzystanie z jego gruntu.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 k.p.c. oraz

art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240,

poz. 2052 ze zm.), orzekł jak w sentencji postanowienia.