III CZP 66/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 66/10

POSTANOWIENIE

Dnia 14 października 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Karola B.

przy uczestnictwie PGE Dystrybucja B. sp. z o.o. w B. oraz Elżbiety R.

o ustanowienie służebności przesyłu,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 14 października 2010 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2010 r.,

"1. Czy w sytuacji gdy przedsiębiorca odmawia zawarcia

umowy ustanowienia służebności przesyłu, o której mowa w art. 305 1

k.c., w okolicznościach wskazanych w art. 3052 § 2 k.c. właścicielowi

nieruchomości przysługuje roszczenie o jej ustanowienie?;

2. Czy użyte w art. 3052 § 2 k.c. sformułowanie "jeżeli

przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy o ustanowienie przesyłu"

dotyczy również sytuacji, w której do zawarcia takiej umowy nie

doszło jedynie z uwagi na brak zgody przedsiębiorcy na żądane

przez właściciela nieruchomości, na której znajdują się urządzenia

przesyłowe wynagrodzenie?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 10 lutego 2010 r. oddalił wniosek

Karola B. o ustanowienie za wynagrodzeniem służebności przesyłu na rzecz PGE

Dystrybucja B. sp. z o.o. z siedzibą w B.

Uzasadniając to postanowienie Sąd

Rejonowy wskazał, że ustawodawca nie przewidział roszczenia właściciela

nieruchomości, na której usytuowane są urządzenia przesyłowe przedsiębiorcy, o

ustanowienie służebności przesyłu w sytuacji określonej w art. 3052 § 2 k.c. Przepis

ten

umożliwia

właścicielowi

nieruchomości

jedynie

roszczenie

wobec

przedsiębiorcy o wynagrodzenie za ustanowienie służebności. Natomiast w

przypadku, gdy przedsiębiorca nie chce ustanowienia na swoją rzecz służebności

przesyłu, to nie można mu przyznać tego uprawnienia bez jego woli. Właścicielowi

nieruchomości w takiej sytuacji przysługują roszczenia mające na celu ochronę

własności. Ponadto Sąd Rejonowy uznał, iż nie zostały spełnione przesłanki

uregulowane w art. 3052 § 2 k.c., skoro PGE Dystrybucja B. sp. z o.o. wyraziła

zgodę na ustanowienie służebności. Istnieje więc możliwość ustanowienia

służebności przesyłu w drodze umowy, a jedyną sporną kwestią pozostaje

wyłącznie wysokość wynagrodzenia za ustanowienie służebności.

Przy rozpoznawaniu apelacji od wyżej wskazanego postanowienia Sąd

Okręgowy powziął poważne wątpliwości sprowadzające się do przedstawionego w

formie dwóch pytań zagadnienia prawnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podjęcie uchwały przez Sąd Najwyższy może nastąpić, jeżeli wyjaśnienie

zagadnienia prawnego jest niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy, a istniejące

wątpliwości prawne mają charakter poważny (art. 390 § 1 k.p.c.), co oznacza,

że istnieją

zasadnicze

trudności

w

ich

wyjaśnieniu

przy

wykorzystaniu

podstawowych metod wykładni (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

13 maja 1999 r., III CZP 8/99, z dnia 30 maja 2003 r., III CZP 30/03, z dnia

29 listopada 2005 r., III CZP 31/07, niepubl.). Taka sytuacja w rozpoznawanej

sprawie nie zachodzi. Wątpliwość przedstawiona w zagadnieniu prawnym

sprowadza się do pytania, czy właścicielowi nieruchomości przysługuje roszczenie

o ustanowienie służebności przesyłu w okolicznościach wskazanych w art. 3052 § 2

k.c., gdy przedsiębiorca odmawia zawarcia takiej umowy i czy dotyczy to również

sytuacji, gdy jedyną przyczyną braku zawarcia stosownej umowy jest spór co do

wysokości wynagrodzenia. Wyjaśnienie tej wątpliwość wynika wprost z art. 305 2 § 2

k.c.,

który

stanowi,

że

jeżeli

przedsiębiorca

odmawia

zawarcia

umowy

o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna do korzystania

z urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c., właściciel nieruchomości może

żądać odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności

przesyłu. Uprawnienie właściciela nieruchomości jest korelatem uprawnienia

przedsiębiorcy (art. 3052 § 1 k.c.). Z wnioskiem o ustanowienie służebności może

zatem wystąpić zarówno przedsiębiorca (gdy właściciel odmawia zawarcia umowy

o ustanowienie służebności), jak i właściciel nieruchomości (w razie odmowy

przedsiębiorcy). Ustanowienie służebności przesyłu winno nastąpić przede

wszystkim w drodze umowy – w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie

występuje problem relacji art. 3052 k.c. i art. 124 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.

o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651) –

jeżeli jednak do jej zawarcia nie doszło, może to nastąpić na mocy

orzeczenia sądowego. W art. 3052 § 2 k.c. określono, że właściciel może

„żądać odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności

przesyłu”. Wynika z tego, że nie może wystąpić o zasądzenie wynagrodzenia bez

jednoczesnego ustanowienia służebności. Biorąc zaś pod uwagę, że ustanowienia

służebności przesyłu (podobnie jak innych służebności) następuje w postępowaniu

nieprocesowym (art. 626 § 3 k.p.c.), żądanie o jakim mowa w art. 305 2 § 2 k.p.c.

przybiera postać wniosku i rozpoznawane jest zgodnie z regułami tego

postępowania. Właściciel nieruchomości może złożyć wniosek także wówczas,

gdy jedyną przyczyną odmowy zawarcia umowy o ustanowienie służebności

przesyłu jest spór co do wysokości wynagrodzenia.

Wobec powyższego orzeczono, jak w sentencji.