III CZP 64/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 64/08

POSTANOWIENIE

Dnia 10 lipca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

SSN Barbara Myszka

w sprawie z powództwa W.(...) sp. z o.o. w W.

przeciwko V.(...) sp. z o.o. w P.

o zapłatę,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej w dniu 10 lipca 2008 r.,

na

skutek

zagadnienia

prawnego

przedstawionego

przez

Sąd

Apelacyjny

postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2008 r., sygn. akt I ACa (…),

"Czy

nadawca

może

dochodzić

od

przewoźnika

odszkodowania

za

szkodę

spowodowaną opóźnieniem dostawy w sytuacji, gdy w ciągu 21 dni od postawienia

towaru do dyspozycji odbiorcy nie zostało złożone pisemne zastrzeżenie, o którym

mowa w art. 30 ust. 3 CMR?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Powodowy nadawca przesyłki, nadanej do przewozu za międzynarodowym listem

przewozowym CMR, dochodzi od pozwanego przewoźnika odszkodowania za szkodę

spowodowaną opóźnieniem się przez pozwanego przewoźnika z wydaniem przesyłki

rosyjskiemu odbiorcy.

Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo po uprzednim ustaleniu, że ładunek

został nadany do przewozu w dniach 26-28 lipca 2006 r., a ostateczne jego

dostarczenie rosyjskiemu odbiorcy nastąpiło 15 marca 2007 r. Nadto Sąd ten ustalił, że

powód dopiero w dniu 13 kwietnia 2007 r. nadał na poczcie pismo zawierające

zastrzeżenie opóźnienia i żądanie naprawienia wyrządzonej nim szkody, czym uchybił

terminowi wynikającemu z art. 30 ust. 3 Konwencji o umowie międzynarodowego

przewozu drogowego towarów (CMR) sporządzonej w Genewie 19 maja 1956 r. (Dz. U.

1962, Nr 49, poz. 238 ze zm.) zwanej dalej „CMR”, w konsekwencji czego roszczenie

powoda wygasło.

Przy rozpoznawaniu apelacji powoda od powyższego wyroku Sąd Apelacyjny

powziął wątpliwości przedstawione w zagadnieniu prawnym, które przedstawił do

rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2008 r.

Sąd odwoławczy, po pozytywnym przesądzeniu legitymacji czynnej powoda do

dochodzenia zgłoszonych w tej sprawie roszczeń, postawił pytanie kto jest uprawniony

do złożenia pisemnego zastrzeżenia, o którym stanowi art. 30 ust. 3 CMR, po czym

stwierdził, że w jego ocenie zastrzeżenie takie może złożyć każda osoba uprawniona, a

bieg terminu do złożenia zastrzeżenia kończy się po 21 dniach od postawienia ładunku

do dyspozycji odbiorcy. Sąd Apelacyjny uznał, że w 21 – dniowym okresie od dnia

postawienia przesyłki do dyspozycji odbiorcy nie zostało złożone przewoźnikowi

pisemne zastrzeżenie, o którym stanowi art. 30 ust. 3 CMR, a zarazem stwierdził, że

pismo powoda z dnia 28 listopada 2006 r., nazwane reklamacją, wyczerpuje treść

wspomnianego zastrzeżenia.

Z kolei Sąd odwoławczy uznał za okoliczność sporną między stronami czy w

ogóle doszło do opóźnienia dostawy, a także uznał za sporne czy opóźnienie

występowało już w dniu 28 listopada 2006 r., przy czym sporność tej ostatniej kwestii

uznał za niewyłączającą potrzebę zadania pytania prawnego. Sąd Apelacyjny przyjął

bowiem, że w razie opóźnienia dostawy osoba uprawniona może złożyć zastrzeżenie

określone w art. 30 ust. 3 CMR także w okresie przed postawieniem towaru do

dyspozycji odbiorcy, choć uznał równocześnie, że w odniesieniu do szkód wynikających

z opóźnienia dostawy istotny jest okres od wykonania dostawy, ponieważ wcześniej nie

można przyjąć założenia, że nastąpi jedynie opóźnienie dostawy, a możliwe są utrata

lub uszkodzenie przesyłki, w przypadku których to szkód nie jest wymagane złożenie

pisemnych zastrzeżeń pod rygorem wygaśnięcia roszczenia. Literalne brzmienie art. 30

ust. 3 CRM zdaje się więc - w ocenie Sądu Apelacyjnego - wskazywać na możliwość

skutecznego złożenia zastrzeżeń dopiero po wykonaniu dostawy.

W obszernym piśmie procesowym z dnia 18 czerwca 2008 r. powód przedstawił

pogłębioną argumentację prezentowanej tezy, że art. 30 ust. 3 CMR odnosi się tylko i

wyłącznie do przypadków, gdy odbiorca występuje z roszczeniem wobec przewoźnika, a

zatem przepis ten nie znajduje zastosowania do roszczeń dochodzonych przez

nadawcę przesyłki. W razie niepodzielenia tej tezy powód popiera stanowisko Sądu

Apelacyjnego, że zgłoszenie zastrzeżenia możliwe jest także przed terminem

postawienia przesyłki do dyspozycji odbiorcy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przewidziana w art. 390 k.p.c. instytucja pytań prawnych ma w polskim procesie

cywilnym bogatą tradycję oraz odgrywa dużą rolę w rozwoju jurysprudencji, jakkolwiek

współcześnie, musi być stosowana ostrożnie i powściągliwie (por. uzasadnienie uchwały

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 1999 r., III CZP 62/98,

OSNC 1999, nr 10, poz. 166). Trzeba także mieć na względzie, że samodzielne

rozstrzyganie spraw oraz leżących u ich podłoża zagadnień faktycznych i prawnych jest

podstawowym, niezbywalnym obowiązkiem sędziego, wypływającym z wykonywania

powierzonej mu władzy sądowniczej. Spośród wielu wypowiedzi Sądu Najwyższego w

tej kwestii trzeba przypomnieć tezy wyroków z dnia 12 października 1994 r., II UR 8/94

(OSNAPUS 1995, nr 2, poz. 25) oraz z dnia 28 maja 1996 r., II UR 6/96 (OSNAPUS

1997, nr 2, poz. 26) stwierdzające, że Sąd Najwyższy może rozstrzygać przedstawione

mu na podstawie art. 391 k.p.c. zagadnienie prawne tylko wówczas, gdy stan faktyczny w zakresie objętym przedstawionym zagadnieniem - został ustalony lub jest niesporny.

To stanowisko trzeba uznać za w pełni uzasadnione w odniesieniu do

formułowania i przedstawiania zagadnień dotyczących prawa materialnego, pozostaje

bowiem poza wszelką dyskusją, że warunkiem prawidłowego doboru i zastosowania

tego prawa jest uprzednie ustalenie stanu faktycznego. Mówiąc inaczej, zanim dojdzie

do odtworzenia faktów stanowiących podłoże rozpoznawanej sprawy, dokonywanie

subsumcji czy też rozwiązywanie problemów materialnoprawnych jest przedwczesne

albo w ogóle niemożliwe (por. uzasadnienie uchwały SN z dnia 4 października 2002 r.,

III CZP 62/02, OSNC 2004, nr 1, poz. 7).

Zważyć

bowiem

należy,

że

przedmiotem

zagadnienia

prawnego,

przedstawionego na podstawie art. 390 k.p.c. może być jedynie taka poważna

wątpliwość prawna, której wyjaśnienie w formie uchwały jest niezbędne dla

rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie SN z dnia 14 listopada 2006 r., III CZP

84/06, niepubl.; postanowienie SN z dnia 19 stycznia 2007 r., III CZP 135/06, niepubl.).

Innymi słowy, tylko takie zagadnienie prawne może być na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.

przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia, które dotyczy wykładni

przepisów prawa mających bezspornie zastosowanie w ustalonym w wystarczającym

zakresie stanie faktycznym sprawy. Wobec powyższego, w razie braku jednoznacznych

ustaleń faktycznych zawartych w uzasadnieniu postanowienia sądu drugiej instancji

przedstawiającego Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne,

uzasadnioną staje się odmowa podjęcia uchwały (por. postanowienie SN z dnia 28

lutego 2006 r., III CZP 3/06, niepubl.; postanowienie SN z dnia 14 września 2006 r., III

CZP 61/06, niepubl.). Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia

zagadnienie prawne powinno więc pozostawać w określonym związku merytorycznym i

logicznym z rozpoznawaną sprawą, co przejawia się w odpowiednim nawiązaniu do

elementów ustalonego już stanu faktycznego, będących materialnoprawną przesłanką

zastosowania przepisu, którego dotyczą wątpliwości interpretacyjne Sądu drugiej

instancji (por. uzasadnienie uchwały SN z dnia 24 stycznia 2002 r., III CZP 76/01,

niepubl.).

Tymczasem w niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny stanowczo przesądził,

w sformułowanym w sentencji postanowienia zagadnieniu prawnym, że chodzi

o odszkodowanie za szkodę spowodowaną opóźnieniem dostawy, a następnie

w uzasadnieniu tego postanowienia równie stanowczo stwierdził, że kwestia czy w ogóle

doszło do opóźnienia dostawy jest między stronami sporna, a nadto sporne jest także to,

czy opóźnienie występowało w dniu 28 listopada 2006 r. Powołanie się przez Sąd

Apelacyjny na przepis art. 20 ust. 1 CMR nie eliminuje istnienia tego sporu, ani nie

rozstrzyga niczego w kwestii opóźnienia dostawy, ponieważ wymieniony przepis CMR

dotyczy możliwości uznania przesyłki (towaru) za zaginioną, a nie przesądza o

opóźnieniu jej dostawy, która stanowi w niniejszej sprawie podstawę faktyczną żądania

zapłaty odszkodowania.

Nie można więc podzielić poglądu Sądu Apelacyjnego, że „sporność tej kwestii”,

tj. opóźnienia dostawy nie wyłącza potrzeby zadania przedmiotowego pytania

prawnego. Obrona przez Sąd odwoławczy tezy, że osoba uprawniona może złożyć

zastrzeżenie wskazane w art. 30 ust. 3 CMR także w okresie przed postawieniem

towaru do dyspozycji odbiorcy nie przesądza o dopuszczalności przedstawienia pytania

prawnego, ponieważ broniona przez ten Sąd teza sformułowana została przy założeniu

wystąpienia opóźnienia dostawy („... w razie opóźnienia dostawy ...”), które to założenie

wcześniej zostało potraktowane przez ten sam Sąd jako okoliczność sporna.

Ponieważ art. 30 ust. 3 CMR przewiduje jako materialnoprawną przesłankę jego

zastosowania opóźnienie dostawy, to dopiero uprzednie stanowcze przesądzenie

wystąpienia tej przesłanki jest niezbędne dla oceny możliwości jego zastosowania, a

wówczas dopiero aktualizuje się potrzeba dokonania jego poprawnej wykładni.

Tymczasem samo odwołanie się przez Sąd Apelacyjny do okresu, który upłynął od

chwili przyjęcia towaru przez przewoźnika (ponad 60 dni) nie przesądza jeszcze

stanowczo o wystąpieniu opóźnienia dostawy, ponieważ przesądzenie o opóźnieniu

terminu dostawy wymaga dokonania przez Sąd oceny z uwzględnieniem wszystkich

przesłanek ściśle określonych w art. 19 CMR. Przepis ten jednoznacznie definiuje

wystąpienie opóźnienia terminu dostawy dla potrzeb stosowania przepisów CMR, a w

uzasadnieniu postanowienia Sądu Apelacyjnego brak jest podstaw do przyjęcia, że

przepis ten był przedmiotem analizy tego Sądu.

W tej sytuacji należy uznać, że rozstrzyganie przedstawionego zagadnienia

prawnego jest co najmniej stanowczo przedwczesne, dlatego Sąd Najwyższy odmówił

podjęcia uchwały (art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym,

Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.).