III CZP 63/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 63/13

UCHWAŁA

Dnia 18 października 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

SSN Bogumiła Ustjanicz

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z powództwa E. S.A. z siedzibą w P.

przeciwko R. S.

o zapłatę,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 18 października 2013 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w P.

postanowieniem z dnia 17 czerwca 2013 r.,

"Czy po uchyleniu nakazu zapłaty wydanego w elektronicznym

postępowaniu upominawczym i przekazaniu sprawy do sądu

właściwego na podstawie przepisu art. 50534 § 1 k.p.c. w zw. z art.

5021 § 1 k.p.c. i art. 499 pkt 4 k.p.c. niewskazanie przez powoda na wezwanie Przewodniczącego - aktualnego adresu zamieszkania

pozwanego

winno

skutkować

umorzeniem

postępowania

na

podstawie art. 50537 § 1 zd. 2 k.p.c., czy też jego zawieszeniem,

na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c.?"

podjął uchwałę:

Po uchyleniu nakazu zapłaty wydanego w elektronicznym

postępowaniu upominawczym i przekazaniu sprawy do sądu

właściwego na podstawie art. 50534 § 1 w związku z art. 5021 § 1

i art. 499 pkt 4 k.p.c. sąd - stosując art. 50537 § 1 k.p.c.

w brzmieniu obowiązującym do dnia 6 lipca 2013 r. - może

zawiesić postępowanie bez wzywania powoda do wskazania

właściwego adresu pozwanego (art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c.).

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w L. nakazem zapłaty wydanym w dniu 27 listopada 2012 r. w

elektronicznym postępowaniu upominawczym zobowiązał pozwanego R. S. do

zapłaty na rzecz powódki E. Spółki Akcyjnej w P. kwoty 460,49 zł z odsetkami

ustawowymi i kosztami postępowania, a postanowieniem z dnia 27 lutego 2013 r.

uchylił to orzeczenie - z uwagi na niemożność jego doręczenia pozwanemu na

adres wskazany w pozwie - i przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi

Rejonowemu w P.

Sąd Rejonowy w P. postanowieniem z dnia 28 marca 2013 r. umorzył

postępowanie w sprawie na podstawie art. 50537 § 1 k.p.c., wskazując, że powódka

nie wykonała zarządzenia przewodniczącego wzywającego ją do wskazania adresu

pozwanego, a tym samym nie usunęła braku formalnego pozwu.

Sąd

Okręgowy

w

P.,

rozpoznając

zażalenie

powódki

na

powyższe postanowienie, powziął wątpliwość, której dał wyraz w zagadnieniu

prawnym przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie

art. 390 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zagadnienie prawne przedstawione do rozstrzygnięcia dotyczy wykładni art.

50537 § 1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją dokonaną ustawą

z dnia 10 maja 2013 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U.

2013, poz. 654). Przepis ten nakładał na przewodniczącego - po przekazaniu

sprawy w przypadkach wskazanych w art. 50533, 50534 oraz 50336 - obowiązek

wezwania powoda do usunięcia braków formalnych pozwu oraz uzupełnienia

pozwu,

w

sposób

odpowiedni

dla

postępowania,

w

którym

sprawa

będzie rozpoznana - w terminie dwutygodniowym od daty doręczenia wezwania,

a w przypadku nieusunięcia braków formalnych obligował sąd do umarzenia

postępowania. Wątpliwości Sądu Okręgowego wzbudziła kwestia, czy sankcja

umorzenia postępowania, przewidziana w przytoczonym unormowaniu, może być

zastosowana przez sąd właściwości ogólnej, któremu sprawa została przekazana

po

uchyleniu

nakazu

zapłaty

wydanego

w

elektronicznym

postępowaniu

upominawczym w związku niemożnością doręczenia tego orzeczenia pozwanemu

na adres wskazany w pozwie.

Pozytywna odpowiedź na tak postawione pytanie wymagałaby uznania,

że wskazanie w pozwie wszczynającym elektroniczne postępowanie upominawcze

adresu pozwanego, na który doręczenie nakazu zapłaty okazało się niemożliwe,

stanowi brak formalny pozwu podlegający usunięciu na podstawie art. 505 37 § 1

k.p.c. Przyjęcie takiego założenia nie znajduje jednak usprawiedliwienia.

Postępowanie w sprawie wszczętej w elektronicznym postępowaniu

upominawczym nie kończy się w razie braku podstaw do wydania nakazu zapłaty

(art. 50533 k.p.c.), uchylenia nakazu (art. 50534 k.p.c.) lub utraty mocy przez to

orzeczenie (art. 50536 k.p.c.), lecz jest kontynuowane przed sądem ogólnie

właściwym na ogólnych zasadach procesowych. Wprawdzie w celu umożliwienia

rozpoznania pozwu w postępowaniu zwykłym przewidziano konieczność usunięcia

jego braków formalnych, jednakże tylko w odniesieniu do tych wymagań, których

zachowanie było niemożliwe z uwagi na elektroniczna formę wszczęcia

postępowania; z uwagi na wskazaną zasadę kontynuacji postępowania nie ma rzecz jasna - potrzeby ponownego złożenia pozwu podpisanego własnoręcznie.

Jak trafnie wskazano w piśmiennictwie, wezwanie do usunięcia braków formalnych

pozwu na podstawie art. 50537 § 1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do

dnia 6 lipca 2013 r. mogło obejmować jedynie dokument pełnomocnictwa (art. 126

§ 3 i § 31 k.p.c.) oraz dokumenty wykazujące umocowanie do działania za stronę

(art. 68 k.p.c.). Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że po przekazaniu

sprawy wszczętej

w

elektronicznym

postępowaniu

upominawczym

sądowi

właściwości ogólnej następuje powrót do etapu wstępnego badania pozwu

według zasad ogólnych. Zakres kontroli przewidzianej w art. 505 37 § 1 k.p.c.

nie jest tożsamy z zakresem badania określonego w art. 130 k.p.c. i nie

obejmuje kontroli prawidłowości wskazania adresu pozwanego. Należy zauważyć,

że przewodniczący

w

sądzie

właściwości

ogólnej

nie

ma

obowiązku

wezwania powoda do wskazania prawidłowego adresu pozwanego, gdyż stosownie do jednoznacznego brzmienia art. 50534 k.p.c. - wcześniej powinien

uczynić to przewodniczący w sądzie, który wydał nakaz zapłaty w elektronicznym

postępowaniu upominawczym.

W świetle przepisów regulujących ogólne wymagania formalne pozwu,

odnoszących się również do pozwu inicjującego elektroniczne postępowanie

upominawcze, pozew, który - stosownie do art. 126 § 2 k.p.c. - określa miejsce

zamieszkania (siedziby) pozwanego, nie jest dotknięty brakiem formalnym

podlegającym usunięciu na podstawie art. 130 § 1 k.p.c. Dotyczy to również

sytuacji, w których - po nadaniu biegu sprawie - okazało się, iż miejsce

zamieszkania (siedziba) pozwanego zostało wskazane w sposób wadliwy albo nie

jest już aktualne.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, w razie nadania biegu

sprawie na skutek pozwu dotkniętego brakiem formalnym, nie wchodzi już

w rachubę zastosowanie art. 130 § 1 k.p.c.; w takim przypadku powód powinien

zostać wezwany do usunięcia braku w wyznaczonym terminie, a bezskuteczny

upływ tego terminu może skutkować zawieszeniem postępowania na podstawie art.

177 § 1 pkt 6 k.p.c. (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 kwietnia

1967 r., II CZ 25/67, nie publ. i z dnia 19 października 1988 r., I CZ 111/08,

nie publ. oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2010 r., I CSK 555/09,

nie publ.). Pogląd ten należy odnieść również do sytuacji, w której miejsce

zamieszkania (siedziba) pozwanego zostało w pozwie wskazane, ale adres ten

okazał się nieprawidłowy.

Nie ma uzasadnionych podstaw do uznania, że przytoczone zapatrywanie

nie znajduje zastosowania w postępowaniu toczącym się po przekazaniu sprawy

wszczętej w elektronicznym postępowaniu upominawczym do sądu właściwości

ogólnej. Można natomiast wskazać jeszcze inne argumenty przemawiające na

rzecz takiego rozwiązania.

Elektroniczne postępowanie upominawcze stanowi szczególną odmianę

postępowania

ułatwienia

upominawczego,

wierzycielom

wprowadzoną

sądowego

przez

dochodzenia

ustawodawcę

określonych

w

celu

roszczeń.

Wierzyciel inicjujący to postępowanie nie powinien zatem znaleźć się w pozycji

gorszej od tej, którą gwarantują mu przepisy regulujące „zwykłe" postępowanie

upominawcze. Nie budzi zaś wątpliwości, że w postępowaniu tym, w razie

ujawnienia wadliwego wskazania miejsca zamieszkania (siedziby) pozwanego, sad

ma obowiązek wezwać powoda do usunięcia tej przeszkody - uniemożliwiającej

nadanie sprawie dalszego biegu - w oznaczonym terminie pod rygorem

zawieszenia postępowania, a więc sankcji o skutkach łagodniejszych niż

wynikające z umorzenia postępowania.

Zmieniając - z dniem 7 lipca 2013 r. - treść art. 50537 § 1 k.p.c. wspomnianą

ustawą nowelizującą, ustawodawca wskazał jednoznacznie, że po przekazaniu

sprawy w przypadkach wskazanych w art. 50533 § 1, art. 50534 § 1 oraz art. 50536

§ 1 przewodniczący wzywa powoda do wykazania umocowania zgodnie z art. 68

zdanie pierwsze oraz dołączenia pełnomocnictwa zgodnie z art. 89 § 1 zdanie

pierwsze i drugie, a po przekazaniu sprawy na podstawie art. 50533 § 1 oraz

art. 50534 § 1 dodatkowo do uiszczenia opłaty uzupełniającej od pozwu - w terminie

dwutygodniowym

od

daty

doręczenia

wezwania

pod

rygorem

umorzenia

postępowania; w razie nieusunięcia powyższych braków pozwu sąd umarza

postępowanie. Jakkolwiek uzasadnienie projektu ustawy wprowadzającej tę zmianę

nie wyjaśnia motywów doprecyzowania powołanego przepisu, można zasadnie

przyjąć, że było ono podyktowane potrzebą usunięcia wątpliwości nasuwających

się przy jego wykładni, odzwierciedlonych w zagadnieniu prawnym przedstawionym

do rozstrzygnięcia.

Przytoczone argumenty nakazują uznać, że po uchyleniu nakazu zapłaty

wydanego w elektronicznym postępowaniu upominawczym i przekazaniu sprawy

do sądu właściwego na podstawie art. 50534 § 1 w związku z art. 5021 § 1 i art. 499

pkt 4 k.p.c. sąd ten - w ramach kontroli określonej w art. 50537 § 1 k.p.c. - nie może

umorzyć postępowania w brzmieniu obowiązującym do dnia 6 lipca 2013 r., lecz może zawiesić postępowanie bez wzywania powoda do wskazania właściwego

adresu pozwanego (art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c.).

Z tych względów na podstawie art. 390 § 1 in flne k.p.c. orzeczono,

jak na wstępie.