III CZP 63/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 63/08

POSTANOWIENIE

Dnia 10 lipca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. F.

przeciwko J.(…) sp. j. w Ż.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej w dniu 10 lipca 2008 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w W. X

Wydział Gospodarczy postanowieniem z dnia 5 maja 2008 r., sygn. akt X Ga (…),

"Czy apelacja wniesiona przez przedsiębiorcę w sprawie gospodarczej, która nie została

opłacona przy wniesieniu tego pisma do sądu, powinna podlegać odrzuceniu na

podstawie art. 130 § 4 k.p.c. w zw. z art. 130 § 3 k.p.c. także po wejściu w życie wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 2007 r., sygn. akt P 39/06 (Dz. U. z 2007

r. Nr 247, poz. 1845)?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Powódka A. F., w pozwie skierowanym w dniu 10 sierpnia 2006 r. przeciwko

J.(…) sp. j. w Ż., wnosiła o zawarcie umowy przyrzeczonej sprzedaży nieruchomości

położonej w Ż. przy ul. K.

Sąd Rejonowy - Sąd Gospodarczy w P. postanowieniem z dnia 7 września 2006

r. zwolnił powódkę od kosztów sądowych w całości, a następnie wyrokiem z dnia 24

września 2007 r. oddalił powództwo.

Powódka wniosła w przepisanym terminie apelację, z tym że przy jej wniesieniu

nie uiściła opłaty podstawowej przewidzianej w art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005

r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm. – dalej:

„u.k.s.c.”), w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 14 grudnia 2006 r o

zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2007 r. Nr 21,

poz. 123 – dalej: „ustawa nowelizująca”), mającym zastosowanie w niniejszej sprawie ze

względu na regulację zawartą w art. 2 ustawy nowelizującej. W wykonaniu zarządzenia

przewodniczącego z dnia 26 października 2007 r. została wezwana do uiszczenia

należnej opłaty podstawowej w kwocie 30 zł i opłatę tę uiściła w dniu 2 listopada 2007 r.

Po doręczeniu apelacji stronie przeciwnej Sąd Rejonowy przedstawił akta sprawy

Sądowi Okręgowemu w W.

W toku postępowania wstępnego, przy dokonywaniu kontroli zachowania

wymagań formalnych, Sąd Okręgowy powziął wątpliwości co do dopuszczalności

zastosowania w niniejszej sprawie art. 1302 § 4 w związku z art. 1302 § 3 k.p.c.

Stwierdził, że powódka miała status przedsiębiorcy i nie uiściła przy wniesieniu apelacji

opłaty podstawowej, którą – zgodnie z art. 14 ust. 2 u.k.s.c. w związku z art. 2 ustawy

nowelizującej – obowiązana była wnieść bez uprzedniego wezwania, ponieważ jest to

opłata w wysokości stałej w rozumieniu art. 1302 § 3 k.p.c. Skoro powódka uchybiła

temu obowiązkowi, to wniesiona apelacja powinna ulegać odrzuceniu przez Sąd

pierwszej instancji, bez wzywania do uiszczenia należnej opłaty. Sądowi Okręgowemu

nasunęły

się

jednak

wątpliwości

z

tego

powodu,

że

wyrokiem

Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 2007 r., P 39/06, art. 1302 § 4 zdanie pierwsze k.p.c.

w związku z art. 494 § 1 k.p.c. w zakresie, w jakim w postępowaniu w sprawach

gospodarczych przewidują, że sąd odrzuca nieopłacone zarzuty od nakazu zapłaty,

wniesione przez przedsiębiorcę niereprezentowanego przez adwokata lub radcę

prawnego, bez uprzedniego wezwania do uiszczenia należnej opłaty, zostały uznane za

niezgodne z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji (Dz. U. z 2007 r. Nr 247,

poz. 1845). Wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy wprawdzie art. 130 2 § 4 zdanie

pierwsze k.p.c. tylko w zakresie odnoszącym się do zarzutów od nakazu zapłaty, można

jednak przyjąć – stwierdził Sąd Okręgowy – że konstytucyjność art. 1302 § 3 k.p.c.

została już dostatecznie podważona, co powinno prowadzić do niestosowania tego

przepisu także w odniesieniu do apelacji. Uznając, że w sprawie wyłoniło się

zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, Sąd Okręgowy przedstawił je

Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wątpliwości Sądu Okręgowego ujęte w pytaniu: „Czy apelacja wniesiona przez

przedsiębiorcę w sprawie gospodarczej, która nie została opłacona przy wniesieniu tego

pisma do sądu, powinna podlegać odrzuceniu na podstawie art. 130 2 § 4 w zw. z art.

130 § 3 k.p.c. także po wejściu w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20

grudnia 2007 r., sygn. akt P 39/06 (Dz. U. Nr 247, poz. 1845)?” sprowadzają się w

istocie do oceny zgodności z Konstytucją art. 1302 § 4 w związku z art. 1302 § 3 k.p.c. w

zakresie, w jakim w postępowaniu w sprawach gospodarczych przewidują, że sąd

odrzuca

nieopłacone

środki

odwoławcze,

wniesione

przez

przedsiębiorcę

niereprezentowanego przez adwokata lub radcę prawnego, bez uprzedniego wezwania

do uiszczenia należnej opłaty. Nie ulega bowiem wątpliwości, że powołanie w treści

pytania art. 130 § 3 k.p.c. stanowi oczywistą omyłkę.

Zgodnie z art. 188 w związku z art. 7 Konstytucji, orzekanie o konstytucyjności

obowiązującego

ustawodawstwa

należy

do

wyłącznej

kompetencji

Trybunału

Konstytucyjnego. Stanowisko takie konsekwentnie prezentuje w swoim orzecznictwie

Trybunał Konstytucyjny (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2001

r., P 4/99, OTK 2001, nr 1, poz. 5 oraz z dnia 4 grudnia 2001 r., SK 18/00, OTK 2001, nr

8, poz. 256), dominuje ono także w nauce prawa i coraz silniej zarysowuje się w

orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14

czerwca 2000 r., V CKN 1119/00, OSNC 2002, nr 4, poz. 49, i z dnia 18 września 2002

r., III CKN 326/01, niepubl. oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2003 r., V

CKN 1811/00, niepubl., z dnia 6 listopada 2003 r., II CK 184/02, niepubl. i z dnia 16

kwietnia 2004 r., I CK 291/03, OSNC 2005 nr 4, poz. 71). Podzielając to stanowisko

trzeba stwierdzić, że rozstrzygnięcie wątpliwości, którym dał wyraz Sąd Okręgowy

w przedstawionym zagadnieniu prawnym, sprowadzające się w istocie do oceny

konstytucyjności obowiązującego przepisu kodeksu postępowania cywilnego, nie

pozostaje w gestii Sądu Najwyższego.

Poza tym trzeba zauważyć, że wyrokiem z dnia 26 czerwca 2008 r. Trybunał

Konstytucyjny, w sprawie SK 20/07, orzekł, iż art. 130 2 § 4 zdanie pierwsze w związku z

art. 1302 § 3 k.p.c. w zakresie, w jakim w postępowaniu w sprawach gospodarczych

przewidują, że sąd odrzuca nieopłacone środki odwoławcze lub środki zaskarżenia,

wniesione przez przedsiębiorcę niereprezentowanego przez adwokata lub radcę

prawnego, bez uprzedniego wezwania do uiszczenia należnej opłaty, są niezgodne z

art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji, Wyrok, o którym mowa, wszedł w życie z dniem 10

lipca 2008 r. (zob. art. 190 ust. 3 Konstytucji; Dz.U. z 2008 r. Nr 122, poz. 796) i w

sposób jednoznaczny usunął wątpliwości Sądu Okręgowego co do konstytucyjności art.

1302 § 4 w związku z art. 1302 § 3 k.p.c. Problem ujęty w pytaniu utracił zatem swoją

doniosłość.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 61 § 1 ustawy z dnia

23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2025 ze zm.) odmówił

podjęcia uchwały.