III CZP 63/02 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 27 listopada 2002 r., III CZP 63/02

Nie jest dopuszczalne przedstawienie Sądowi Najwyższemu do

rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego przez sąd drugiej instancji właściwy do

rozpoznania skargi o wznowienie postępowania.

Sędzia SN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Bronisław Czech

Sędzia SN Iwona Koper

Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi Leona S. i Zofii S. o wznowienie

postępowania w sprawie z powództwa Leona S. i Zofii S. przeciwko małoletniej

Kindze S. o zapłatę, zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w

Rzeszowie z dnia 23 listopada 2000 r. po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu jawnym w dniu 27 listopada 2002 r. przy udziale prokuratora

Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Apelacyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 13 czerwca 2002 r.:

"1. Czy doręczenie stronie wyroku sądu pierwszej instancji wraz z

uzasadnieniem

w

wyniku

uzasadnieniem

przez

sfałszowania

osobę

nie

wniosku

będącą

stroną

o

doręczeniu

procesu

wyroku

powoduje

z

się

uprawomocnienie wyroku Sądu pierwszej instancji.

2. Czy w przypadku, kiedy na skutek tego wniosku wszczęto postępowanie

apelacyjne i doszło do wydania przez sąd drugiej instancji wyroku niekorzystnego

dla przeciwnika procesowego strony, która uzyskała uzasadnienie wyroku w wyniku

przestępstwa popełnionego przez osobę trzecią zachodzi podstawa wznowienia

postępowania w rozumieniu art. 403 § 1 pkt 2 k.p.c.?"

odmówił podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawne wynikły w toku

prowadzonej przez Sąd Apelacyjny w Rzeszowie sprawy ze skargi powodów o

wznowienie postępowania, zakończonego wyrokiem z dnia 23 listopada 2000 r.,

wydanym przez tenże Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu apelacji małoletniej pozwanej

od wyroku Sądu pierwszej instancji. Apelacja ta została wniesiona w terminie

dwutygodniowym od dnia doręczenia pozwanej wyroku Sądu pierwszej instancji

wraz z uzasadnieniem. Wskazanym wyrokiem z dnia 23 listopada 2000 r. Sąd

drugiej instancji zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji zmienił prawomocnie co

do punktu pierwszego i w tym zakresie powództwo oddalił (w pozostałej części

zaskarżony wyrok został uchylony a sprawa przekazana do ponownego

rozpoznania). Jako podstawę skargi o wznowienie postępowania wskazano

okoliczność, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej

instancji był podrobiony przez osobę trzecią, która wyrokiem karnym skazującym

uznana została za winną popełnienia przestępstwa podrobienia podpisu.

Przed ewentualnym ustosunkowaniem się do zagadnień przedstawionych

przez

Sąd

Apelacyjny

koniecznym

jest

rozważenie

kwestii

wstępnej,

tj.

dopuszczalności ich przedstawienia Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia.

W niniejszej sprawie skarga powodów o wznowienie postępowania została

skierowana przeciwko wyrokowi Sądu Apelacyjnego, orzekającego w sprawie jako

sąd drugiej instancji, przy czym zakresem zaskarżenia objęta została jedynie ta

część wyroku, w której Sąd zmienił zaskarżony wyrok sądu pierwszej instancji

oddalając powództwo w stosownej części. Wyrok Sądu Apelacyjnego w

zaskarżonej skargą części uprawomocnił się. Wobec tego stwierdzić należy, że Sąd

Apelacyjny jako sąd, który ostatnio orzekał co do istoty sprawy, jest sądem

właściwym do wznowienia postępowania (art. 405 zdanie drugie k.p.c.). Wniosek

powyższy należy przyjąć niezależnie od tego, czy za orzekanie co do istoty sprawy

przez sąd drugiej instancji w rozumieniu art. 405 zdanie drugie k.p.c. uznać należy

wydanie przez sąd wyroku reformatoryjnego bądź wyroku oddalającego apelację,

jako

odmiennych

od

rozstrzygnięcia

uchylającego

zaskarżony

wyrok

i

przekazującego sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, czy

też jedynie wyroku reformatoryjnego, gdyż w niniejszej sprawie mamy do czynienia

z zaskarżeniem wyroku sądu drugiej instancji o charakterze reformatoryjnym (ściśle

rzecz biorąc – w części reformatoryjnej). Tak więc występuje tu sytuacja, w której

Sąd Apelacyjny, orzekający wcześniej jako sąd drugiej instancji, jest właściwy do

rozpoznania skargi o wznowienie postępowania.

W związku z takim stanem rzeczy należy uwzględnić, ze zgodnie z art. 406

k.p.c. do postępowania ze skargi o wznowienie stosuje się odpowiednio przepisy o

postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy o wznowieniu

postępowania nie stanowią inaczej. Wśród przepisów szczególnych dotyczących

rozpoznania skargi o wznowienie postępowania (art. 497 i nast. k.p.c.) nie ma

normy stanowiącej odpowiednik art. 390 k.p.c., ani też normy nakazującej stosować

tenże artykuł w postępowaniu ze skargi o wznowienie. Możliwość stosowania art.

390 k.p.c. w postępowaniu ze skargi o wznowienie nie wynika oczywiście również z

przepisów o

postępowaniu

przed

sądem

pierwszej

instancji,

do

których

odpowiedniego stosowania odsyła art. 406 k.p.c. Nasuwa się zatem wniosek, że w

postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania nie jest dopuszczalne

przedstawienie zagadnienia prawnego Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na

podstawie art. 390 k.p.c., jeżeli właściwym do wznowienia postępowania jest sąd,

który orzekał w spawie zakończonej prawomocnym wyrokiem w drugiej instancji.

Zapatrywanie to ma swoje odzwierciedlenie w orzecznictwie. Z art. 406 k.p.c.

wyprowadza się mianowicie wniosek, że jeśli sądem właściwym do wznowienia

postępowania jest sąd, który wydał zaskarżony wyrok w drugiej instancji, to w

postępowaniu ze skargi o wznowienie nie ma zastosowania art. 390 k.p.c. Innymi

słowy, sąd taki nie jest władny do przedstawienia Sądowi Najwyższemu

zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia. Należy jednak podkreślić, ze powyższe

stanowisko wyrażone zostało w dwóch nieco odmiennych postaciach. W

postanowieniu z dnia 16 marca 1967 r.,III CZP 1/67 (OSNCP 1967, nr 7-8, poz.

148) Sąd Najwyższy przyjął generalnie, że "art. 391 § 1 k.p.c. (obecnie chodzi o art.

390 § 1 k.p.c.) nie stosuje się przy rozpoznawaniu przez sąd wojewódzki skargi o

wznowienie postępowania". Natomiast w postanowieniu z dnia 8 maja 1968 r., III

CZP 38/68 (nie publ.) Sąd Najwyższy stwierdził, że „nie jest dopuszczalne

stosowanie art. 391 (obecnie art. 390 k.p.c.) w tej fazie postępowania, w której sąd

wojewódzki będąc właściwym do rozstrzygnięcia o wznowieniu jako instancji

wyższej na podstawie art. 405 zdanie drugie k.p.c. ma orzec jedynie o

dopuszczalności wznowienia postępowania". O ile więc w świetle pierwszego

orzeczenia ogólnie wykluczone jest stosowanie art. 390 k.p.c. w postępowaniu ze

skargi o wznowienie, jeśli właściwy do wznowienia jest sąd, który orzekał w sprawie

jako sąd drugiej instancji, o tyle w orzeczeniu drugim owo wyłączenie ograniczone

zostało jedynie do stadium badania dopuszczalności wznowienia postępowania

(ograniczenie

to

nawiązuje

postępowania

podziału

do

wynikającego

postępowania

ze

z przepisów

skargi

o

o

wznowieniu

wznowienie

na

etap

postępowania w przedmiocie dopuszczalności wznowienia i etap postępowania

zmierzający do rozpoznania sprawy na nowo w granicach wznowienia: art. 410 i

411 zdanie 1 i 2 k.p.c. oraz art. 412 § 1 k.p.c.).

Stanowisko przyjęte w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 16 marca

1967 r. zaakceptowano w doktrynie w zasadzie jednolicie. Również Sąd Najwyższy

orzekający w niniejszej sprawie stanowisko to podziela. Za wyłączeniem bowiem

stosowania art. 390 k.p.c. w całym postępowaniu ze skargi o wznowienie

postępowania (a więc zarówno na etapie badania dopuszczalności wznowienia, jak

i na etapie ponownego rozpoznania sprawy w granicach wznowienia), jeżeli tylko

właściwym do wznowienia jest sąd, który orzekał w sprawie w drugiej instancji,

przemawiają następujące względy.

Po pierwsze, art. 406 k.p.c. stanowiąc o odpowiednim stosowaniu przepisów o

postępowaniu przed sądem pierwszej instancji w postępowaniu ze skargi o

wznowienie nie został ograniczony jedynie do etapu postępowania w przedmiocie

badania dopuszczalności wznowienia, lecz – jak wskazuje jego literalne brzmienie –

odnosi się do całego postępowania ze skargi o wznowienie, a zatem także do etapu

rozpoznania sprawy na nowo w granicach wznowienia (art. 412 § 1 k.p.c.). Tego

rodzaju regulacja daje wyraz zasadzie o niestosowaniu w postępowaniu ze skargi o

wznowienie przepisów o postępowaniu odwoławczym i to nawet wówczas, gdy po

stwierdzeniu dopuszczalności wznowienia dochodzi do rozpoznania sprawy w

granicach podstaw wznowienia, a właściwym do wznowienia postępowania jest sąd

drugiej instancji. Omawiana zasada odpowiada także charakterowi postępowania

ze skargi o wznowienie; nie jest to wszakże kontynuacja postępowania

zakończonego prawomocnym wyrokiem, przeciwko któremu wniesiono skargę, lecz

samoistne

postępowanie,

w

którego

pierwszej

fazie

następuje

badanie

dopuszczalności wznowienia, a w drugiej – rozpoznanie sprawy na nowo w

granicach podstaw wznowienia (art. 412 § 1 k.p.c.), bądź też ewentualnie łączne

przeprowadzenie obu wymienionych etapów (art. 411 zdanie drugie k.p.c.), przy

czym w obu wypadkach zaskarżony wyrok zachowuje moc wiążącą dopóty, dopóki

nie zostanie zmieniony albo uchylony w wyniku uwzględnienia skargi o wznowienie.

Konsekwencją powyższej zasady jest, jak należy przyjąć, że w całym postępowaniu

ze skargi o wznowienie, zarówno w stadium badania dopuszczalności wznowienia,

jak i w stadium ponownego rozpoznawania sprawy w granicach podstaw skargi,

wyłączone jest stosowanie art. 390 k.p.c., jeśli właściwym do wznowienia jest sąd,

który orzekał w sprawie w drugiej instancji.

Po drugie, przeprowadzenie zróżnicowania pomiędzy etapem badania

dopuszczalności wznowienia a etapem ponownego rozpoznania sprawy w zakresie

dopuszczalności przedstawienia przez sąd drugiej instancji właściwy do wznowienia

postępowania Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia na

podstawie art. 390 k.p.c. (w pierwszym etapie miałoby być to wykluczone, w drugim

zaś nie – tendencja taka zdaje się wynikać z orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia

8 maja 1968 r.), byłoby możliwe tylko w wypadku, gdyby postępowanie ze skargi o

wznowienie było przeprowadzane jako dwuetapowe. W sytuacji natomiast, gdyby

doszło

do

połączenia

badania

dopuszczalności

wznowienia

z ponownym

rozpoznaniem sprawy (art. 411 zdanie drugie k.p.c.), zróżnicowanie takie byłoby

wykluczone, ponieważ oba etapy odbywałyby się równocześnie. Przyjęcie

założenia, że stosowanie art. 390 k.p.c. jest wyłączone w postępowaniu ze skargi o

wznowienie

jedynie

dopuszczalne

na

na

etapie

etapie

badania

ponownego

dopuszczalności

rozpoznawania

wznowienia,

sprawy

w

a

granicach

wznowienia, pozwalałoby sądowi drugiej instancji właściwemu do rozpoznania

skargi na to, aby w każdorazowo łączyć badanie dopuszczalności wznowienia z

rozpoznaniem sprawy na podstawie art. 411 zdanie drugie k.p.c. i w ten sposób

niejako obchodzić wynikające z art. 406 k.p.c. wyłączenie stosowania art. 390 k.p.c.

na etapie samego badania dopuszczalności wznowienia. Dlatego rozwiązaniem

bardziej konsekwentnym jest przyjęcie założenia, według którego art. 406 k.p.c.

przez odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów o postępowaniu przed

sądem pierwszej instancji (z zastrzeżeniem szczególnych przepisów dotyczących

wznowienia postępowania) wyklucza stosowanie art. 390 k.p.c. w całym

postępowaniu ze skargi o wznowienie, jeżeli sądem właściwym do wznowienia

postępowania jest sąd, który orzekał w sprawie w drugiej instancji.

Wszystko

to

prowadzi

do

następującego

wniosku:

ze

względu

na

niedopuszczalność zastosowania art. 390 k.p.c. w postępowaniu ze skargi o

wznowienie postępowania, do którego wszczęcia właściwy jest sąd drugiej instancji,

Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie zmuszony jest odmówić podjęcia uchwały

rozstrzygającej

przedstawione

mu

zagadnienia

prawne.

Skoro

bowiem

niedopuszczalne jest przedstawienie przez sąd drugiej instancji właściwy do

wznowienia postępowania zagadnienia prawnego Sądowi Najwyższemu do

rozstrzygnięcia, to niedopuszczalne jest również podjęcie uchwały przez Sąd

Najwyższy w omawianym wypadku. W niniejszej sprawie właściwy do wznowienia

postępowania i rozpoznania skargi jest, jak to już podkreślono, Sąd Apelacyjny,

który wydał zaskarżony prawomocny wyrok orzekając jako sąd drugiej instancji.

Sąd ten ze względu na zawarte w art. 406 k.p.c. odesłanie do przepisów o

postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie jest zaś władny przedstawić

Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia na podstawie art.

390 k.p.c.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 390 § 1

k.p.c. w związku z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie

Najwyższym, jedn. tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 13, poz. 48 ze zm.).