III CZP 59/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 59/12

POSTANOWIENIE

Dnia 17 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Dariusz Dończyk

SSA Władysław Pawlak

Protokolant Ewa Krentzel

w sprawie z powództwa W. F.

przeciwko M.D.

o zachowek,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 października 2012 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w P.

postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2012 r.,

„Czy uregulowanie zawarte w art. 1302 § 2 k.p.c. należy

interpretować ściśle - zgodnie z jego literalnym brzmieniem - jedynie

do przypadku biegu tygodniowego terminu do wniesienia opłaty

sądowej od dnia doręczenia zarządzenia o zwrocie pozwu, czy

możliwość

uiszczenia

tej

się

tego

uprawomocnieniu

opłaty

zarządzenia

wywiedzionego na nie zażalenia?”

odmawia podjęcia uchwały.

zachodzi

w

również

razie

po

oddalenia

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2012 r. Sąd Okręgowy w P. na

podstawie art. 390 § 1 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia

przytoczone w sentencji zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości.

W

uzasadnieniu

swojego

postanowienia

Sąd

wskazał,

że

składowi

rozpoznającemu apelację powoda nasunęła się wątpliwość, czy art. 130 2 § 2 k.p.c.

może zostać odpowiednio zastosowany w razie wniesienia zażalenia na

zarządzenie przewodniczącego o zwrocie pozwu z powodu braku fiskalnego.

W myśl bowiem tego przepisu, w terminie tygodniowym od dnia doręczenia

zarządzenia o zwrocie pisma z przyczyn określonych w § 1 strona może uiścić

brakującą opłatę. Jeżeli opłata została wniesiona we właściwej wysokości, pismo

wywołuje skutek od daty pierwotnego wniesienia. W okolicznościach sprawy

dotyczącej zapłaty zachowku, powód reprezentowany przez profesjonalnego

pełnomocnika złożył zażalenie na zarządzenie o zwrocie pozwu, które zostało

przez Sąd drugiej instancji oddalone postanowieniem z 1 marca 2011 r. Pozew

został ponownie złożony w dniu 8 kwietnia 2011 r., podczas gdy pierwotną datą

złożenia pozwu był dzień 20 października 2010 r. Przyjęcie przez Sąd pierwszej

instancji jako daty wniesienia pozwu dnia 8 kwietnia 2011 r. pociągnęło za sobą

oddalenie powództwa o zachowek z powodu przedawnienia roszczenia. Trzyletni

termin przedawnienia upłynął bowiem z dniem 23 października 2010 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Punktem

wyjścia

dla

ewentualnego

rozstrzygnięcia

przedstawionego

zagadnienia powinno stać się założenie, że jedyną podstawą zwrotu pozwu było

naruszenie przez pełnomocnika powoda wymagania przewidzianego w art. 130 2

§ 1 k.p.c., a zgodnie z którym, pismo wniesione przez adwokata, radcę prawnego

lub rzecznika patentowego, które nie zostało należycie opłacone, przewodniczący

zwraca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie

w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości

przedmiotu sporu. W takim wypadku – stosownie do art. 1302 § 2 k.p.c. - w terminie

tygodniowym od dnia doręczenia zarządzenia o zwrocie pisma z przyczyn

określonych w § 1 strona może uiścić brakującą opłatę. Jeżeli opłata została

wniesiona we właściwej wysokości, pismo wywołuje skutek od daty pierwotnego

wniesienia.

Realia procesowe sprawy kształtują się jednak inaczej. Zostały one zresztą

prawidłowo opisane przez Sąd Okręgowy w uzasadnieniu postanowienia, którym

przedstawione zostało zagadnienie prawne. Z okoliczności sprawy wynika

mianowicie, że pełnomocnik powoda wytaczając powództwo o zachowek nie

sprecyzował w pozwie żądanej kwoty pieniężnej, lecz – wbrew art. 187 § 1 pkt 1

k.p.c. – wniósł o zasądzenie od pozwanej z tytułu zachowku kwoty ustalonej

w trakcie postępowania. W konsekwencji domagał się też ustalenia opłaty

tymczasowej od pozwu w wysokości 1000 zł, którą to sumę uiścił wraz z pozwem.

Wobec takiego stanu rzeczy pełnomocnik powoda został mocą zarządzenia

Przewodniczącego z 4 listopada 2010 r. wezwany do usunięcia w terminie

tygodniowym braku formalnego pozwu przez wskazanie wartości przedmiotu sporu.

Na wezwanie to pełnomocnik powoda wskazał, że wartość ta „może wynosić

200 000 zł”, po czym Sąd Rejonowy w S., uznając swoją niewłaściwość rzeczową,

przekazał

sprawę

Sądowi

Okręgowemu

w

P. Po

przekazaniu

sprawy

Przewodniczący w Sądzie Okręgowym zarządził zwrot pozwu ze względu – jak to

wskazał w uzasadnieniu swego zarządzenia – na nieokreślenie przez powoda

roszczenia w sposób umożliwiający orzekanie. A poza tym, nawet gdyby uznać, że

dochodzona pozwem kwota wynosi 200 000 zł, to w takim wypadku nie została

uiszczona należna opłata stosunkowa. Zażalenie powoda na zarządzenie

o zwrocie pozwu zostało oddalone przez Sąd Apelacyjny postanowieniem z 1

marca 2011 r. Wobec prawomocności zarządzenia o zwrocie pozwu sprawa została

w dniu 6 kwietnia 2011 r. zakreślona w repertorium „C”. Ponownie zaś została

zarejestrowana w dniu 14 kwietnia 2011 r.

Przytoczony los procesowy sprawy wszczętej z powództwa powoda W. F. z

tytułu zachowku jest jednoznaczny. Pozew złożony w dniu 20 października 2010 r.

został zwrócony ze względu na nieusunięcie w ustawowym terminie jego braku

formalnego w postaci niezawarcia w nim dokładnie określonego żądania, a w

konsekwencji także niewskazania wartości przedmiotu sprawy. Jeżeli zaś tak, to

przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne nie

ma właściwego waloru procesowego, a tym samym nie stwarza podstawy do

zajęcia się nim w sposób merytoryczny.

Stosownie do utrwalonej wykładni art. 390 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy

odmawia podjęcia uchwały, jeżeli nie ma konieczności wyjaśnienia wątpliwości

związanej z przedstawionym zagadnieniem prawnym. Dlatego też orzeczono, jak

w sentencji.

db