III CZP 58/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 58/10

POSTANOWIENIE

Dnia 16 września 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Józef Frąckowiak

w sprawie z powództwa Regionalnego Funduszu Gospodarczego S.A.

w C.

przeciwko AK – Partner Andrzej K. sp. j. w N.

o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 16 września 2010 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Apelacyjny

postanowieniem z dnia 9 marca 2010 r.,

„1. Czy wyrok pozbawiający wykonalności tytuł wykonawczy

w postaci orzeczenia sądowego z powodu wystąpienia zdarzenia

uniemożliwiającego egzekwowanie zobowiązania przez pozwanego

(art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.) korzysta z rozszerzonej prawomocności

materialnej wobec osoby, która w toku sprawy o pozbawienie

wykonalności tytułu wykonawczego nabyła uprawnienie objęte tym

tytułem ale nie weszła do sprawy w miejsce pozwanego – zbywcy

(art. 192 pkt 3 k.p.c.), a uzyskała przed uprawomocnieniem się

wyroku klauzulę wykonalności na swoją rzecz (art. 788 § 1 k.p.c.)?;

w razie negatywnej odpowiedzi:

2. Czy dłużnik, w powództwie o pozbawienie wykonalności tytułu

wykonawczego, skierowanym przeciwko nabywcy wierzytelności,

powołując się na wyrok wydany w warunkach opisanych w pkt 1,

może kwestionować przejście obowiązku w rozumieniu art. 840 pkt 1

k.p.c.?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Regionalny Fundusz Gospodarczy S.A. w C. w powództwie skierowanym

przeciwko AK-PartnerAndrzej K. sp. j. w N. wniósł o pozbawienie wykonalności

tytułu wykonawczego, którym jest nakaz zapłaty wystawiony przez Sąd Rejonowy w

dniu 30 listopada 1999 r., sygn. akt VI Ng 2965/99, wydany przeciwko jego

poprzednikowi prawnemu – Hucie C. S.A. w C., zaopatrzony postanowieniem Sądu

Rejonowego z dnia 17 listopada 2008 r. w klauzulę wykonalności na rzecz

pozwanej, jako nabywcy wierzytelności, której dotyczy nakaz zapłaty. Powód

powołał się na podstawy pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności

przewidziane w art. 840 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Wierzytelność, której dotyczy

wymieniony nakaz zapłaty, pozwana nabyła od APR Krzysztof R. sp.j. w K.,

będącej kolejnym nabywcą tej wierzytelności. Nabycie wierzytelności przez

pozwaną nastąpiło w dniu 11 lipca 2008 r., w toku sprawy wytoczonej przez Hutę C.

S.A. w C. przeciwko ostatnio wymienionej Spółce o pozbawienie wykonalności

tytułu wykonawczego, którym jest nakaz zapłaty Sądu Rejonowego z dnia 30

listopada 1999 r., sygn. akt VI Ng 2965/99, któremu postanowieniem Sądu

Rejonowego z dnia 15 lipca 2004 r. nadana została klauzula wykonalności na

rzecz tej spółki. Pozwana nie wstąpiła do postępowania w tej sprawie. Zakończyło

się ono wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 23 października 2009 r., oddalającym

apelację od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 25 września 2008 r., którym

powództwo zostało uwzględnione. Podstawą tego rozstrzygnięcia było ustalenie,

że po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie w postaci ziszczenia się

warunku rozwiązującego przewidzianego w umowach przelewu wierzytelności,

skutkującego jej powrót do pierwotnego wierzyciela (Polskiej Grupy Energetycznej

S.A.) i APR Krzysztof R. sp.j. w K. nie jest uprawniona do jej egzekwowania (art.

840 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2009 r. Sąd Okręgowy odrzucił pozew.

Sąd ten, z powołaniem się na art. 192 pkt 3 w związku z art. 365 i art. 366 k.p.c.

uznał, że wyrok Sądu Okręgowego z dnia 25 września 2008 r. korzysta z

rozszerzonej prawomocności materialnej, która obejmuje pozwaną i w tej sytuacji

ma miejsce prawomocne osądzenie sprawy (art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Przy rozpoznawaniu zażalenia powoda na wymienione wyżej postanowienie

Sąd Apelacyjny powziął wątpliwości, które ujął w przytoczonych w sentencji

zagadnieniach prawnych i na podstawie art. 390 § 1 w związku z art. 397 § 2 k.p.c.

zagadnienia te przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Rozstrzygnięcie zagadnienia objętego pierwszym pytaniem postawionym

Sądowi Najwyższemu nie ma znaczenia dla wyniku sprawy, w której pytanie to

zostało

zadane.

Dotyczy

ono

mianowicie

tego,

czy

prawomocny

wyrok

pozbawiający wykonalności tytuł wykonawczy, którym jest tytuł egzekucyjny

zaopatrzonego w klauzulę wykonalności na rzecz zbywcy prawa (zbywcy

wierzytelności) objętego tym tytułem egzekucyjnym, korzysta z rozszerzonej

prawomocności, obejmującej nabywcę prawa (nabywcę wierzytelności). Odpowiedź

na to pytanie nie jest jednakże potrzebna dla rozstrzygnięcia sprawy o pozbawienie

wykonalności tytułu wykonawczego, którym wprawdzie jest ten sam tytuł

egzekucyjny, ale zaopatrzony w klauzulę wykonalności na rzecz nabywcy prawa

(nabywcy wierzytelności) objętego tym tytułem egzekucyjnym. Stosownie do

art. 776 zd. drugie k.p.c. tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony

w klauzulę wykonalności. Tytuł wykonawczy, którym jest tytuł egzekucyjny

zaopatrzony w klauzulę wykonalności na rzecz określonej osoby jest innym tytułem

wykonawczym niż tytuł wykonawczy, którym jest ten sam tytuł egzekucyjny, ale

zaopatrzony w klauzulę wykonalności na rzecz innej osoby. Przyjęcie, że

pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, którym jest nakaz zapłaty Sądu

Rejonowego z dnia 30 listopada 1999 r., sygn. akt VI Ng 2965/99, zaopatrzony w

klauzulę wykonalności na rzecz APR Krzysztof R. sp.j. w K., odnosi skutek w

stosunku do pozwanej, mogłoby jedynie świadczyć o prawomocnym osądzeniu w

stosunku

do

pozwanej

sprawy

o

pozbawienie

wykonalności

tego

tytułu

wykonawczego, a nie tytułu wykonawczego, którym jest ten sam nakaz zapłaty, ale

zaopatrzony

w

klauzulę

wykonalności

na

rzecz

pozwanej.

Rozszerzona

prawomocność materialna wyroku jest kategorią w sferze podmiotowej (obejmuje

inne osoby niż strony sporu rozstrzygniętego prawomocnym wyrokiem – zob. art.

435 § 1, art. 452 i art. 458 k.p.c., art. 254 § 1 i 4 oraz art. 427 § 1 i 4 k.s.h., art. 42 §

Prawa spółdzielczego). Dla dopuszczalności postępowania w innej sprawie (art.

199 § 1 pkt 2 k.p.c.) ma znaczenie, tak jak „zwykła” prawomocność materialna (art.

366 k.p.c.), tylko gdy przedmiot postępowania w tej sprawie jest taki sam jak

przedmiot objęty prawomocnym wyrokiem.

Pomijając kwestię przedmiotowej tożsamości toczącego się postępowania

i prawomocnego

wyroku

należy

zauważyć,

że

konsekwencją

przyjęcia

rozszerzonej prawomocności wyroku Sądu Okręgowego z dnia 25 września 2008

r., obejmującej pozwaną, skutkowałoby – tak jak uczynił to Sąd Okręgowy w B. –

odrzuceniem pozwu w sprawie, w której zagadnienia prawne przedstawione zostały

do rozstrzygnięcia (art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.). W tej sytuacji jedyną drogą obrony

powoda przed egzekucją wszczętą przeciwko niemu przez pozwaną na podstawie

tytułu wykonalności, którym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę

wykonalności na jej rzecz, byłoby żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego

wobec pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności wymienionym wyrokiem

(art. 825 pkt 2 k.p.c.). Według sentencji tego wyroku nie pozbawia on jednakże

wykonalności tytułu wykonawczego, którym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w

klauzulę wykonalności na rzecz pozwanej. Trafnie w uzasadnieniu postanowienia,

którym

przedstawione

zostały

Sądowi

Najwyższemu

do

rozstrzygnięcia

zagadnienia prawne, Sąd Apelacyjny przywołał utrwalony w orzecznictwie pogląd

co do możliwości badania zakresu powagi rzeczy osądzonej na podstawie

uzasadnienia wyroku, jeżeli nie wynika ona z jego sentencji. Możliwość taką ma

jednakże tylko sąd. Komornik, który nie jest uprawniony do badania zasadności i

wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 804 k.p.c.), nie jest

też uprawniony do badania na podstawie uzasadnienia wyroku pozbawiającego

tytuł wykonawczy wykonalności ani na żadnej innej podstawie, czy wyrok korzysta z

rozszerzonej prawomocności obejmującej inną osobę niż wymieniona w klauzuli

wykonalności i stwierdzenia,

że pozbawienie

wykonalności orzeczone

tym

wyrokiem obejmuje tytuł wykonawczy, którym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w

klauzulę wykonalności na rzecz innej osoby.

Jeżeli powód kwestionuje przejście na pozwanego prawa (wierzytelności),

którego dotyczy tytuł egzekucyjny, bądź powołuje się na zdarzenie zaszłe po

powstaniu tytułu egzekucyjnego, wskutek którego zobowiązanie wygasło lub nie

może być egzekwowane, właściwą drogą obrony jest obrona przed nadaniem

przeciwko niemu klauzuli wykonalności (art. 788 k.p.c.) i podniesienie odpowiednich

zarzutów w tym postępowaniu. W razie nieskorzystania z tej drogi pozostaje

wytoczenie powództwa o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego (art. 840

§ 1 pkt 1 i 2 k.p.c.). Prawomocny wyrok pozbawiający wykonalności tytuł

wykonawczy, którym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności

na

rzecz

zbywcy

prawa

(wierzytelności)

jest

dokumentem

urzędowym

stwierdzającym zaistnienie okoliczności, których następstwem stało się wydanie

tego wyroku. Jeżeli strona przeciwna nie udowodni ich nieprawdziwości (art. 252

k.p.c.), wyrok ten jest wystarczającą podstawą do przyjęcia ich za udowodnione

w sprawie o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, którym jest tytuł

egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności na rzecz pozwanej jako

nabywcy prawa (wierzytelności).

2. Zagadnienie

objętego

drugim

pytaniem

postawionym

Sądowi

Najwyższemu nie jest zagadnieniem mogącym budzić poważne wątpliwości,

wymagającym rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy.

Zdarzeniem, która daje podstawę do nadania klauzuli wykonalności na rzecz

nabywcy uprawnienia objętego tytułem egzekucyjnym, jest ważne nabycie przez

niego tego uprawnienia (art. 788 k.p.c.). Jeżeli zdarzenie takie stało się podstawą

nadania klauzuli wykonalności na rzecz nabywcy, a dłużnik przeczy temu

zdarzeniu, z art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. wynika wprost, że może on w drodze

powództwa żądać pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego. O znaczeniu

dla tego postępowania prawomocnego wyroku pozbawiającego wykonalności tytuł

wykonawczy, którym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności

na rzecz zbywcy prawa, powiedziano wyżej.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy postanowił odmówić podjęcia

uchwały (art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym

(Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.).