III CZP 55/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 55/10

POSTANOWIENIE

Dnia 23 września 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

w sprawie z powództwa „T. P.” sp. z o.o. z siedzibą w W.

przeciwko Miastu Stołecznemu Warszawa

o ustalenie,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 23 września 2010 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy

postanowieniem z dnia 30 marca 2010 r.,

„Czy czynsz symboliczny ustalony na podstawie art. 7 ust. 1

dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu

gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279 z późn.

zm.) wiąże tylko osobę, na rzecz której ustanowiono prawo

użytkowania wieczystego w tym trybie, czy też wiąże także

następnych nabywców prawa użytkowania wieczystego?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 30 marca 2010 r. Sąd Okręgowy przedstawił Sądowi

Najwyższemu

do

rozstrzygnięcia

zagadnienie

prawne

budzące

poważne

wątpliwości, a mianowicie, czy czynsz symboliczny ustalony na podstawie art. 7

ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na

obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279 ze zm.) wiąże tylko osobę, na

rzecz której ustanowiono prawo użytkowania wieczystego w tym trybie, czy też

wiąże także następnych nabywców prawa użytkowania wieczystego.

Zagadnienie prawne wyłoniło się w sprawie z powództwa „T. P.”, spółki z o.o.

w W. podczas rozpoznawania apelacji wniesionej przez pozwane Miasto Stołeczne

Warszawa od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 27 kwietnia 2009 r., którym

ustalono, że dokonane pismem dnia 21 października 2003 r. przez pozwanego

wypowiedzenie

czynszu

symbolicznego

z

tytułu

użytkowania

wieczystego

ułamkowej części gruntu położonego w W. przy ul. C. [...], stanowiącego udział

0,9180 w działce ewidencyjnej nr 72, obrębu 5-03-11, o powierzchni 1.359m2, jest

bezskuteczne, a zmiana wysokości opłaty nieuzasadniona. Jedną z przesłanek

rozstrzygnięcia było przyjęcie przez Sąd Rejonowy, że czynsz symboliczny

ustalony na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r.

o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy wiąże nie tylko

osobę, na rzecz której ustanowiono prawo użytkowania wieczystego w tym trybie,

ale również nabywców tego prawa.

Zdaniem

Sądu

Okręgowego,

czynsz

symboliczny

stanowi

swoistą

rekompensatę utraty prawa własności gruntu przez byłych właścicieli. Określa się

go, według art. 7 ust. 1 dekretu, w chwili przyznania na tym gruncie jego

dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy. Poza tym dekret nie

zawiera żadnych uregulowań co do zasad jego przyznania. Dlatego w przypadku

zbycia prawa użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich brak jest podstaw do

utrzymywania czynszu (opłat) w wysokości symbolicznej. Czynsz traci bowiem swe

pierwotne funkcje rekompensacyjne, gdyż osobom, które utraciły prawo własności

nieruchomości wskutek wejścia w życie przepisów dekretu i nabyły prawo

użytkowania

wieczystego

na

warunkach

rynkowych

nie

trzeba

niczego

rekompensować. Ponieważ w orzecznictwie sądów zaznaczyła się rozbieżność

dotycząca interpretacji art. 7 ust. 1 dekretu, gdyż pojawiła się linia, zgodnie z którą

czynsz symboliczny wiąże także dalszych nabywców prawa

wieczystego

użytkowania gruntu, Sąd Okręgowy przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi

Najwyższemu przedstawione na wstępie zagadnienie prawne.

Sąd Najwyższy zaważył, co następuje:

Podjęcie uchwały przez Sąd Najwyższy poprzedzone jest kontrolą

prawidłowości wydania przez sąd odwoławczy postanowienia o przedstawieniu do

rozstrzygnięcia

zagadnienia

prawnego

budzącego

poważne

wątpliwości.

Postanowienie to powinno zostać podjęte przez sąd odwoławczy na rozprawie,

jeżeli apelacja, podczas rozpoznawania której wyłoniło się zagadnienie prawne,

podlegała rozpoznaniu na rozprawie (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia

11 października 1978 r., III CZP 64/78, OSP z 1979 r. Nr 5, poz. 84, z dnia

18 marca 2005 r., III CZP 93/04, Lex nr 347331, z dnia 22 listopada 2007 r.,

III CZP 99/07, Lex nr 345561, z dnia 9 lipca 2009 r., II PZP 3/09, LEX nr 519963,

z dnia 19 marca 2009 r., III CZP 11/09, LEX nr 491558 oraz uzasadnienie

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2010 r., III CZP 113/09, LEX

nr 575096). Co do zasady apelacja w postępowaniu procesowym jest

rozpoznawana na rozprawie, bowiem przepisy kodeksu postępowania cywilnego

wymieniają enumeratywnie sytuacje, w których sąd odwoławczy może orzekać na

posiedzeniu niejawnym. Poza tymi wypadkami, jak stanowi art. 375 k.p.c., sąd

drugiej instancji wyznacza rozprawę. Wyjątek od tej zasady dotyczy postępowania

uproszczonego, w którym apelacja jest rozpoznawana na posiedzeniu niejawnym,

chyba

że

strona

w

apelacji

lub

w

odpowiedzi

na

apelację

zażądała

przeprowadzenia rozprawy (art. 50510 § 2 k.p.c.). Postanowienie o przedstawieniu

zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości do rozstrzygnięcia Sądu

Najwyższego może być wydane na posiedzeniu niejawnym także wówczas, gdy

zagadnienie

to

wyłoni

się

podczas

rozpoznawania

zażalenia,

które

jest

rozpoznawane przez sąd odwoławczy na posiedzeniu niejawnym (art. 397 § 1

k.p.c.).

Apelacja wniesiona przez pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego była

rozpoznawana

na

rozprawie,

która

uległa

odroczeniu,

a

postanowienie

przedstawiające zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia zostało wydane przez Sąd

Okręgowy na posiedzeniu niejawnym. Tym samym postanowienie to zostało

wydane z naruszeniem przepisów postępowania. Nieprawidłowości związane

z wydaniem tego postanowienia stanowią wystarczającą podstawę do odmowy

podjęcia uchwały (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2009 r.,

III CZP 11/09 oraz z dnia 12 sierpnia 2009 r., II PZP 8/09, Lex nr 529760).

Ponadto, przedstawienie Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego do

rozstrzygnięcia może nastąpić wówczas, gdy budzi ono – w ocenie sądu

odwoławczego – poważne wątpliwości. Nie jest wystarczającą przesłanką,

uzasadniającą przedstawienie zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia Sądowi

Najwyższemu, powołanie się na rozbieżną wykładnię tego samego przepisu prawa

w orzecznictwie

sądów,

gdyż nie

oznacza

to

równocześnie,

że

każda

z przyjmowanych przez sądy wykładni przepisu, mającego zastosowanie przy

rozpoznawaniu apelacji, jest uzasadniona także w ocenie sądu odwoławczego.

Dlatego, w takim przypadku, obowiązkiem sądu odwoławczego jest odniesienie się,

co do zasadności przyjmowanych przez sądy różnych wykładni tego samego

przepisu prawa (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 lipca 1998 r.,

III CZP 24/98, Lex nr 50682 oraz z dnia 17 listopada 2009 r., III CZP 85/09, Lex

nr 551876). W sytuacji, gdy sąd odwoławczy jest przekonany o prawidłowości tylko

jednego kierunku wykładni określonej kwestii prawnej brak jest podstaw do

przedstawienia zagadnienia prawnego w trybie art. 390 § 1 k.p.c., gdyż nie jest rolą

Sądu Najwyższego udzielanie jedynie wsparcia dla stanowiska prawnego sądu

odwoławczego. Przedstawienie zagadnienia prawnego budzącego poważne

wątpliwości w sytuacji występujących w orzecznictwie różnych wykładni tego

samego przepisu będzie uzasadnione wówczas, gdy w ocenie sądu odwoławczego

za przyjęciem każdej z tych wykładni przemawiają doniosłe argumenty prawne,

a wyboru właściwej wykładni nie wyjaśnia ani dotychczasowe stanowisko

judykatury, ani doktryna prawa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

27 maja 2010 r., III CZP 32/10, Lex nr 590616).

Sąd Okręgowy w uzasadnieniu postanowienia przedstawiającego Sądowi

Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, dokonał określonej wykładni

mającego

zastosowanie

w

apelacji

przepisu

prawa

oraz

wskazał,

że

w orzecznictwie pojawiła się inna interpretacja tego przepisu bez odniesienia się

do jej zasadności. Tym samym sąd odwoławczy nie wyjaśnił, aby przy

rozpoznawaniu apelacji powstało zagadnienie prawne budzące w jego ocenie

poważne wątpliwości.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 61 § 1 ustawy z dnia

23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.)

postanowił, jak w sentencji.