III CZP 55/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 55/09

POSTANOWIENIE

Dnia 4 września 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)

SSN Krzysztof Strzelczyk

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Syndyka Masy Upadłości Przedsiębiorstwa Wielobranżowego

Produkcyjno-Usługowo-Handlowo-Eksportowego "I." sp. z o.o. w K.

przeciwko "J." S.A. w R.

o dokonanie zabezpieczenia roszczenia pieniężnego,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 4 września 2009 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w R.

postanowieniem z dnia 30 marca 2009 r.,

"Czy "dokonanie zabezpieczenia roszczenia pieniężnego"

w rozumieniu art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.

o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz. 882 ze zm.)

w aktualnym - to jest ustalonym ustawą z dnia 24 maja 2007 r.

o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz

niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 112, poz. 769) - brzmieniu,

oznacza wyłącznie sytuację, gdy doszło do faktycznego wykonania

orzeczenia o zabezpieczeniu przez komornika, czy też przesłanka ta

jest spełniona również wtedy, gdy na skutek podjętych przez

komornika czynności obowiązany zabezpieczył roszczenie pieniężne

przez złożenie odpowiedniej sumy do depozytu sądowego stosownie

do art. 47919a k.p.c., zaś postępowanie o dokonanie zabezpieczenia

zostało umorzone na wniosek uprawnionego?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w R. postanowieniem z dnia 5 listopada 2008 r. oddalił skargę

obowiązanego Spółki Akcyjnej „J." w R. na postanowienie komornika przy Sądzie

Rejonowym w R. wydane w dniu 13 czerwca 2008 r., którym umorzył on

postępowanie zabezpieczające prowadzone na wniosek uprawnionego syndyka

masy upadłości Przedsiębiorstwa Wielobranżowego Produkcyjno - Usługowo Handlowo - Eksportowego „I.” Sp. z o.o. w K. i ustalił wysokość kosztów

postępowania zabezpieczającego na kwotę 10 335,05 zł.

Sąd Okręgowy w R. rozpoznając zażalenie obowiązanego na postanowienie

oddalające skargę na czynność komornika powziął wątpliwość, związaną z

rozumieniem pojęcia dokonania zabezpieczenia roszczenia pieniężnego, które

zostało użyte w art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach

sądowych i egzekucji, Dz. U. Nr 133, poz. 882 ze zm. (dalej – u.o.k.s.). W jego

ocenie faktyczne wykonanie przez komornika postanowienia o zabezpieczeniu jest

niewątpliwie dokonaniem zabezpieczenia w rozumieniu tego przepisu. Wątpliwe

jest natomiast, czy za dokonanie zabezpieczenia można uznać przypadek, gdy na

skutek czynności podjętych przez komornika obowiązany „zabezpieczył roszczenie

pieniężne przez złożenie odpowiedniej sumy do depozytu sądowego stosownie do

art. 47919a k.p.c." w następstwie czego postępowanie prowadzone przez komornika

zostało umorzone na wniosek uprawnionego. Zagadnienie to przedstawił do

rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sposób

redakcji

zagadnienia

prawnego

przedstawionego

Sądowi

Najwyższemu do rozstrzygnięcia oraz jego uzasadnienie wskazuje, że w ocenie

Sądu Okręgowego w R. komornik nie zrealizował w pełni postanowienia

o zabezpieczeniu roszczenia pieniężnego z tej racji, że po zajęciu przez komornika

rachunku bankowego obowiązanego nie zostały z niego ściągnięte jakiekolwiek

kwoty. Z tego względu należało ocenić, czy związane z dokonanym zajęciem

zachowanie obowiązanego, który w celu zwolnienia od zajęcia rachunków

bankowych złożył do depozytu sądowego kwotę 518 891,23 zł, pozwala przyjąć,

że doszło do dokonania zabezpieczenia w rozumieniu art. 45 ust. 1 u.o.k.s.

Stanowisko

to

wskazuje

na

wadliwe

rozumienie

charakteru

tytułu

zabezpieczającego, którym jest nieprawomocny wyrok wydany w postępowaniu

gospodarczym (art. 47919a k.p.c.), będący tytułem zabezpieczającym roszczenie

pieniężne w rozpoznawanej sprawie. Do tego rodzaju tytułów stosuje się

odpowiednio art. 492 § 2 k.p.c. Jest to związane z tym, że wyrok sądu

gospodarczego zasądzający roszczenie pieniężne, podobnie jak nakaz zapłaty, nie

określa sposobu zabezpieczenia. W tych wypadkach sposób zabezpieczenia

wskazuje uprawniony składając tytuł zabezpieczający komornikowi. Nie oznacza to

jednak, że uprawnionemu pozostawiono całkowitą swobodę wyboru sposobu

zabezpieczenia. Ogranicza ją art. 747 k.p.c., który w sposób wyczerpujący określa

dopuszczalne formy zabezpieczenia roszczeń pieniężnych. Przepis ten pozostaje

w związku z art. 731 k.p.c., który stanowi, że zabezpieczenie nie może zmierzać do

zaspokojenia roszczenia, chyba że ustawa nie stanowi inaczej. Art. 747 k.p.c. nie

przewiduje takiej formy zabezpieczenia, która powala na ściągnięcie przez

komornika kwoty świadczenia pieniężnego objętej tytułem zabezpieczającym.

Art. 47919a k.p.c. nie jest zaś przepisem szczególnym regulującym na innych

zasadach formę zabezpieczenia roszczeń pieniężnych w oparciu o tytuł

zabezpieczający,

który

stanowi

wyrok

sądu

wydany

w

postępowaniu

gospodarczym. Brak jest zatem całkowicie podstaw do stanowiska Sądu

Okręgowego, który uznał, że w rozpoznawanej sprawie komornik miał podstawy do

ściągnięcia

kwoty

zasądzonej

wyrokiem,

stanowiącym

jedynie

tytuł

zabezpieczający i decydowało to o dokonaniu zabezpieczenia.

Wymaga też podkreślenia, że uprawniony we wniosku o dokonanie

zabezpieczenia

wniósł

o

zajęcie

wierzytelności

z

rachunków

bankowych

obowiązanego, co odpowiada treści art. 747 pkt 1 k.p.c. W sprawie jest

bezspornym, że komornik zrealizował to zajęcie, a obowiązany w celu zwolnienia

środków znajdujących się na tych rachunkach wpłacił do depozytu sądowego kwotę

ponad 500 000 zł. Nie ulega zatem wątpliwości, że komornik dokonał

zabezpieczenia odpowiednio do treści wniosku o dokonanie zabezpieczenia

i rodzaju tytułu zabezpieczającego, co odpowiada zrealizowaniu zwykłego tytułu

zabezpieczającego określającego wprost sposób zabezpieczenia. W tej sytuacji

jest oczywiste, że komornik dokonał zabezpieczenia w rozumieniu art. 45 ust. 1

u.o.k.s., co czyni bezprzedmiotowym udzielenie odpowiedzi na przedstawione

zagadnienie prawne. Jak już bowiem podkreślono motywem jego przedstawienia

było stwierdzenie, że komornik nie zrealizował tytułu zabezpieczającego zgodnie

z jego treścią.

Nie powinno budzić jednocześnie wątpliwości, że obowiązujące obecnie

brzmienie art. 45 uoks, które przewiduje pobieranie przez komornika opłaty

egzekucyjnej od wniosku o dokonanie zabezpieczenia nie dezaktualizuje poglądów

co

do

rozumienia

pojęcia

dokonania

zabezpieczenia

prezentowanych

w orzecznictwie na gruncie poprzednio obowiązującej wersji tego przepisu. Sąd

Okręgowy

powołał

zasadnie

dotyczące

tego

zagadnienia

uchwały

Sądu

Najwyższego z 12 maja 2005 r. (III CZP 27/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 59)

i 29 września 2005 r. (III CZP 60/05, OSNC 2006, nr 7 - 8, poz. 117). Art. 45 ust. 1

u.o.k.s. przewiduje obecnie, że opłatę za dokonanie zabezpieczenia uiszcza

wierzyciel, składając wniosek o dokonanie zabezpieczenia, a jeżeli wniosek ten nie

jest opłacony, to komornik wzywa wierzyciela do uiszczenia tej opłaty i nie

podejmuje czynności do czasu jej uiszczenia. Treść tego przepisu reguluje zatem

oddzielnie dwie kwestie. Wymogów wniosku o dokonanie zabezpieczenia i podstaw

do pobrania opłaty za dokonanie zabezpieczenia. Po pierwsze nakazuje traktować

uiszczenie opłaty od wniosku o dokonanie zabezpieczenia jako wymóg wniosku

o dokonanie zabezpieczenia przez komornika, rozumiany podobnie jak wymóg

uiszczenia opłaty sądowej przy wnoszeniu pism wszczynających postępowanie

w sprawie. Po drugie przesądza o tym, że opłata za dokonanie zabezpieczenia

obciąża wierzyciela. Rozwiązanie to jest istotne z punktu widzenia komornika, gdyż

art. 770 k.p.c. znajdujący odpowiednie zastosowanie przy ustaleniu kosztów

postępowania

zabezpieczającego,

nie

daje

podstaw

do

obciążenia

nimi

uprawnionego i ich wyegzekwowania w oparciu o treść art. 770 1 k.p.c. Rozwiązanie

przyjęte w art. 45 ust. 1 u.o.k.s. gwarantuje zatem komornikowi możliwość pobrania

opłaty za dokonanie zabezpieczenia. Nie ma ono natomiast wpływu na rozumienie

pojęcia

dokonania

zabezpieczenia,

od

czego

uzależnione

jest,

zgodnie

z brzmieniem tego przepisu, „przysługiwanie opłaty" komornikowi. Powinno być ono

rozumiane podobnie jak pobranie opłaty egzekucyjnej, co stanowi formę

wynagrodzenia komornika. Tego rodzaju pobranie opłaty jest następstwem

ustalenia

wysokości

kosztów

postępowania

egzekucyjnego

(odpowiednio

zabezpieczającego), przy uwzględnieniu jego wyniku. Nie pozwala to przyjąć,

że samo uiszczenie opłaty od wniosku o dokonanie zabezpieczenia przez

uprawnionego rzutuje na uprawnienie do jej pobrania przez komornika, które

zostało uzależnione od dokonania zabezpieczenia.

Dodatkowo wymaga podkreślenia, że Sąd Okręgowy dokonał również

wadliwej wykładni art. 47919a k.p.c., przyjmując, że złożenie przez obowiązanego

sumy

zasądzonej

wyrokiem

wraz

z

wymagalnymi

odsetkami

stanowi

zabezpieczenie roszczenia pieniężnego przez obowiązanego. Według brzmienia

powołanego wyżej przepisu jest to suma wystarczająca do zabezpieczenia.

Ta regulacja pozostaje w związku z treścią art. 742 k.p.c. Przepis ten zezwala

obowiązanemu na domaganie się uchylenia przez sąd zabezpieczenia w razie

złożenia sumy wystarczającej do zabezpieczenia (art. 747 § 1 i 4 k.p.c.) lub

domagania się stwierdzenia upadku zabezpieczenia, w przypadku wpłacenia na

rachunek depozytowy sądu sumy zabezpieczenia, o której mowa w art. 736 § 1 pkt

1 k.p.c. (art. 742 § 1 w zw. z art. 7541 § 3 k.p.c.). Działanie obowiązanego nie

powinno być zatem kwalifikowane jako zabezpieczenie przez niego roszczenia.

W praktyce

spowodowało

jedynie

zaakceptował

uprawniony,

składając

zmianę

formy

wniosek

o

zabezpieczenia,

umorzenie

którą

postępowania

zabezpieczającego prowadzonego przez komornika.

Uwzględniając powyższe Sąd Najwyższy, w oparciu o treść art. 390 § 1

k.p.c., orzekł jak w sentencji postanowienia..