III CZP 52/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 52/07

POSTANOWIENIE

Dnia 18 października 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Strzelczyk

Protokolant Bożena Nowicka

w sprawie z wniosku U. L. sp. z o.o. w S.

przy uczestnictwie K. B. i małoletniej H. N. - spadkobierczyni uczestnika L. B.

reprezentowanej przez matkę B. B.

o wpis hipoteki przymusowej,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 18 października 2007 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w S.

postanowieniem z dnia 26 stycznia 2007 r.,

"Czy przepis art. 174 § 2 k.p.c. ma zastosowanie w postępowaniu

wieczystoksięgowym w związku z art. 13 § 2 k.p.c.?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Sąd pierwszej instancji postanowieniem z dnia 7 grudnia 2004 r. oddalił

wniosek o wpis hipoteki przymusowej. Uwzględniając apelację wnioskodawcy Sąd

drugiej instancji reformatoryjnym postanowienie z dnia 4 czerwca 2005 r. zmienił

zaskarżone postanowienie w ten sposób, że nakazał wpisać hipotekę przymusową

kaucyjną na udziale do ½ nieruchomości należącym do K. B. i L. B. na prawach

wspólności ustawowej. Przesyłka zawierająca odpis tego postanowienia Sądu

drugiej instancji i adresowana do uczestnika L. B. zwrócona została z adnotacją

poczty: „adresat zmarł”. Z nadesłanego Sądowi aktu zgonu wynikało, że śmierć

uczestnika nastąpiła 1 maja 2005 r. Wobec powyższego Sąd Okręgowy

postanowieniem z dnia 9 maja 2006 r. zawiesił postępowanie w sprawie na

podstawie art. 174 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Po przedstawieniu przez

wnioskodawcę postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 5 września 2006 r. (sygn.

…1847/05),

stwierdzającego

nabycie

spadku

po

L. B.,

Sąd

Okręgowy

postanowieniem z dnia 27 grudnia 2006 r. podjął postępowanie apelacyjne

z udziałem

spadkobierczyni

zmarłego

uczestnika,

tj.

małoletniej

H.

N. reprezentowanej przez matkę B. B. i dopiero wówczas powziął poważne

wątpliwości. Sprowadzają się one do zagadnienia prawnego, czy przepisy art. 6261

§ 2 k.p.c. i art. 62612 § 2 i 3 k.p.c. nakazuję poprzestać jedynie na doręczeniu

spadkobierczyni zmarłego uczestnika postępowania odpisu postanowienia Sądu

Okręgowego z dnia 30 czerwca 2005 r. wraz z pouczeniem o możliwości

zaskarżenia go skargą kasacyjną, czy też należałoby zastosować przepis art. 174 §

2 k.p.c. wobec zgłoszenia się w toku postępowania apelacyjnego następcy

prawnego zmarłego uczestnika postępowania. Sąd drugiej instancji uzasadnia

swoje wątpliwości tym, że przyjęcie, iż art. 6261 § 3 stanowi lex specialis

w stosunku do art. 174 § 2 k.p.c. uniemożliwia zastosowanie tego ostatniego

przepisu i tym samym uchylenie z urzędu postanowienia Sądu Okręgowego z dnia

30 czerwca 2005 r., pomimo, że uczestnik postępowania zmarł przed datą wydania

tego orzeczenia. Przeciwny pogląd oznacza, że wymienione postanowienie

należałoby uchylić z urzędu, ponieważ w sprawie zaistniały zdarzenia wymienione

w art. 174 § 2 k.p.c., wywodzi Sąd Okręgowy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przystępując do rozpoznania przedstawionego zagadnienia prawnego Sąd

Najwyższy w pierwszej kolejności zobowiązany jest zbadać, czy spełnione

zostały formalnoprawne wymogi do przedstawienia zagadnienia prawnego, a w

konsekwencji czy zaistniały przesłanki do podjęcia uchwały. W niniejszej sprawie

nie wystąpiły przesłanki zastosowania art. 390 § 1 k.p.c.

Przedmiotem

zagadnienia

prawnego

przedstawionego

Sądowi

Najwyższemu do rozpoznania może być jedynie taka poważna wątpliwość prawna

i to powstała przy rozpoznawaniu apelacji lub zażalenia (art. 397 § 2 k.p.c.), której

wyjaśnienie w formie uchwały jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy.

W orzecznictwie

wskazuje

się

wręcz

na

konieczność

istnienia

związku

przyczynowego między przedstawionym zagadnieniem prawnym a podjęciem

decyzji co do istoty sprawy oraz na to, że Sąd drugiej instancji jest zobowiązany

wskazać,

dlaczego

rozstrzygnięcie

tego

zagadnienia

jest

niezbędne

dla

rozpoznania środka odwoławczego (v. postanowienie SN z dnia 14 listopada

2006 r., III CZP 84/06, LEX nr 23235).

W niniejszej sprawie sytuacja taka nie występuje. Sąd drugiej instancji

rozpoznał

już

bowiem

apelację

wnioskodawcy

i

uwzględnił

ją

wydając

reformatoryjne postanowienie z dnia 30 czerwca 2005 r. (k. 141 akt), które

uprawomocniło się. W dalszej kolejności Sąd ten, wskutek powzięcia wiadomości

o śmierci uczestnika postępowania L. B., zawiesił postępowanie w sprawie

postanowieniem z dnia 9 maja 2006 r., wydanym na podstawie art. 174 § 1 k.p.c. w

zw. z art. 13 § 2 k.p.c. (k. 162 akt). Dopiero po podjęciu zawieszonego

postępowania postanowieniem z dnia 27 grudnia 2006 r. (k. 172 akt). Sąd drugiej

instancji powziął poważną wątpliwość co do prawidłowości wydanego wcześniej

postanowienia z dnia 9 maja 2006 r. zawieszającego postępowanie w sprawie oraz

co do podstawy prawnej jego wydania. Innymi słowy, podjęte przez Sąd Okręgowy

działanie, z powołaniem się na oparcie go na przepisie art. 390 § 1 k.p.c., jest więc

w istocie próbą doprowadzenia do zweryfikowania przez Sąd Najwyższy

prawidłowości wydanego już z urzędu postanowienia o zawieszeniu postępowania

w sprawie na podstawie art. 174 § 1 k.p.c. Takie zamierzenie w żadnym razie nie

może być utożsamiane z potrzebą zaistniałą na etapie rozpoznania środka

odwoławczego

w

postaci

apelacji,

która

już

wcześniej

została

przecież

merytorycznie rozpoznana i uwzględniona prawomocnym postanowieniem. Funkcją

instytucji przewidzianej w art. 390 § 1 k.p.c. nie jest bynajmniej następcze

weryfikowanie czy kontrolowanie przez Sąd Najwyższy trafności czy poprawności

orzeczenia wydanego już z urzędu przez Sąd drugiej instancji, lecz służenie temu

Sądowi merytoryczną pomocą na etapie rozpoznania środka odwoławczego, a więc

na etapie poprzedzającym wydanie orzeczenia rozstrzygającego o zasadności tego

środka. W orzecznictwie jednoznacznie przyjmuje się, że podjęcie przez Sąd

Najwyższy na podstawie art. 390 § 2 k.p.c. wiążącej w danej sprawie uchwały

stanowi wyjątek od zasady samodzielnego rozstrzygania całej sprawy przez

sąd właściwy, a zatem przesłanka stosowania art. 390 § 1 k.p.c. musi być ściśle

wykładana. Oznacza to, że wymieniony przepis przewiduje wyraźne ograniczenie

jego

stosowania,

wyrażające

się

wymogiem

zaistnienia

związku

między przedstawionym zagadnieniem prawnym a potrzebą rozstrzygnięcia

środka odwoławczego.

Nie

wszystkie

wyłaniające się w rozpoznawanej

sprawie

bowiem

wątpliwości

usprawiedliwiają

prawne

podejmowanie

uchwały na podstawie art. 390 k.p.c., lecz tylko takie, które kształtowałyby

podstawę prawną rozstrzygnięcia (v. postanowienie SN z dnia 22 lutego 2007,

III CZP 163/06, LEX nr 260397). Jest oczywistym, że w niniejszej sprawie nie może

być mowy o istnieniu takiego związku między przedstawionym zagadnieniem

prawnym a rozstrzygnięciem środka odwoławczego, ponieważ środek odwoławczy

w postaci apelacji został już wcześniej rozstrzygnięty, a więc wątpliwości Sądu

Okręgowego nie wiążą się z jego merytorycznym rozstrzygnięciem, a z oceną

poprawności

później

wydanego

z

urzędu

postanowienia

o

zawieszeniu

postępowania w sprawie na podstawie art. 174 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Tymczasem przepis art. 390 § 1 k.p.c. dopuszcza przedstawianie zagadnień

prawnych wyłącznie do merytorycznego rozstrzygnięcia, a nie do „uzupełnienia”

(v. postanowienie SN z dnia 13 kwietnia 2000 r., III CZP 2/00, OSNC 2000 r.,

nr 11, poz. 200; postanowienie SN z dnia 19 września 2001 r., III CZP 28/00,

niepubl.; postanowienie z dnia 25 października 2006 r., III CZP 73/06, LEX nr

209211). Innymi słowy, przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia

zagadnienie prawne powinno być niezbędne dla mającego dopiero zapaść

merytorycznego rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie (v. postanowienie SN

z dnia 19 stycznia 2007 r., III CZP 144/06, LEX nr 260985), a zatem nie może ono

służyć Sądowi drugiej instancji jako środek zmierzający do dokonania przez Sąd

Najwyższy kontroli poprawności orzeczenia wydanego już z urzędu przez Sąd

odwoławczy. Zgodnie bowiem z art. 390 § 1 k.p.c. tylko takie zagadnienie prawne

może być przedmiotem zapytania, którego wyjaśnienie jest niezbędne i ma wpływ

na rozpoznanie środka odwoławczego i merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy

(postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2005 r., III UZP 14/05, OSNP 2006, nr 17-18,

poz. 283; postanowienie SN z dnia 28 lutego 2006 r., III CZP 3/06, LEX nr 180673;

postanowienie SN z dnia 9 czerwca 2005 r., III CZP 31/05, LEX nr 180857;

postanowienie SN z dnia 12 grudnia 2005 r., III CZP 68/05, LEX nr 175457). Sąd

drugiej instancji powinien przy tym wskazać, dlaczego rozstrzygnięcie takie jest

niezbędne dla rozpoznania środka odwoławczego (postanowienie SN z dnia

30 maja 2003 r., III CZP 30/03, LEX nr 109444).

Wskazane

powyżej

okoliczności

sprawy,

związane

z

chronologią

i przedmiotem wydanych orzeczeń oraz jednoznaczną wykładnią art. 390 § 1 k.p.c.

zaprezentowaną w dotychczasowej judykaturze, uzasadniają odmowę podjęcia

uchwały na podstawie art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r., o Sądzie

Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.).