III CZP 50/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 50/12

POSTANOWIENIE

Dnia 11 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa F. sp. z o.o. w C.

przeciwko A. R. i J. K.

o zapłatę - w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 11 października 2012 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy

postanowieniem z dnia 2 marca 2012 r.,

"Czy postanowienie w przedmiocie odmowy wydania

postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności podlega zaskarżeniu

zażaleniem?"

a w wypadku udzielenia pozytywnej odpowiedzi,

"Czy po wydaniu stronie procesu tytułu wykonawczego bez

uprzedniego wydania postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności

tytułowi egzekucyjnemu istnieje możliwość późniejszego wydania

takiego postanowienia?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 2 marca 2012 r. Sąd Okręgowy przedstawił Sądowi

Najwyższemu

do

rozstrzygnięcia

zagadnienie

prawne

budzące

poważne

wątpliwości a mianowicie, czy postanowienie w przedmiocie odmowy wydania

postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności podlega zaskarżeniu zażaleniem, a

w wypadku udzielenia pozytywnej odpowiedzi – czy po wydaniu tytułu

wykonawczego bez uprzedniego wydania postanowienia o nadaniu klauzuli

wykonalności tytułowi egzekucyjnemu istnieje możliwość późniejszego wydania

takiego postanowienia.

Zagadnienie prawne wyłoniło się podczas rozpoznania zażalenia wierzyciela

na postanowienie Sądu Rejonowego, który oddalił jego wniosek o doręczenie

odpisu postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności wyrokowi zaocznemu

opatrzonemu klauzulą natychmiastowej wykonalności z uwagi na nadanie,

na wniosek wierzyciela, klauzuli wykonalności w brzmieniu określonym w art. 782

§ 1 k.p.c. - bez wydania oddzielnego postanowienia w tym przedmiocie.

Źródłem wątpliwości Sądu drugiej instancji jest treść art. 394 § 1 k.p.c. oraz

art. 795 § 1 k.p.c. Pierwszy z tych przepisów przewiduje zamknięty katalog

postanowień

podlegających

zaskarżeniu

zażaleniem,

zaś

drugi

stanowi,

że zażalenie przysługuje na postanowienie co do nadania klauzuli wykonalności.

Wątpliwość dotyczy kwestii, czy można postanowienie w przedmiocie odmowy

wydania przez sąd postanowienia o nadaniu klauzuli traktować jako postanowienie

kończące postępowanie w sprawie, bądź czy możliwe jest zaliczenie takiego

postanowienia – z uwagi na jego przedmiot - do kategorii postanowień co do

nadania klauzuli wykonalności. Sąd Okręgowy wyraził pogląd, że z uwagi

na poważne skutki, jakie ma dla wierzyciela odmowa wydania postanowienia

w przedmiocie

nadania

klauzuli

wykonalności,

celowe

byłoby

przyjęcie

dopuszczalności zaskarżenia takiego postanowienia.

W uzasadnieniu drugiego pytania Sąd drugiej instancji wskazał na

rozbieżność w praktyce sądów powszechnych wywołaną wyrokiem Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 22 listopada 2010 r., P 28/08 (Dz. U. 2010.229.1503),

którym

została

stwierdzona

sprzeczność

§

rozporządzenia

Ministra

Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. Regulamin urzędowania sądów

powszechnych (Dz. U. 2007.38.249, dalej r.u.s.p.) z art. 92 ust. 1 Konstytucji

Rzeczypospolitej

Polskiej.

W

konsekwencji

tego

wyroku

w

orzecznictwie

ukształtowały się dwa stanowiska: - pierwsze uznaje, że wyeliminowanie

z porządku prawnego § 182 r.u.s.p. nie prowadzi do zmiany wykładni art. 783 § 3

k.p.c., bowiem z uwagi na treść § 1 i 2 tego przepisu, miał on jedynie charakter

uzupełniający, - drugie przyjmuje, iż całość czynności związanych z nadaniem

klauzuli wykonalności jest postępowaniem sądowym (art. 786 § 1 i 2 k.p.c.),

w którym zasadą jest nadanie klauzuli w formie postanowienia, zaś § 182 r.u.s.p.

stanowił wyjątek od tej zasady. Wyeliminowanie z porządku prawnego tego

przepisu nakłada zatem na sądy obowiązek stosowania przepisów ogólnych

postępowania cywilnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy, przystępując do rozpoznania przedstawionego zagadnienia

prawnego, w pierwszej kolejności zobowiązany jest zbadać, czy zostały

spełnione formalnoprawne wymogi do przedstawienia zagadnienia prawnego,

a w konsekwencji, czy zaistniały przesłanki do podjęcia uchwały.

Ustawodawca,

przyznając

sądowi

drugiej

instancji

uprawnienie

do

przedstawienia Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego na podstawie art. 390

§ 1 k.p.c., uzależnił skuteczność skorzystania z niego od wystąpienia w sprawie

poważnych wątpliwości prawnych oraz niezbędności oczekiwanej odpowiedzi do

rozstrzygnięcia sprawy. Przymiotnik kwalifikujący „poważne” oznacza, że istnieją

zasadnicze trudności w ich wyjaśnieniu przy wykorzystaniu podstawowych metod

wykładni a nadto, że w przypadku powstania wątpliwości zwykłych sąd odwoławczy

obowiązany jest rozwiązać je we własnym zakresie (postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 25 stycznia 2007 r., III CZP 100/06, niepubl., z dnia

14 października 2010 r., III CZP 66/10, niepubl., z dnia 20 października 2010 r.,

III CZP 68/10, niepubl. i postanowienia w nim powołane, z dnia 26 października

2011 r., III CZP 59/11, niepubl.).

Przedstawione

zagadnienie

prawne

nie

odpowiada

przytoczonym

wymaganiom przede wszystkim dlatego, że nie spełnia wymagania wystąpienia

w sprawie poważnych wątpliwości prawnych oraz niezbędności oczekiwanej

odpowiedzi do rozstrzygnięcia sprawy.

W świetle treści art. 795 § 1 i 2 k.p.c., zaskarżeniu podlega zarówno

postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności, jak i postanowienie o odmowie

nadania

klauzuli

wykonalności.

Na

zaskarżalność

orzeczenia

zarówno

pozytywnego, jak i negatywnego wskazuje jednoznacznie zastrzeżenie w § 2 tego

przepisu terminu do wniesienia zażalenia zarówno dla dłużnika, jak i wierzyciela.

W pytaniu prawnym zawarta została wątpliwość, powstała zapewne na tle stanu

faktycznego, czy służy zażalenie na postanowienie w przedmiocie odmowy

wydania postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności, a zatem tak, jakby treścią

postanowienia miała być odmowa wydania postanowienia, a nie odmowa nadania

klauzuli wykonalności. Tymczasem każde postanowienie wydane wskutek wniosku

wierzyciela o nadanie klauzuli wykonalności, czy też wskutek wniosku o wydanie

postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności, musi być traktowane jako

postanowienie, którego treścią jest rozstrzygnięcie o nadaniu klauzuli wykonalności

(pozytywne lub negatywne), niezależnie od tego czy uprzednio została nadana, bez

wydania odrębnego postanowienia, klauzula w formie pieczęci w brzmieniu

określonym przez rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości, o którym mowa w art.

783 § 2 k.p.c. Przedmiotem postanowienia jest bowiem nadanie klauzuli

wykonalności i nie jest możliwe orzeczenie o wniosku o wydanie postanowienia bez

odniesienia się w jego treści do kwestii nadania klauzuli lub odmowy jej nadania.

Przesłanki nadania klauzuli wykonalności na rzecz wierzyciela lub innych

podmiotów, wydania tytułu wykonawczego lub kolejnych tytułów wykonawczych

określają szczegółowo przepisy art. 776 – 795 kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli zatem sąd wydał tytuł wykonawczy uznając, że zachodzą przesłanki do

nadania klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu, nie jest dopuszczalne

następcze wydanie odrębnego, niejako „sanującego” postanowienia w przedmiocie

nadania klauzuli wykonalności.

Nie można nadto uznać, że udzielenie odpowiedzi jest niezbędne do

rozpoznania zażalenia przez Sąd drugiej instancji. Sąd Rejonowy zaskarżonym

postanowieniem oddalił wniosek o doręczenie odpisu postanowienia o nadaniu

klauzuli wykonalności a nie, jak wnosił wierzyciel, o wydanie postanowienia

o nadaniu klauzuli wykonalności. Przedmiotem kontroli Sądu Okręgowego nie jest

zatem postanowienie o odmowie wydania postanowienia o nadaniu klauzuli

wykonalności,

a

postanowienie

oddalające

wniosek

o

doręczenie

odpisu

postanowienia, które w ogóle nie zostało wydane. W tym wypadku w ogóle nie ma

zastosowania art. 795 k.p.c., a poprzez art. 13 § 2 k.p.c. przepisy ogólne kodeksu

postępowania cywilnego, które w art. 394 § 1 k.p.c. przewidują zażalenie

na odmowę doręczenia uzasadnienia, natomiast nie przewidują zażalenia na

odmowę doręczenia odpisu orzeczenia. Poza granicę rozważań związanych

z przedstawieniem pytania prawnego wykracza ocena, czy Sąd Rejonowy

rozpoznał wniosek wierzyciela wszczynający niniejsze postępowanie.

Zważywszy na powyższe orzeczono jak w sentencji.