III CZP 50/11 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 14 października 2011 r., III CZP 50/11

Do odpowiedzialności komisanta będącego przedsiębiorcą za wady

prawne rzeczy sprzedanej konsumentowi stosuje się przepisy ustawy z dnia

27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz

zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 141, poz. 1176 ze zm.).

Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący)

Sędzia SN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

Sędzia SA Marek Machnij

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Klaudii R. przeciwko Annie K. o

zapłatę, na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej w dniu 14 października 2011 r., na

skutek zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Gliwicach

postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2011 r.:

„Czy do odpowiedzialności sprzedawcy związanej z dokonaniem w zakresie

działalności przedsiębiorstwa sprzedaży rzeczy ruchomej osobie fizycznej, która

nabywa rzecz w celu niezwiązanym z działalnością zawodową lub gospodarczą, za

tzw. wady prawne, mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o

szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu

cywilnego (Dz.U. Nr 141, poz. 1176 ze zm.), czy na zasadzie art. 535 1 k.c. przepisy

art. 556–576 k.c.?”

odmówił podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Gliwicach, rozpoznając apelację wniesioną przez powódkę

Klaudię R. od wyroku Rejonowego w Tarnowskich Górach z dnia 30 września 2010

r., powziął istotne wątpliwości i na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. przedstawił je

Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia jako zagadnienie prawne sformułowane

na wstępie.

Pozwana Anna K. przyjęła od Rafała C. do prowadzonego przez siebie komisu

samochód osobowy peugeot 206 mistral celem jego sprzedaży. Powódka Klaudia

R. nabyła ten samochód w dniu 12 lutego 2005 r. za kwotę 27 900 zł. Strony w

chwili zawarcia umowy sprzedaży komisowej nie wiedziały o jakiejkolwiek wadzie

samochodu lub jego niezgodności z umową.

W czasie postępowania karnego prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową

w Opolu przeciwko Rafałowi C. ustalono, że przedmiotowy samochód składa się w

istocie z trzech samochodów, gdyż do samochodu o numerze nadwozia opisanego

w fakturze sprzedaży wmontowano znaczną liczbę elementów karoserii i

wyposażenia pochodzących z dwóch innych samochodów tej samej marki i typu. Te

dwa samochody pochodziły z kradzieży, dlatego postanowieniem z dnia 26

listopada 2009 r. Prokuratura Rejonowa w Opolu, uznając kupiony przez powódkę

samochód za dowód rzeczowy, oddała go jej na przechowanie, z zaznaczeniem

przedstawienia go na każde żądanie organu prowadzącego postępowanie.

W tej sytuacji powódka w piśmie z dnia 15 lutego 2010 r. złożyła oświadczenie

o odstąpieniu od umowy sprzedaży z dnia 12 lutego 2005 r. ze względu na to, że w

dniu kupna nie została poinformowana o tym, iż nie wszystkie części samochodu są

nieoryginalne, a następnie wystąpiła w dniu 27 kwietnia 2010 r. z pozwem, w

którym domagała się zasądzenia od pozwanej Anny K. kwoty 20 000 zł z

ustawowymi odsetkami. Jako podstawę prawną roszczenia wskazała przepisy o

rękojmi za wady sprzedanej rzeczy, a w szczególności art. 560 § 2 k.c.

Wyrokiem z dnia 30 września 2010 r. Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach

oddalił powództwo. Zdaniem tego Sądu, na podstawie art. 770 1 k.c. w niniejszej

sprawie należy stosować przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych

warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr

141, poz. 1176 ze zm. – dalej: "u.s.w.s.k."). Sąd Rejonowy podkreślił, że art. 1 ust.

4, tej ustawy wyłącza stosowanie do sprzedaży konsumenckiej art. 556–581 k.c.,

stwierdzając, że gdyby ustawodawca nie zamierzał objąć pojęciem wad prawnych

niezgodności towaru z umową, to w takim wypadku do sprzedaży konsumenckiej

nie wyłączyłby stosowania art. 5721–576 k.c.

Wątpliwości wywołuje kwestia, czy sprzedawca prowadzący działalność

gospodarczą odpowiada za wady prawne rzeczy ruchomej, sprzedanej osobie

fizycznej, która nabywa ją w celu niezwiązanym z działalnością zawodową lub

gospodarczą, na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych

warunkach sprzedaży konsumenckiej, czy też do jego odpowiedzialności mają

zastosowanie art. 556–576 w związku z art. 5351 k.c. (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zagadnienie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu sprowadza się w

istocie do pytania o granice wykładni dokonywanej w procesie stosowania prawa;

gdy wykładnia literalna przepisów nie budzi wątpliwości, także w ocenie Sądu, który

formułuje to zagadnienie, istnieją w rozważanej sytuacji podstawy do

niezastosowania przepisów ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych

warunkach sprzedaży konsumenckiej i zastosowania wyłączonych przez tę ustawę

przepisów kodeksu cywilnego o odpowiedzialności z tytuły rękojmi za wady prawne.

Powszechnie przyjmuje się, że na gruncie prawa polskiego de lege lata orzeczenie

sądowe oraz doktryna nie są źródłami prawa. Ta zasada, która znajduje wyraźne

potwierdzenie w konstytucyjnej regulacji źródeł prawa, nie wyłącza jednak tego, że

dokonując wykładni sąd może skorygować oczywiste wady przepisu i przywrócić

jego systemową oraz aksjologiczną spójność w ramach systemu prawa przez

odstępstwo od rezultatów, do których prowadzi wykładnia literalna. W

rozpoznawanej sprawie, wbrew podjętym w uzasadnieniu postanowienia Sądu

Okręgowego próbom wykazania, że chodzi o niespójność systemową, brak

jakichkolwiek podstaw do podważenia literalnej wykładni przepisów ustawy o

szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz wskazanych przepisów

kodeksu cywilnego.

Artykuł 1 ust. 4 u.s.w.s.k. w sposób niebudzący jakichkolwiek wątpliwości

stanowi, że do sprzedaży konsumenckiej nie stosuje się art. 556–581 k.c. W

rozpoznawanej sprawie chodzi o sprzedaż dokonywaną przez komisanta na rzecz

konsumenta, do której także stosuje się przepisy ustawy o szczególnych warunkach

sprzedaży konsumenckiej, co wynika wprost z art. 7701 k.c. Wbrew twierdzeniu

Sądu Okręgowego, także jednoznaczną treść zawiera art. 535 1 k.c., zgodnie z

którym przepisy kodeksu cywilnego o sprzedaży stosuje się do sprzedaży

konsumenckiej w takim zakresie, w jakim sprzedaż ta nie jest uregulowana

odrębnymi przepisami. Skoro z art. 1 ust. 4 u.s.w.s.k. wynika, że nie stosuje się do

niej przepisów art. 556–581 k.c., czyli także przepisów o rękojmi za wady prawne, tj.

art. 5721–576 k.c., to nie można racjonalnie twierdzić, że na podstawie art. 535 1 k.c.

do sprzedaży konsumenckiej można stosować przepisy art. 556–576 k.c.

Za tym, że wady prawne są objęte określeniem „niezgodność towaru z

umową” i że odpowiedzialność sprzedawcy z tego tytułu regulowana jest przepisami

ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej, a nie przepisami

kodeksu cywilnego o rękojmi za wady prawne opowiedział się także Sąd Najwyższy

w wyroku z dnia 3 grudnia 2008 r., V CSK 293/08 (nie publ.). Również stanowisko

doktryny w tej kwestii jest w zdecydowanej większości jednolite; autorzy

wypowiadający w się na temat wad prawnych przy sprzedaży konsumenckiej

przyjmują, że niezgodność towaru z umową obejmuje także wady prawne i z tego

względu przepisy ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej

mają zastosowanie do wad prawnych towaru konsumenckiego, a nie przepisy

kodeksu cywilnego. Głosy przeciwne lub wyrażające wątpliwość wobec takiej

interpretacji mają marginalny charakter i nie podważają zasadniczego kierunku

refleksji doktrynalnej. Warto także zauważyć, że powołana w uzasadnieniu

postanowienia Sądu Okręgowego autorka komentarza do ustawy o szczególnych

warunkach sprzedaży konsumenckiej, wbrew temu co sugeruje ten Sąd,

opowiedziała się za traktowaniem wad prawnych jako niezgodności towaru z

umową i jednoznacznie sprzeciwiła się możliwości redukcji teleologicznej

wyłączenia zawartego w art. 1 ust. 4 u.s.w.s.k. w związku z art. 5351 k.c. w

odniesieniu do wad prawnych.

Mając to na względzie należy uznać, że zagadnienie prawne przedstawione

do rozstrzygnięcia nie ma cech, które w świetle ugruntowanej wykładni uzasadniają

zajęcie stanowiska przez Sąd Najwyższy. Zmierza ono do wyjaśnienia kwestii jasno

i jednoznacznie uregulowanej przez ustawodawcę w art. 1 ust. 4 u.s.w.s.k., nie

budzi więc uzasadnionych wątpliwości. Wniosek taki jest tym bardziej uzasadniony,

że w tej kwestii zajął już stanowisko Sąd Najwyższy, a brak wypowiedzi

odmiennych. Sposób argumentacji, który miałby uzasadniać odejście od literalnej

wykładni art. 1 ust. 4 u.s.w.s.k., zawarty w uzasadnieniu postanowienia Sądu

Okręgowego, obarczony jest błędami i nie wskazuje na potrzebę zmiany

powszechnie akceptowanej w orzecznictwie i doktrynie wykładni tego przepisu.

Zasadniczy argument w tym względzie, że dyrektywa nr 99/44/WE z dnia 25 maja

1999 r. miała na celu wzmocnienie ochrony konsumenta, a w zakresie

odpowiedzialności za wady prawne art. 10 u.s.w.s.k. stawia go w gorszej sytuacji

niż art. 576 k.c., jest chybiony. Analiza ta jest uproszczona, gdyż dotyczy tylko

innego sposobu liczenia terminu przedawnienia roszczeń kupującego, a polski

ustawodawca wypełnił swój obowiązek, skoro dyrektywa ta miała tylko zapewnić

ochronę konsumenta na poziomie nie niższym niż w niej przewidzianym. Inną

natomiast rzeczą jest, jaka powinna być relacja pomiędzy ustawodawstwem

unijnym a krajowym w zakresie ochrony konsumenta. Ustawodawca unijny,

obserwując skutki swojej działalności w zakresie ujednolicania ochrony praw

konsumenta, zmienia ostatnio swoje stanowisko i zapewne także pod wpływem

sytuacji, jaka występuje przy sprzedaży konsumenckiej, zamierza odejść od

narzucania krajom członkowskim jednolitych rozwiązań na poziomie minimalnym

lub maksymalnym i stworzyć prawo unijne tylko jako tzw. instrument opcjonalny,

który zainteresowane strony mogą wybrać, gdy uznają, że standard ochrony

zapewniony przez prawo krajowe jest niewystarczający. (...)

Biorąc pod uwagę te względy Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 k.p.c.,

orzekł, jak w sentencji.