III CZP 5/14 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 5/14

POSTANOWIENIE

Dnia 23 maja 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marta Romańska (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Irena Gromska-Szuster

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie egzekucyjnej prowadzonej przez Komornika Sądowego

przy Sądzie Rejonowym w S.

z wniosku Burmistrza Miasta R.

przeciwko D. K.

o egzekucję świadczenia pieniężnego,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 23 maja 2014 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w Ł.

postanowieniem z dnia 7 listopada 2013 r., sygn. akt III Cz […],

"Czy postępowanie przed sądem, w składzie którego uczestniczył

sędzia zniesionego Sądu Rejonowego, przeniesiony na swój wniosek

na inne miejsce służbowe decyzją wydaną i podpisaną w zastępstwie

Ministra Sprawiedliwości w trybie artykułu 75 § 2 pkt 1 i § 3 ustawy

z dnia 27 lipca 2001 r., Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U.

2012.427.j.t.)

przez

Podsekretarza

nieważnością?"

odmawia podjęcia uchwały.

Stanu,

dotknięte

jest

Uzasadnienie

Postanowieniem

przy rozpoznawaniu

z

listopada

zażalenia

2013

Burmistrza

r.

Sąd

Okręgowy

Miasta

R. na

w

Ł.,

postanowienie

Sądu Rejonowego w S., Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w R.

z 4 kwietnia 2013

r.

o

odrzuceniu

jego

skargi

na

czynności

komornika,

przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, któremu

nadał formę pytania: czy postępowanie przed sądem, w składzie którego

uczestniczył sędzia zniesionego Sądu Rejonowego przeniesiony na swój wniosek

na inne miejsce służbowe decyzją wydaną i podpisaną w zastępstwie

Ministra Sprawiedliwości w trybie art. 75 § 2 pkt 1 i § 3 ustawy z 27 lipca 2001 r. –

Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn.: Dz. U. 2012, poz. 427; dalej:

„p.u.s.p.”)

przez

podsekretarza

stanu

w

Ministerstwie

Sprawiedliwości,

jest dotknięte nieważnością?

Sąd Okręgowy stwierdził, że Sąd Rejonowy w R. został zniesiony stosownie

do § 1 pkt 15 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 5 października

2012 r. w sprawie zniesienia niektórych sądów rejonowych (Dz. U. 2012,

poz. 1121). Na podstawie § 2 pkt 15 lit. d zarządzenia Ministra Sprawiedliwości

z 29 listopada 2012 r. w sprawie zniesienia i utworzenia niektórych wydziałów

w sądach rejonowych oraz zmiany zarządzenia w sprawie utworzenia wydziałów

w sądach rejonowych (Dz. Urz. MS 2012, poz. 168) w Sądzie Rejonowym w S.

utworzony został VIII Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w R..

Sędzia uczestniczący w jednoosobowym składzie Sądu pierwszej instancji

został przeniesiony do Sądu Rejonowego w S. (bez wskazania wydziału

zamiejscowego)

decyzją

wydaną

i

podpisaną

w

zastępstwie

Ministra

Sprawiedliwości przez podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości,

na podstawie art. 75 § 2 pkt 1 i § 3 p.u.s.p., na wniosek sędziego złożony

24 października 2012 r.

Sąd Okręgowy powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 17 lipca 2013 r., III CZP 46/13 (OSNC 2013, nr 12, poz. 135),

i stwierdził, że wadliwość decyzji o przeniesieniu sędziego na inne miejsce

służbowe podjętej przez inną osobę niż Minister Sprawiedliwości sprawia, iż sędzia,

którego ona dotyczy, nie może wykonywać władzy jurysdykcyjnej w sądzie, do

którego został w ten sposób przeniesiony. Skład orzekający wyznaczony

z udziałem takiego sędziego

jest

zatem

sprzeczny z przepisami prawa

w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c., co skutkuje nieważnością postępowania, którą

sąd odwoławczy na podstawie art. 378 § 1 k.p.c. bierze pod uwagę z urzędu

w granicach zaskarżenia. Wprawdzie uchwała zapadła w związku ze zmianami

organizacyjnymi

w

strukturze

wymiaru

przeprowadzonymi

sprawiedliwości

rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 5 października 2012 r. w sprawie

zniesienia niektórych sądów rejonowych (Dz. U. z 2012, poz. 1121), jednakże nie

można jej znaczenia ograniczyć wyłącznie do decyzji wydawanych w związku ze

zniesieniem sądów rejonowych z dniem 1 stycznia 2013 r. To samo dotyczy

bowiem każdego przypadku likwidacji sądu, w tym Sądu Rejonowego w X.,

co nastąpiło z dniem 1 stycznia 2009 r.

U podstaw takiego wniosku legł pogląd, iż przewidziane w art. 75 § 3 p.u.s.p.

uprawnienie Ministra Sprawiedliwości nie należy do zakresu władzy wykonawczej

i nie jest decyzją administracyjną, nie mają więc do niego zastosowania art. 37 ust.

1 i ust. 5 u.R.M., ani przepisy ustawy z 4 września 1997 r. o działach administracji

rządowej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 743), gdyż dotyczą one tylko działań

ministrów

jako

organu

administracji

publicznej

w

sprawowaniu

władzy

wykonawczej.

Odmienne poglądy co do tej kwestii wyrażone zostały w uchwale Sądu

Najwyższego z dnia 14 listopada 2007 r. (BSA - 4110-5/07), dotyczącej jednak

przeniesienia sędziego do innego sądu za jego zgodą, ale również w uzasadnieniu

wyroku z dnia 16 października 2013 r., III KK 280/13 (nie publ.).

Wyjaśnienie rozbieżności poglądów ujawnionej w orzecznictwie ma –

zdaniem Sądu Okręgowego – znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, bo

decyduje o możliwości zakwalifikowania postępowania jako nieważnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przytoczone na wstępie zagadnienie prawne zostało przedstawione do

rozstrzygnięcia

postanowieniem

podjętym

przez

Sąd

Okręgowy

w

dniu

17 października 2013 r., a zatem w czasie, gdy – po podjęciu uchwały przez skład

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2013 r., III CZP 46/13 oraz

ujawnieniu się rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego spowodowanych

wydaniem w oparciu o przeciwny pogląd prawny wyroku z dnia 16 października

2013 r., III KK 280/13 (nie publ.) – mogły powstać wątpliwości dotyczące legalności

decyzji o przeniesieniu sędziego na inne miejsce służbowe, jeśli została ona

wydana na podstawie art. 75 § 3 w związku z art. 75 § 2 pkt 1 p.u.s.p. przez

sekretarza lub podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości w zastępstwie

Ministra Sprawiedliwości. Wątpliwości te zostały jednak jednoznacznie wyjaśnione

w uchwale pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2014 r., BSA-I4110-4/13 (OSNC 2014, nr 5, poz. 49). W uchwale tej Sąd Najwyższy stwierdził,

że Minister Sprawiedliwości w wydaniu decyzji o przeniesieniu sędziego na inne

miejsce służbowe nie może być zastąpiony przez sekretarza stanu ani

podsekretarza stanu. Sąd Najwyższy zastrzegł jednak, że wykładania dokonana

w tej uchwale wiąże od chwili jej podjęcia.

Uchwała z dnia 28 stycznia 2014 r., BSA-I-4110-4/13, ma moc zasady

prawnej i na podstawie art. 61 § 6 i art. 62 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r.

o Sądzie Najwyższym (jedn. tekst: Dz. U. z 2013 r., poz. 499; dalej: „u.S.N.”) wiąże

wszystkich sędziów Sądu Najwyższego. Siłą autorytetu tego Sądu oraz jego pozycji

ustrojowej i funkcji w ramach sprawowania wymiaru sprawiedliwości wpływa także

bezpośrednio na orzecznictwo sądów powszechnych i wojskowych (art. 183 ust. 1

Konstytucji i art. 1 pkt 1 p.u.s.p.).

W tej sytuacji należy przyjąć, że podjęcie przez pełny skład Sądu

Najwyższego uchwały z dnia 28 stycznia 2014 r., BSA-I-4110-4/13, wyjaśniającej

wątpliwości

będące

podłożem

problemu

tworzącego

zagadnienie

prawne

przedstawione Sądowi Najwyższemu przez Sąd Okręgowy do rozstrzygnięcia,

uzasadnia odmowę podjęcia uchwały (por. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 10 maja 2000 r., III CZP 7/00, OSNCP 2000, nr 12, poz. 221).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 61 § 1 u.S.N., postanowiono

jak w sentencji.

aw