III CZP 49/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 49/08

POSTANOWIENIE

Dnia 25 czerwca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z urzędu

przy uczestnictwie R. O.

o wpis do rejestru,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej w dniu 25 czerwca 2008 r., na skutek

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z

dnia 8 lutego 2008 r., sygn. akt VII Ga (…),

„Czy w sytuacji, w której po wydaniu prawomocnego postanowienia o wyjawieniu

majątku dłużnik zaspokoił dług przestając być niewypłacalnym a tym samym odpadła

podstawa wpisu do rejestru dłużników niewypłacalnych czyli jego niewypłacalność,

możliwe jest wykreślenie wpisu na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy o KRS,

- czy wygaśnięcie zobowiązania w następstwie jego zapłaty, w sytuacji gdy sam tytuł

wykonawczy, który stanowił podstawę wpisu nie został pozbawiony wykonalności, może

być podstawą wniosku dłużnika o wykreślenie z rejestru dłużników niewypłacalnych na

podstawie art. 59 ust. 2 ustawy o KRS ?”

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Przedstawione zagadnienie prawne nasunęło się Sądowi Okręgowemu w K. przy

rozpoznawaniu apelacji uczestnika postępowania R. O. od postanowienia Sądu

Rejonowego w K., orzekającego o wpisaniu uczestnika do Krajowego Rejestru

Sądowego - Rejestru Dłużników Niewypłacalnych na podstawie postanowienia z dnia 23

sierpnia 2007 r. Sądu Rejonowego w S. [I Co (…)] zobowiązującego go - na wniosek

wierzyciela Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. - do wyjawienia majątku w trybie

przepisów kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu egzekucyjnym. Wpis został

dokonany z urzędu na podstawie art. 55 pkt 3 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o

Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 768 ze zm. – dalej „ustawa o

K.R.S.”).

Uczestnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i orzeczenie

o wykreśleniu wpisu z rejestru dłużników wyjaśniając, że ciążące na nim zobowiązania

podatkowe zostały rozłożone na raty decyzją Izby Skarbowej w K. z dnia 9 października

2007 r., w związku z czym nie ma obecnie zaległości podatkowych.

Sąd Okręgowy powziął w tej sytuacji wątpliwości, czy obligatoryjny wpis

uczestnika do rejestru dłużników niewypłacalnych, dokonany przez Sąd Rejonowy

z urzędu na podstawie art. 55 pkt 3 ustawy o K.R.S., powinien być utrzymywany

w wypadku

odpadnięcie

podstawy

uzasadniającej

traktowanie

dłużnika

jako

niewypłacalnego z uwagi na zaspokojenie przez niego długu. Sąd Okręgowy zaznaczył,

że znane jest mu stanowisko Sądu Najwyższego potwierdzające formalny charakter

postępowania o wpis do rejestru (postanowienie z dnia 19 lutego 2003 r., V CK 7/03,

OSNC 2004, nr 4, poz. 67), w którym to postępowaniu sąd rejestrowy nie bada przyczyn

niewypłacalności dłużnika, lecz opiera się na danych zweryfikowanych prawomocnym

orzeczeniem sadowym, zarówno przy wpisie dokonywanym z urzędu jak i na wniosek

wierzyciela. Zwrócił jednak uwagę na pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uchwale z

dnia 16 marca 2007 r., III CZP 9/07, w której przyjęto, że podstawę do wykreślenia

dłużnika z rejestru dłużników niewypłacalnych stanowi także umorzenie postępowania

o wyjawienie majątku, mimo że nie należy do orzeczeń wprost wskazanych w art. 59

ust. 1 ustawy o K.R.S.

W tym wypadku Sąd Najwyższy, dokonując wykładni art. 59 ust. 1 ustawy

o K.R.S., za decydujący argument uznał skutki do jakich prowadzi umorzenie

postępowania o wyjawienie majątku. W wyniku umorzenia postępowania, postanowienie

o nakazaniu dłużnikowi wyjawienia majątku traci moc i chociaż formalnie istnieje, to nie

wywiera skutków prawnych i można uznać, że prowadzi do takich samych skutków jak

wymienione w cytowanym przepisie uchylenie postanowienia. Umorzenie postępowania

o wyjawienie majątku na wniosek wierzyciela spowodowane jest odpadnięciem podstaw,

które uzasadniały z jego punktu widzenia traktowanie dłużnika jako niewypłacalnego. W

omawianej uchwale Sąd Najwyższy stwierdził, iż celem wpisania dłużnika do rejestru

jest informacja o tym, że jest on niewypłacalny oraz swoista sankcja dla dłużnika za to,

iż doprowadził do takiego stanu, wobec czego utrzymywanie wpisu staje się

bezprzedmiotowe, gdy dłużnik przestał być niewypłacalny. To ostatnie stwierdzenie

spowodowało, że Sąd Okręgowy nabrał wątpliwości, czy rozumowania powyższego nie

można odnieść także do wypadku, w którym po wydaniu prawomocnego postanowienia

zobowiązującego do wyjawienia majątku dłużnik zaspokoił dług, przestając być

niewypłacalnym,

chociaż

nie

doszło

do

pozbawienia

wykonalności

tytułu

wykonawczego, który stanowił podstawę wpisu. Zdaniem Sądu drugiej instancji, także w

tym

wypadku

odpadła

podstawa

dokonania

wpisu

do

rejestru

dłużników

niewypłacalnych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przewidziana w art. 390 § 1 k.p.c. możliwość przedstawienia Sądowi

Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego, które wyłoniło się przy

rozpoznawaniu apelacji przez sąd drugiej instancji i budzi poważne wątpliwości, jest

regulacją szczególną, stanowiącą ograniczenie przewidzianej w art. 187 ust. 1

Konstytucji zasady podległości sędziów tylko Konstytucji i ustawom. Z mocy art. 390 § 2

k.p.c. w wypadku rozstrzygnięcia takiego zagadnienia sądy niższej instancji są bowiem

w danej sprawie związane poglądem prawnym Sądu Najwyższego. Konieczne jest

zatem ścisłe interpretowanie przesłanek z art. 390 § 1 k.p.c. (por. uchwałę składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 1999 r., III CZP 62/98, OSNC

1999, nr 10, poz. 166). Oznacza to, że przedstawione zagadnienie prawne musi

pozostawać w bezpośrednim związku z problemami wynikłymi przy rozpoznawaniu

przez Sąd drugiej instancji środka odwoławczego. Niezbędne jest więc, aby

nawiązywało do sytuacji faktycznej i prawnej, jaka wystąpiła w przedstawianej sprawie,

a jednocześnie aby jego rozwiązanie wpływało na sposób osądzenia tej sprawy.

Tego wymagania nie spełnia problem sformułowany przez Sąd Okręgowy

w postanowieniu z 8 lutego 2008 r. Obydwa zawarte w nim pytania dotyczą możliwości

wykreślenia dłużnika z rejestru dłużników niewypłacalnych w wypadku, gdy po wydaniu

prawomocnego orzeczenia uzasadniającego jego wpisanie do tego rejestru spłaci on

dług, który zapoczątkował czynności pociągające za sobą konieczność tego wpisu.

Tymczasem w rozpatrywanym wypadku dłużnik nie zaspokoił ciążącego na nim długu.

Zmiana jego sytuacji prawnej polega jedynie na tym, że po przeprowadzeniu przez

wierzyciela nieskutecznej egzekucji i po uwzględnieniu przez sąd wniosku wierzyciela o

zobowiązanie dłużnika do wyjawienia majątku, wierzyciel rozłożył ciążący na dłużniku

dług na raty. Dług ten zatem nadal istnieje, zmienił się tylko termin jego zapłaty.

Przedstawione zagadnienie prawne zupełnie zatem nie przystaje do sytuacji

prawnej, jaka występuje w rozpatrywanej przez Sąd Okręgowy sprawie, co uzasadnia

odmowę jego rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy.