III CZP 48/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 48/10

POSTANOWIENIE

Dnia 16 września 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Józef Frąckowiak

w sprawie z wniosku Marii G. – M.

przy uczestnictwie Marka M.

o podział majątku wspólnego,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 16 września 2010 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy

postanowieniem z dnia 17 marca 2010 r.,

„Czy w postępowaniu o podział majątku wspólnego rozliczeniu

podlega równowartość bonifikaty z tytułu preferencyjnego nabycia

własności lokalu mieszkalnego, przewidzianej w przepisie art. 58 ust.

2 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych

Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2005 roku, Nr 41, poz. 398)

w sytuacji,

gdy

nabycie

własności

lokalu

mieszkalnego

na preferencyjnych warunkach określonych w tym przepisie

nastąpiło po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej przez byłego

małżonka, któremu uprzednio – w czasie trwania małżeńskiej

wspólności ustawowej – przydzielono tenże lokal jako kwaterę stałą

na podstawie art. 10 powołanej ustawy, a przydział uwzględniał

drugiego małżonka przy ustalaniu powierzchni mieszkalnej?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Rozpoznając sprawę z wniosku Marii G.-M. z udziałem Marka M. o podział

majątku wspólnego po ustaniu małżeńskiej wspólności majątkowej Sąd Rejonowy

ustalił

m.in.,

że

w

czasie

trwania

związku

małżeńskiego

(rozwiązanego

przez rozwód z dniem 13 listopada 2006 r.) w dniu 30 października 1995 r.,

uczestnikowi postępowania, będącemu żołnierzem zawodowym, przydzielony

został, jako osobna kwatera stała, lokal mieszkalny nr 1 znajdujący się w budynku

położonym we W. przy ul C.[...]. Przy ustaleniu powierzchni mieszkalnej kwatery

uwzględniono

wnioskodawczynię

i

jej

dwie

córki.

W wymienionym

lokalu

wnioskodawczyni zamieszkiwała od 1984 r., gdy był on przydzielony jako kwatera

jej pierwszemu mężowi. Jeszcze przed rozwodem z uczestnikiem postępowania

wnioskodawczyni proponowała mu wykupienie lokalu, ale uczestnik nie przystał na

to, powołując się na brak środków na zakup. Po rozwiązaniu związku małżeńskiego

z wnioskodawczynią, w dniu 25 stycznia 2008 r. uczestnik postępowania wykupił

lokal, korzystając z bonifikaty polegającej na pomniejszeniu ceny odpowiadającej

wartości rynkowej lokalu o 95%. Wartość ta ustalona została w sprawie na 290 000

zł.

Sąd Rejonowy uznał, że brak podstaw do przyjęcia, że w skład majątku

wspólnego podlegającego podziałowi wchodzi prawo najmu lokalu mieszkalnego

jak i nabyta przez uczestnika postępowania po ustaniu wspólności majątkowej jego

własność. Mając na uwadze to, że małżonkowie wspólnie zamieszkiwali w lokalu

i że również wnioskodawczyni uprawniona była do jego nabycia na preferencyjnych

warunkach, postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2009 r. ustalił, iż w skład majątku

wspólnego wchodzi ekwiwalent bonifikaty udzielonej uczestnikowi postępowania

przy nabyciu lokalu, tj. kwota 275 500 zł i połowę tej kwoty, jako spłatę, zasądził

od uczestnika postępowania na rzecz wnioskodawczyni.

Przy rozpoznawaniu apelacji uczestnika postępowania od wymienionego

postanowienia Sąd Okręgowy powziął wątpliwość, którą ujął w przytoczonym

w sentencji zagadnieniu prawnym i na podstawie art. 390 § 1 w zw. z art. 13 § 2

k.p.c. zagadnienie te przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie należy zwrócić uwagę, że w przedstawionym Sądowi

Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnieniu prawnym Sąd Okręgowy błędnie

wskazał, że w sprawie chodzi o lokal mieszkalny przydzielony jako kwatera stała

„na podstawie art. 10 powołanej ustawy”, tj. ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r.

o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn.: Dz.U.

z 2005 r. Nr 41, poz. 398 ze zm.; dalej „u.z.S.Z.R.P.”). Lokal ten przydzielony

bowiem został na podstawie art. 10 ust. 1 obowiązującej w chwili jego przydziału

ustawy z dnia 20 maja 1976 r. o zakwaterowaniu sił zbrojnych (tekst jedn.: Dz.U.

z 1992 r. Nr 5, poz. 19 ze zm.). Uwaga ta pozostaje bez znaczenia dla dalszych

rozważań.

Przedstawione zagadnienie prawne, tak jak zostało ono sformułowane,

sprowadza się do pytania o dopuszczalność uwzględnienia w sprawie o podział

majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami

równowartości bonifikaty, z której skorzystał jeden z małżonków przy nabyciu lokalu

mieszkalnego w okolicznościach przytoczonych w zagadnieniu.

Uprawnienie do bonifikaty przysługującej przy nabyciu lokalu mieszkalnego

nie jest samodzielnym prawem majątkowym. Bonifikata przewidziana w art. 58

ust. 2 u.z.S.Z.R.P. przysługuje jedynie w razie nabycia lokalu. Uprawnienie do

bonifikaty, jako prawo oderwane od prawa do nabycia lokalu, nie może stanowić

przedmiotu majątku wspólnego małżonków, podlegającego podziałowi w sprawie

o podział tego majątku. Nie podlega też w tej sprawie „rozliczeniu” w przypadku

skorzystania przez jednego z małżonków z uprawnienia do nabycia lokalu

mieszkalnego na preferencyjnych warunkach, przysługującego przed ustaniem

wspólności majątkowej, i nabyciu lokalu po ustaniu wspólności. Stwierdzenie to

mogłoby więc uzasadniać udzielenie odpowiedzi negatywnej na pytanie objęte

przedstawionym zagadnieniem prawnym. Odpowiedź taka nie miałaby jednak

znaczenia dla wyniku sprawy rozpoznawanej przez Sąd Okręgowy, co uzasadnia

odmówienie podjęcia uchwały (art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r.

o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052).

W sprawie istotne jest to, czy w skład majątku wspólnego wchodziło,

i podlega uwzględnieniu przy podziale tego majątku, prawo do korzystania z lokalu

mieszkalnego przydzielonego uczestnikowi postępowania w czasie trwania

wspólności majątkowej między małżonkami jako osobna kwatera stała (nie będące

prawem najmu), bądź że w skład majątku wspólnego wchodzi prawo własności

tego lokalu, jako nabyte przez uczestnika postępowania wprawdzie po ustaniu

wspólności majątkowej, ale w wyniku realizacji uprawnienia do jego nabycia,

istniejącego w chwili ustania wspólności. Aczkolwiek Sąd Okręgowy dostrzegł te

zagadnienia, co wynika z uzasadnienia postanowienia, którym przedstawił do

rozstrzygnięcia

zagadnienie

prawne,

ale

nie

ujął

ich

jako

zagadnień

przedstawionych Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia. W tej sytuacji –

zważywszy, że uchwała Sądu Najwyższego rozstrzygająca zagadnienie prawne

wiąże w danej sprawie (art. 390 § 2 k.p.c.), co oznacza wyjątek od zasady

podległości sędziów tylko Konstytucji i ustawom (art. 178 ust. 2 Konstytucji) – Sąd

Najwyższy nie jest władny do ich rozstrzygnięcia. Nie wyłącza to możliwości

zwrócenia uwagi, że pomocne przy rozważeniu, czy prawo do korzystania z lokalu

mieszkalnego, przydzielonego jednemu z małżonków w czasie trwania wspólności

majątkowej jako osobna kwatera stała, wchodzi w skład majątku wspólnego

małżonków podlegającego podziałowi, mogą być orzeczenia Sądu Najwyższego,

w szczególności uzasadnienia uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 16 listopada

1979 r. III CZP 48/79 (OSNCP 1980, nr 6, poz. 107), uchwały z dnia 21 grudnia

2006 r., III CZP 131/06 (OSNC 2007, nr 10, poz. 152) i postanowienia z dnia

26 listopada 2009 r., III CZP 96/09 (LEX nr 560491), co nie oznacza, że poglądy

w nich wyrażone powinny być bezkrytycznie zaaprobowane. Zagadnieniem, czy

w skład majątku wspólnego wchodzi uprawnienie do nabycia lokalu mieszkalnego

na preferencyjnych warunkach, aczkolwiek nie w sytuacji, gdy prawo to wynika

z zajmowania lokalu przydzielonego żołnierzowi zawodowemu jako osobna

kwatera stała, zajmował się Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 9 maja

2008 r., III CZP 33/08 (OSNC 2009, nr 6, poz. 86). Należy zwrócić uwagę, że

w razie przyjęcia, iż w skład majątku wspólnego wchodziło prawo do korzystania

z lokalu, ustalenie wartości tego prawa powinno nastąpić przy wzięciu pod uwagę,

że wnioskodawczyni i uczestnikowi postępowania przysługiwało prawo nabycia

lokalu za cenę pomniejszoną o przysługującą im bonifikatę (art. 58 ust. 2

u.z.S.Z.R.P.). Przyjęcie w sprawie, że w skład majątku wspólnego małżonków

wchodzi prawo własności lokalu wymagałoby ustalenia, że uprawnienie do jego

nabycia istniejące w chwili ustania wspólności majątkowej miało postać

ekspektatywy w pełni ukształtowanej, o czym w szczególności świadczyłoby

złożenie przed ustaniem wspólności wniosku o sprzedaż lokalu, przy czym brak

zgody jednego z małżonków na dokonanie tej czynności nie wyłączał możliwości jej

dokonania, gdyż na wniosek drugiego z małżonków mogła ona być zastąpiona

zezwoleniem sądu (art. 39 k.r.o.).