III CZP 46/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 46/11

POSTANOWIENIE

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

Dnia 20 grudnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący)

SSN Antoni Górski

SSN Jacek Gudowski

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

SSN Henryk Pietrzkowski

SSN Hubert Wrzeszcz

SSN Dariusz Zawistowski

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 grudnia 2011 r.,

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Jana Szewczyka,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego

we wniosku z dnia 14 czerwca 2011 r., BSA I-4110-5/11,

"Czy organ egzekucyjny wyznaczony przez sąd na podstawie art.

773 § 1 k.p.c. prowadzi obie egzekucje łącznie w całości?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, działając na podstawie art. 60 § 1

ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052

ze zm.), przedstawił składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego wniosek

o rozstrzygnięcie przytoczonego na wstępie zagadnienia prawnego, wywołującego

rozbieżności w wykładni prawa.

Wnioskodawca zauważył, że uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego

2010 r., III CZP 133/09 (OSNC 2010, nr 7-8, poz. 111) nie usunęła wątpliwości

dotyczących wykładni art. 773 § 1 k.p.c. W orzecznictwie sądów powszechnych

pojawiają się wypowiedzi rozbieżne ze stanowiskiem zajętym w powołanej uchwale,

co uzasadnia potrzebę rozważenia tego zagadnienia prawnego przez skład

powiększony Sądu Najwyższego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W uchwale z dnia 24 lutego 2010 r., III CZP 133/09, Sąd Najwyższy uznał,

że organ egzekucyjny wskazany przez sąd na podstawie art. 773 § 1 k.p.c.

prowadzi obie egzekucje łącznie w całości. W uzasadnieniu wskazał, że przy

wykładni tego przepisu zachodzi konieczność rozróżnienia wszczęcia egzekucji

prowadzących do ich zbiegu od „dalszego prowadzenia łącznie egzekucji”.

Ustawodawca, określając sytuację, w której dochodzi do zbiegu egzekucji,

posłużył się sformułowaniem „zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej do tej

samej rzeczy lub prawa”, opisując zaś skutki rozstrzygnięcia sądu wskazał,

że oznaczony organ prowadzi „łącznie egzekucje” w trybie właściwym dla danego

organu. Gdyby zamierzał ograniczyć prowadzenie „łącznie egzekucji” tylko do

przedmiotu, w którym zbiegły się egzekucje, uczyniłby to wyraźnie, posługując się

odpowiednią przydawką przymiotną lub rzeczowną; nie czyniąc tego, dał pełną

podstawę do wniosku, że zwrot „egzekucja” oznacza obie zbiegające się egzekucje

w całości.

Sąd Najwyższy wskazał, że na gruncie prawa egzekucyjnego nie ma

podstaw do konstruowania instytucji zbiegu sposobów egzekucji, co pozwala

stwierdzić, że egzekucja prowadzona przez poszczególne organy egzekucyjne

stanowi nierozdzielną całość. Gdyby dalsza egzekucja miała toczyć się łącznie

tylko w odniesieniu do składnika majątku dłużnika, do którego nastąpił zbieg,

zbędne byłoby uwzględnianie stopnia zaawansowania każdego ze zbiegających się

postępowań egzekucyjnych; wystarczyłoby zbadanie, który organ pierwszy dokonał

czynności egzekucyjnej. Przy takim rozumieniu zakresu łącznie prowadzonej

egzekucji bezcelowe byłoby również orzekanie, które z podjętych dotychczas

czynności egzekucyjnych pozostają w mocy. Pogląd, że ustawodawca w art. 773

§ 1 k.p.c. miał na względzie dalsze łączne prowadzenie egzekucji w całości

znajduje oparcie w art. 774 i 838 k.p.c. Przemawia również za nim wykładnia

historyczna. Przyjęcie odmiennego rozwiązania prowadziłoby do sytuacji, w której

toczyłyby się równoległe dwa postępowania egzekucyjne, co powodowałoby

konieczność uzyskania przez wierzyciela dwóch tytułów wykonawczych, do czego

nie byłoby podstaw w art. 794 k.p.c., przy założeniu, że nie ma zastosowania art.

793 k.p.c. W tej sytuacji doszłoby także do kolizji z art. 803 k.p.c. Ponadto

prowadzenie dwóch równoległych egzekucji stwarzałoby niebezpieczeństwo

kolejnych zbiegów, hamujących postępowanie i odwlekających realizację tytułu

wykonawczego; rodziłoby też trudności w dostępie do akt sprawy egzekucyjnej oraz

problem komunikacji pomiędzy dwoma organami egzekucyjnymi.

Wnioskodawca wskazał na możliwość odmiennej wykładni art. 773 § 1 k.p.c.,

przytaczając następującą argumentację. Założeniem prawa egzekucyjnego nie jest

wyłączenie możliwości jednoczesnego prowadzenia postępowań egzekucyjnych

przeciwko temu samemu dłużnikowi, lecz dopuszczalności prowadzenia egzekucji

z tego samego składnika majątku dłużnika przez kilka organów egzekucyjnych.

Wykładnia przyjęta w uchwale z dnia 24 lutego 2010 r. może być uznana za

kolidującą z art. 773 § 3 k.p.c., zgodnie z którym w razie wystąpienia dalszych

zbiegów egzekucji do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, łączne

prowadzenie egzekucji przejmuje organ egzekucyjny wyznaczony przy pierwszym

zbiegu egzekucji. Gdyby ustawodawca zakładał, że orzeczenie sądu wydane

na podstawie art. 773 § 1 k.p.c. rozstrzyga o dalszym łącznym prowadzeniu

egzekucji w całości, to nie istniałaby potrzeba regulowania hipotetycznej sytuacji

dalszych zbiegów egzekucji. W strukturze zdania złożonego, zastosowanego

w art. 773 § 1 k.p.c., nie zachodziła potrzeba powtarzania po raz kolejny,

że przedmiotem

rozstrzygnięcia

sądu

jest

zbieg

egzekucji

sądowej

i administracyjnej do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego. Wykładnia językowa

tego przepisu nie przemawia na rzecz tezy przyjętej w uchwale. Sąd Najwyższy

przyjął szersze rozumienie terminu egzekucja niż jest to przyjmowane w doktrynie

i judykaturze. Z art. 773 § 1 k.p.c. wynika wyraźnie, że w oczekiwaniu

na rozstrzygnięcie sądu organy egzekucyjne wstrzymują jedynie czynności

egzekucyjne, nie zaś wstrzymują lub zawieszają postępowanie egzekucyjne.

Nieprzekonywający jest wreszcie argument o kolizji odmiennej wykładni

tego

przepisu z art. 793 k.p.c., który przewiduje możliwość uzyskania w rozważanej

sytuacji dalszych tytułów wykonawczych oprócz pierwszego.

Wątpliwości tkwiące u podłoża przedstawianego zagadnienia prawnego

wynikają z nieprecyzyjnej redakcji art. 773 § 1 k.p.c., normującego sposób

eliminacji zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej zmierzającej do zaspokojenia

świadczenia pieniężnego, skierowanej do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego.

Zgodnie z tym przepisem, w razie wystąpienia takiego zbiegu, organ egzekucyjny

i komornik wstrzymują czynności egzekucyjne na wniosek wierzyciela, dłużnika lub

z urzędu i przekazują akta egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej sądowi

rejonowemu, w którego okręgu wszczęto egzekucję, w celu rozstrzygnięcia, który

organ egzekucyjny - sądowy czy administracyjny - ma dalej prowadzić łącznie

egzekucje w trybie właściwym dla danego organu. Sąd wydaje postanowienie

w terminie 14 dni, biorąc pod uwagę stan każdego z postępowań egzekucyjnych,

a jeżeli są one w równym stopniu zaawansowane, wysokość egzekwowanych

należności i kolejność ich zaspokojenia, z zastrzeżeniem § 2 i 2 1. Równocześnie

sąd postanawia, jakie już dokonane czynności egzekucyjne pozostają w mocy.

Przytoczone unormowanie nie zawiera wyraźnego wskazania, czy wyznaczony

przez sąd organ ma dalej łącznie prowadzić tylko tę część egzekucji, w której

powstał zbieg, czy też egzekucję w całości, tj. skierowaną również do innych nieobjętych tym zbiegiem - składników majątku dłużnika. Odpowiedzi na tak

postawione pytanie nie zawiera również art. 62 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jedn. tekst: Dz. U. z 2005 r. Nr 229,

poz. 1954 ze zm.). Przepis ten stanowi, że w przypadku zbiegu egzekucji

administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, organ

egzekucyjny

wstrzymuje

czynności

egzekucyjne

na

wniosek

wierzyciela,

zobowiązanego lub z urzędu i przekazuje akta egzekucji administracyjnej sądowi

rejonowemu zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego.

Niejednoznaczne brzmienie obowiązującego obecnie art. 773 § 1 k.p.c.

stwarza

pole

do

jego

rozbieżnej

wykładni,

przy

czym

-

co

dostrzegł

sam wnioskodawca - istnieją poważne argumenty przemawiające za każdym

z możliwych

rozwiązań.

Trudno

jednak

nie

dostrzec,

że

stanowisko

zaprezentowane w uchwale z dnia 24 lutego 2010 r., III CZP 133/09, uwzględnia

istotny aspekt praktyczny przyjętej wykładni, pomijany lub bagatelizowany przez

zwolenników wykładni przeciwnej.

Odnosząc się do stanowiska wnioskodawcy, wskazującego na potrzebę

ponownego rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia prawnego, należy

zauważyć,

że

w

chwili

składania

tego

wniosku

trwały

prace

nad

nowelizacją kodeksu postępowania cywilnego, w tym przepisów regulujących

eliminację zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej. W ich wyniku w dniu

16 września 2011 r. uchwalono ustawę o zmianie ustawy - Kodeks postępowania

cywilnego

oraz

niektórych

innych

ustaw

(Dz. U.

Nr

233,

poz.

1381).

Ustawodawca w znowelizowanym art. 773 § 1 k.p.c. wskazał jednoznacznie,

że w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy lub

prawa majątkowego rozstrzygnięcie o łącznym prowadzeniu egzekucji przez jeden

organ ogranicza się jedynie do tej rzeczy lub prawa majątkowego, do którego

nastąpił zbieg. W związku z przyjęciem takiego rozwiązania, uregulował kwestię

przekazania akt administracyjnemu organowi egzekucyjnemu w przypadku

wyznaczenia tego organu do prowadzenia łącznie zbiegającej się egzekucji

(art. 773 § 22 k.p.c.), a także problem wydania kolejnego tytułu wykonawczego

niezbędnego do prowadzenia sprawy przekazanej organowi administracyjnemu

w sytuacji, w której zbieg egzekucji dotyczy tylko niektórych rzeczy lub praw,

z których komornik prowadzi egzekucję; tytuł taki będzie wydawany z urzędu przez

sąd lub referendarza sądowego przy odpowiednim zastosowaniu art. 793 k.p.c.

(art. 7732 k.p.c.).

Przytoczone unormowania usuwają wątpliwości, które legły u podstaw

zagadnienia prawnego przedstawionego do rozstrzygnięcia. Wprawdzie znajdą one

zastosowanie do postępowań wszczętych po wejściu w życie ustawy nowelizującej,

tj. od dnia 3 maja 2012 r. (art. 9 ust. 1 w związku z art. 11), jednak eliminują

sygnalizowane we wniosku niebezpieczeństwo utrwalenia się w orzecznictwie

sądów powszechnych rozbieżności w wykładni art. 773 § 1 k.p.c.

W tym stanie rzeczy, uznając, że podjęcie uchwały nie jest konieczne do

osiągnięcia celu wskazanego we wniosku, Sąd Najwyższy - na podstawie art. 61

§ 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym - orzekł, jak

w sentencji.