III CZP 46/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 46/08

POSTANOWIENIE

Dnia 25 czerwca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marian Kocon

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa I. G.

przeciwko Gminie K.

o zapłatę,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 25 czerwca 2008 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w K.

postanowieniem z dnia 31 stycznia 2008 r., sygn. akt [...],

"Czy art. 18 ust. 5 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie

praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu

cywilnego (Dz.U. 05.31.266 ze zm.), stanowiący podstawę

dochodzenia

roszczeń

odszkodowawczych

przysługujących

właścicielowi nieruchomości przeciwko gminie i odsyłający w tym

zakresie wyłącznie do regulacji zawartej w art. 417 k.c., daje

podstawę do takiego zawężenia pojęcia szkody w mieniu, które

prowadzi do uznania, że szkodą jest tylko taki uszczerbek

majątkowy, który bezpośrednio wiąże się z lokalem zajmowanym

przez osobę posiadającą ustalone prawo do lokalu socjalnego ?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało przy

rozpatrywaniu przez Sąd Okręgowy w K. apelacji powódki – I. G. od wyroku Sądu

Rejonowego w K. z dnia 16 maja 2007 r., sygn. akt [...]. Przedmiotem postępowania

było przede wszystkim zawarte w pozwie z dnia 8 stycznia 2007 r. żądanie

zasądzenia od Gminy K. odszkodowania w kwocie 2.922 zł miesięcznie za okres od

stycznia 2007 r. do dnia opróżnienia lokalu przez M. M. wraz z małoletnimi dziećmi

A. M. i D. M. Do pozwu załączono m.in. kserokopię prawomocnego wyroku

dotyczącego eksmisji w/w osób z lokalu położonego w K. przy ul. S. [...] nr 5.

Wskazano, iż wymienione osoby nie uiszczają odszkodowania za zajmowany lokal,

a pozwana gmina nie dostarcza im lokalu socjalnego. W uzasadnieniu pozwu

powódka wskazała zarazem, iż jest właścicielką nieruchomości lokalowej numer 2

położonej w K. przy ul. S.[..]. Nieruchomość jest położona zatem w tym samym

budynku, w którym znajduje się lokal numer 5. Opuszczenie lokalu nr 5 przez M.

M. i jej małoletnie dzieci umożliwiłoby powódce zamieszkanie w nim i wynajęcie

lokalu nr 2 na cele zawiązane z działalnością gospodarczą. Kwota której powódka

domaga się w pozwie stanowi równowartość tego, co powódka uzyskałaby

miesięcznie, gdyby wynajęła lokal numer 2 podmiotowi, którego pismo o

zainteresowaniu wynajęciem lokalu załączyła do pozwu.

Wyrokiem z dnia 26 maja 2007 r. Sąd Rejonowy oddalił powództwo. W

uzasadnieniu Sąd wskazał, iż żądane na podstawie art 18 ust. 5 ustawy z dnia

21.06.2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym

zasobie gminy i o

zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.)

odszkodowanie nie może być uznane za świadczenie okresowe, a tym samym nie

może być dochodzone na przyszłość, skoro niemożliwym jest ustalenie wysokości

szkody na przyszłość. Nie można bowiem ustalić na przyszłość, czy zaistnieje

zdarzenie powodujące szkodę i czy w związku z tym powstanie szkoda i w jakiej

wysokości. Roszczenie za okres od 8 stycznia 2007 r. do dnia wyroku nie jest

wprawdzie roszczeniem na przyszłość (art. 316 § 1 k.p.c.), lecz podlega oddaleniu

z braku wykazania poniesienia szkody przez powódkę z powodu niewykonania

przez pozwaną gminę obowiązku dostarczenia lokalu. Sąd podkreślił ponadto, iż

powódka nie wykazała, aby podjęła starania mające na celu wyegzekwowanie od

lokatorki odszkodowania dotyczącego lokalu numer 5.

Wyrok ten powódka zaskarżyła apelacją. W toku jej rozpatrywania Sąd

Okręgowy przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie

prawne budzące wątpliwości o treści sformułowanej w sentencji postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Sąd Najwyższy rozstrzygając przedstawione zagadnienie prawne

w pierwszej

kolejności bada, czy spełnione zostały przesłanki do podjęcia

uchwały. Antycypując dalsze rozważania stwierdzić nalełzy, że w niniejszej sprawie

przesłanki te nie zostały spełnione. Wynika to z następujących przyczyn:

Po pierwsze, samo zagadnienie prawne przedstawione do rozstrzygnięcia

nie

zostało

ujęte

w

sposób

prawidłowy.

Jego

treść

wskazuje

bowiem

jednoznacznie, że powzięte przez Sąd Okręgowy wątpliwości odnoszą się do

pojęcia szkody na tle odpowiedzialności uregulowanej w art. 18 ust. 5 ustawy z dnia

21.06.2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy

i o zmianie Kodeksu Cywilnego (Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.) w związku

z art. 417 § 1 k.c. W rzeczywistości przedmiotem zainteresowania Sądu

Okręgowego

jest

kwestia

związku

przyczynowego

między

zaniechaniem

dostarczenia lokalu socjalnego przez gminę a szkodą. W istocie chodzi bowiem

o to, czy normalnym następstwem bezczynności gminy jest w myśl art. 361 § 1 k.c.

– jedynie szkoda, która bezpośrednio wiąże się z lokalem zajmowanym przez

osobę posiadającą ustawowe prawo do lokalu socjalnego (czyli szkoda w postaci

czynszu najmu tego lokalu), czy też szkoda polegająca na braku możliwości

korzystania z tego lokalu przez zamieszkanie w nim właściciela i zwolnienie ten

sposób innego lokalu w celu wynajęcia go osobom trzecim.

Po drugie, jeśli wątliwosći Sądu Okręgowego w istocie odnieść do pojęcia

szkody to, stwierdzić należy, że nie dokonano stosownych ustaleń faktycznych

w tym przedmiocie. W pozwie i następnie w piśmie procesowym (k. 48) powódka

dochodzi odszkodowania za pozbawienie ją możliwości wynajęcia lokalu nr 2 jako

lokalu użytkowego. Tymczasem nie dokonano w ogóle ustaleń odnośnie podjęcia

przez powódkę, czynności zmierzających do zmiany przeznaczenia lokalu

z mieszkalnego na użytkowy. Chodzi w szczególności o ustalenie zgłoszenia

zmiany przeznaczenia lokalu w świetle art. 71 ust. 1, 4, 5 i 6 ustawy z dnia

7.07.1994 r. – Prawo budowlane (Dz.U. z 2006 Nr 156, poz. 1118) i uzyskania

pozwolenia na przebudowę lub zgłoszenia przebudowy zwolnionej z obowiązku

uzyskania zezwolenia. Należy bowiem zauważyć, że brak dopełnienia wymagań

publicznoprawnych wynikających z przepisów Prawa budowlanego, wykluczałoby

uzyskanie dochodu, na który powołuje się powódka. Nie można też pominąć faktu,

że nie dokonano także oceny roszczenia powódki w zakresie powstania szkody

z punktu widzenia kwalifikacji prawnej szansy wynajęcia lokalu. Powódka nie

przedstawiła np. umowy przedwstępnej najmu, zaś pisma firmy B., która wyraziła

zainteresowanie lokalem, nie można uznać za wiążącą ofertę. W konsekwencji

uznać należy, że brak ustaleń faktycznych co do powstania szkody i jej wysokości

oznacza, że nie zostało spełnione wymaganie związku

przyczynowego między

rozstrzygnięciem zagadnienia prawnego a rozstrzygnięciem sprawy.

Po trzecie, w postanowieniu z dnia 30.11.2005 r. III CZP 97/05 Sąd

Najwyższy wskazał, że „rozstrzygnięcie w trybie art. 61 §1 ustawy z dnia

23.11.2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 24, poz. 2052 ze zm.) podlegają

kwestie prawne budzące poważne watpliowsći sądu rozpatrującego apelację.

Wątpliwości te mogą wynikać z niejasnego brzmienia przepisów mających w danej

sprawie zastosowanie, a dotychczas w orzecznictwie Sądu

Najwyższego

niewyjaśnionych lub w rozbieżności w dotychczasowej judykaturze”. Te przesłanki

w niniejszej sprawie nie występują. Treść art. 18 ust. 5 ustawy z dnia 21.06.2001 r.

o ochronie lokatorów (...) jest jednoznaczna. Stanowi on, że jeżeli gmina nie

dostarczyła lokalu socjalnego osobie uprawnionej do niego z mocy wyroku,

właścicielowi przysługuje roszczenie odszkodowawcze od gminy, na podstawie art.

417 k.c. Stwierdzenie, że roszczenie odszkodowawcze przysługuje na podstawie

art. 417 k.c. oznacza, iż brak jakichkolwiek przesłanek do wprowadzenia

ograniczeń w zakresie stosowania tego przepisu, a w konsekwencji do stosowania

art. 361 k.c. Nie odnotowano też w judykaturze jakichkolwiek rozbieżności w tym

zakresie.

Reasumując stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej nie zostały spełnione

wymagania do podjęcia uchwały.

2. Niezależnie od powyższych rozważań podnieść należy, że w świetle

orzecznictwa

Trybunału

Konstytucyjnego

obowiązywanie

zasady

pełnego

odszkodowania w ramach odpowiedzialności na podstawie art. 417 k.c., nie budzi

żadnych wątpliwości. Przykładowo można wskazać na uzasadnienie wyroku z dnia

23.09.2003 r. K 20/02, w którym m.in. stwierdzono: „Artykuł 77 ust. 1 Konstytucji,

mówiąc o naprawieniu "szkody”, nie określa jej składników ani zakresu (....) Artykuł

77 ust. 1 Konstytucji nie oznacza li tylko podniesienia na szczebel konstytucyjny

zastanej przez Konstytucję regulacji odpowiedzialności za szkody wyrządzone

przez władzę publiczną, uregulowanej w k.c. W przepisie tym wyraża się myśl

ogólną: iż bezprawne wyrządzenie szkody przez władzą publiczną daje prawo do

odszkodowania. Jest to prawo konstytucyjne. Ta konstatacja jest decydująca dla

normatywnego znaczenia art. 77 Przepis ten jednak sam przez się nie wskazuje

wyczerpująco ani jaka szkoda ma polegać naprawieniu, ani nie rozstrzyga co

decyduje o wymaganej przesłance bezprawności, nie wspominając już o drodze, na

jakiej realizacja uprawnienia odszkodowawczego ma nastąpić. Te kwestie muszą

być zatem - co do zasady - regulowane w ustawach zwykłych Nie podobna więc

art. 77 ust. 1 Konstytucji nadawać znaczenia upatrującego w nim generalnej,

wyczerpującej i przede wszystkim wystarczającej podstawy do żądania pełnego

odszkodowania, za każde zdarzenie powodujące szkodę, za każdy rodzaj

nieprawidłowości w zachowaniu władzy publicznej, co czyniłoby zbędną dalszą

regulację tej kwestii w ustawodawstwie zwykłym, co do zakresów pominiętych

w samym unormowaniu art. 77 Konstytucji. Trafne w tym względzie stanowisko

zajął Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 30 maja 2003 r. (sygn. III CZP 34/03,

niepublikowane) i w tym zakresie poglądy TK i SN są zbieżne. (...)

Konstytucjonalizacja zasady art. 77 ust. 1 spowodowała, że system jaki tworzą

łącznie ta właśnie zasada i jej dalsza operacjonalizacja (rozmiar szkody, charakter

bezprawności, tryb dochodzenia itd.) w wielu przepisach różnych ustaw zwykłych,

musi

być

poddany

ocenie

z

punktu

widzenia

zasad

konstytucyjnych.

Obecnie sytuacja przedstawia się więc tak, że wypadki bezprawnego działania

władzy publicznej pociągają w sobą pełne odszkodowanie, gdy chodzi o hipotezy

objęte dawniej art. 417 i 418 k.c., a obecnie - przy tym samym zakresie, przez

jedną hipotezę - art. 417 k.c.”

Należy także zwrócić uwagę na to, że w wyroku z dnia 23.05.2006 r. SK

51/05/Dz.U. z 2006 Nr 94, poz. 657).Trybunał Konstytucyjny uznał art. 18 ust. 4

ustawy o ochronie lokatorów (...) w brzmieniu obowiązującym do dnia 1.01.2005 r.,

ograniczający wysokość odszkodowania, za niezgodny z art. 2, 64 ust. 1 w związku

z art. 31 ust. 3 oraz art. 77 ust. 1 w związku z art.31 ust. 3 Konstytucji RP.

Takie unormowanie zawarte w art. 18 ust. 4 w/w ustawy w brzmieniu

obowiązującym od 1.01.2005 r., w istocie nie różniące się od poprzedniego,

zostało uznane za sprzeczne z art. 77 ust. 1, art. 21 ust. 1 i z art. 64 ust. 1 i 3

Konstytucji RP (wyrokiem Trybunału z dnia 11.09.2006 r – Dz.U. Nr 167, poz.

1193).

Z powołanych orzeczeń Trybunału dotyczących dawnych regulacji art. 18

ust. 4

ustawy o ochronie lokatorów (....) płynie więc jednoznaczny wniosek,

że ograniczanie wysokości odszkodowania od gminy jest niezgodne z art. 77 ust.1

Konstytucji RP. Konsekwencją tych orzeczeń było właśnie uchwalenie art. 18 ust. 5

ustawy, odsyłającego do zasad ogólnych i rezygnującego z wprowadzenia

jakichkolwiek ograniczeń. Takie zawężenie zakresu odszkodowania nie może być

- co oczywiste – dokonywane w drodze wykładni. W konsekwencji należy wyraźnie

stwierdzić, że roszczenie odszkodowawcze właściciela lokalu przeciwko gminie

przewidziane w art. 18 ust. 5 ustawy o ochronie lokatorów (...) w związku z art.

417k.c. obejmuje wynagrodzenie szkody w pełnej wysokości.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia.