III CZP 45/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 45/11

POSTANOWIENIE

Dnia 8 września 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Lasów Państwowych

Nadleśnictwa S.

przeciwko Adamowi L., Irenie L., Jerzemu L.,

Małgorzacie L., Robertowi L., Stanisławowi L.,

Witoldowi L., Jerzemu L. s. Olgierda i J. L.

o ustalenie,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 8 września 2011 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Apelacyjny

postanowieniem z dnia 5 maja 2011 r.,

"a. Czy w świetle art. 189 k.p.c. i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6

lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece (tekst jednolity

Dz.U. z 2001 roku, Nr 124, poz. 1361 ze zm.) dopuszczalne jest

powództwo o ustalenie własności nieruchomości mającej założoną

księgę wieczystą?

b. w razie odpowiedzi twierdzącej, Czy wyłączenie nabycia

przez Skarb Państwa własności nieruchomości stanowiącej las lub

grunty leśne na podstawie art. 1 ust. 3 litera b dekretu Polskiego

Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 roku o

przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz.U. Nr

15, poz. 82 ze zm.) następuje tylko w sytuacji podziału prawnego lub

faktycznego nieruchomości przed 1 września 1939 roku na parcele z

których żadna nie przekraczała 25 ha, czy też w przypadku podziału

na parcele o powierzchniach przekraczających i nieprzekraczających

25 ha przejęciu podlegała cała nieruchomość, czy też tylko parcele

o powierzchni przekraczającej 25 ha?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 17 listopada 2010 r. ustalił, że Skarb

Państwa nabył na własność wskazane w tym wyroku grunty położone w K., gmina

C., na podstawie dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych

lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82 ze zm. - dalej dekret o

lasach).

Sąd Apelacyjny rozpoznając apelację pozwanych Jerzego L. i J. L. od tego

wyroku powziął wątpliwość czy dopuszczalne jest powództwo o ustalenie własności

nieruchomości mającej założoną księgę wieczystą, a w razie odpowiedzi

twierdzącej, czy wyłączenie nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości leśnych

na podstawie art. 1 ust. 3 dekretu o lasach następuje tylko w przypadku podziału

nieruchomości leśnej przed dniem 1 września 1939 r. na parcele, z których żadna

nie przekraczała 25 ha, czy też w przypadku podziału nieruchomości na parcele

mniejsze i większe niż 25 ha przejęciu przez Skarb Państwa podlegała cała

nieruchomość, czy też tylko parcele o powierzchni przekraczającej 25 ha.

Zagadnienia te przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu na podstawie

art. 390 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyżs zważył, co następuje:

Brzmienie art. 390 § 1 k.p.c. wskazuje, że przedmiotem zagadnienia

prawnego przedstawianego do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu mogą być

jedynie zagadnienia prawne budzące poważne, istotne dla rozstrzygnięcia tej

sprawy, w której zagadnienia te wystąpiły. Sąd Apelacyjny powziął wątpliwość co

do dopuszczalności powództwa o ustalenie własności nieruchomości w przypadku,

gdy nieruchomość ma założoną księgę wieczystą. Było to związane z możliwością

wytoczenia w takim przypadku także powództwa o uzgodnienie treści księgi

wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Taka sytuacja może w rzeczywistości

rodzić wątpliwość co do istnienia interesu prawnego w wytoczeniu powództwa

o ustalenie prawa własności a nie dopuszczalności powództwa o ustalenie prawa

własności, co było przedmiotem pytania sformułowanego przez Sąd Apelacyjny.

W kontekście tego pytania wymaga jednak podkreślenia przede wszystkim to,

że Sąd pierwszej instancji nie ustalił, aby nieruchomość, która była przedmiotem

powództwa miała założoną księgę wieczystą. Stwierdził jedynie, że działki gruntu

wskazane przez stronę powodową były objęte księgą gruntową lwh [...] gm. Kat. K.

Tego rodzaju księgi gruntowe utraciły moc z dniem 1.01.1989 r. na podstawie § 5

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 1986 r. w sprawie

prowadzenia ksiąg wieczystych założonych przed dniem 1 stycznia 1947 r. oraz

utraty mocy prawnej niektórych takich ksiąg (Dz.U. Nr 28, poz. 141).

Sąd Apelacyjny przed przedstawieniem zagadnienia prawnego na podstawie

art. 390 § 1 k.p.c. nie dokonał własnych ustaleń faktycznych wskazujących na

istnienie księgi wieczystej lub ksiąg wieczystych prowadzonych dla gruntów,

których dotyczyło powództwo. Nie przedstawił też żadnej argumentacji wskazującej

na istnienie takich ksiąg wieczystych. Nakazywało to przyjąć, że przedmiotem

powództwa w sprawie, w której przedstawiono zagadnienie prawne, nie były

nieruchomości mające założoną księgę wieczystą, co czyniło bezprzedmiotowym

udzielenie odpowiedzi na pierwsze z zagadnień sformułowanych przez Sąd

Apelacyjny. Wymaga także odnotowania, że strona powodowa nie domagała się

ustalenia prawa własności nieruchomości określonej w pozwie lecz ustalenia, że

nabyła jej własność na podstawie przepisów dekretu o lasach, co powinien także

uwzględnić Sąd Apelacyjny i rozważyć, czy tak sformułowane żądanie odnosi się

do aktualnego stanu prawnego nieruchomości, co jest przedmiotem powództwa o

uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej

z rzeczywistym stanem prawnym.

Drugie z zagadnień prawnych Sąd Apelacyjny przedstawił warunkowo,

na wypadek udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pierwsze z nich. Ten warunek

nie został spełniony. W świetle art. 390 § 1 k.p.c. zakres rozstrzygnięcia

przewidziany dla Sądu Najwyższego jest zaś uzależniony od stanowiska sądu

przedstawiającego zagadnienie prawne. Utrwalona wykładnia art. 390 § 1 k.p.c.

wskazuje nadto, że skoro odnosi się on do tego rodzaju zagadnień prawnych, które

budzą poważne wątpliwości, to rzeczą sądu przedstawiającego zagadnienie

prawne do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu jest wskazanie odpowiedniej

argumentacji pozwalającej na takie stwierdzenie. Uzasadnienie postanowienia

Sądu Apelacyjnego w odniesieniu do drugiego z przedstawionych zagadnień

prawnych wymogom tym nie odpowiada. Ogranicza się ono jedynie do

stwierdzenia, że nie było ono dotychczas przedmiotem „jednoznacznego

rozstrzygnięcia" i przytoczenia kilku orzeczeń Sądu Najwyższego, w których

dokonano wykładni pojęcia podziału prawnego nieruchomości leśnych i pojęcia

lasów i gruntów leśnych podzielonych faktycznie przed dniem 1 września 1939 r. na

parcele nie większe niż 25 ha.

Z tych względów odmówiono podjęcia uchwały.