III CZP 42/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 42/08

POSTANOWIENIE

Dnia 12 czerwca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie egzekucyjnej wierzyciela Banku P. S.A. z siedzibą

w W. - Oddział w T.

przeciwko dłużnikom K. B. i B. B.

przy uczestnictwie skarżących: R. M., H. M. i CMS G. D. sp. z o.o. z siedzibą w K.

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 12 czerwca 2008 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w T.

postanowieniem z dnia 22 stycznia 2008 r., sygn. akt [...],:

"1. Co decyduje o przyłączeniu się wierzyciela do egzekucji

z nieruchomości w warunkach art. 927 k.p.c., a w szczególności czy

dla jego zaistnienia zachodzi konieczność dokonania ponownego

zajęcia nieruchomości na rzecz tego wierzyciela, czy też zajęcie

pierwotnie dokonane jest skuteczne także wobec wierzyciela

przyłączającego się do egzekucji ?

2. Jeżeli

wymogiem

przyłączenia

się

do

egzekucji

z nieruchomości jest jej ponowne zajęcie na rzecz wierzyciela

przyłączającego się, to czy warunkiem koniecznym zajęcia jest

dokonanie w księdze wieczystej kolejnego wpisu o wszczęciu

egzekucji (wpisu o przyłączeniu się kolejnego wierzyciela), o którym

mowa w art. 924 k.p.c., czy też wystarczające dla bytu zajęcia

jest skierowanie do dłużnika wezwania, na które wskazuje art. 923

k.p.c. ?

3. Czy - w przypadku istnienia wymogu ponownego zajęcia

nieruchomości

na

rzecz

wierzyciela

przyłączającego

się

-

o dopuszczalności skierowania egzekucji do nieruchomości, a tym

samym o ocenie formalnej poprawności zajęcia, decyduje stan

własności rzeczy ujawniony w księdze wieczystej na chwilę zajęcia

nieruchomości w stosunku do dłużnika w następstwie doręczenia mu

wezwania, o którym mowa w art. 923 k.p.c., czy też rozstrzygające

jest to, kto jest właścicielem rzeczy w dacie powzięcia wiadomości

o zajęciu przez osobę nabywającą nieruchomość od dłużnika, tj.

osobę trzecią w rozumieniu art. 925 § 2 k.p.c. ?

4. Czy

rozporządzenie

nieruchomością

po

jej

zajęciu

w następstwie przyłączenia się do egzekucji kolejnego wierzyciela

w trybie art. 927 k.p.c. jest bezskuteczne w rozumieniu art. 930 § 1

k.p.c. w stosunku do wierzyciela przyłączającego się, jeżeli

przyłączenie się do egzekucji z nieruchomości nie było ujawnione

w księdze wieczystej i nabywca rzeczy o nim nie wiedział ?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Przedstawione zagadnienie prawne nasunęło się Sądowi Okręgowemu w T.

przy rozpoznawaniu zażalenia wierzyciela na postanowienie Sądu Rejonowego w

B. z dnia 26 października 2007 r. Postanowieniem tym Sąd Rejonowy w wyniku

rozpoznania trzech skarg na czynności komornika, wniesionych przez dłużników K.

B. i B. B. oraz osoby trzecie - CMS G. D. spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością

w K. oraz H. M. i R. M. m. in. polecił

komornikowi

sądowemu przy Sądzie

Rejonowym w B. umorzenie części postępowania egzekucyjnego prowadzonego w

sprawie Km […] - w zakresie egzekucji z nieruchomości położonej w B. przy ul.

B., składającej się z działki nr 6925/22, z nieruchomości składającej się z działek nr

6925/21 i nr 6925/19 oraz z nieruchomości położonej w B. – P., składającej się z

działek o nr 6925/14 i nr 6925/30. Sąd ten uznał, że wobec nabywców tych

nieruchomości CMS G. D. spółki z o.o. oraz małżonków M., wnioskodawca nie

może powołać się na skuteczne zajęcie tych nieruchomości, dokonane wcześniej

na rzecz innych wierzycieli, skoro w księdze wieczystej nie został dokonany wpis

o przyłączeniu się wnioskodawcy do egzekucji. Sąd Rejonowy uznał, że zajęcie

ważne jest tylko dla tych wierzytelności, dla których go dokonano. W przypadku

przyłączenia się do egzekucji z nieruchomości kolejnego wierzyciela - na rzecz

przyłączającego się wierzyciela konieczne jest dokonanie nowego zajęcia.

Komornik realizuje ten obowiązek przez złożenie wniosku o dokonanie wpisu

o przyłączeniu się tego wierzyciela do toczącej się egzekucji z nieruchomości.

Wpis do księgi wieczystej wzmianki o wszczęciu egzekucji (przyłączeniu się do niej)

przez określonego wierzyciela zgodny jest z treścią art. 925 § 1 k.p.c. i ujawnia nie

tylko fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości, lecz także

zakres przedmiotowy i podmiotowy prowadzonej egzekucji. Dopiero odnotowanie

wszystkich wierzycieli uczestniczących w egzekucji i wszystkich egzekwowanych

roszczeń zapewnia odzwierciedlenie w księdze wieczystej rzeczywistego stanu

nieruchomości.

Sąd pierwszej instancji odrzucił koncepcję przyjmującą, że pierwsze

ostrzeżenie o wszczęciu egzekucji z nieruchomości, ujawnione w księdze

wieczystej, jest skuteczne dla kolejnych, przyłączających się do egzekucji

wierzycieli. Zaznaczył, że słabości tego poglądu ukazały się w rozpoznawanej

sprawie - pierwsze postępowanie egzekucyjne zostało umorzone i na podstawie

postanowienia komornika doszło do wykreślenia wpisu ostrzeżenia o wszczęciu

egzekucji, co umożliwiło dłużnikowi zbycie nieruchomości. W rezultacie Sąd

Rejonowy uznał skargi nabywców nieruchomości za zasadne. Nieskuteczność

zajęcia nieruchomości względem aktualnych jej właścicieli wyłącza zastosowanie

art. 930 § 1 k.p.c. i kontynuowanie egzekucji. Ponowne wszczęcie egzekucji może

nastąpić dopiero po uznaniu przez sąd odrębnym postępowaniu bezskuteczności

zbycia nieruchomości w stosunku do wierzyciela – Banku P. S.A., bądź po

ustaleniu skuteczności zajęcia w stosunku do nabywców.

Wierzyciel

zaskarżył

postanowienie

Sądu

Rejonowego

zażaleniem

w omówionej wyżej części, zarzucając naruszenie przepisów, polegające na

wydaniu orzeczenia niezgodnie z treścią skargi, niewyjaśnienie wszystkich

okoliczności sprawy, a w szczególności treści wzmianki nr 3753-7/04 z 2004 r.,

wpisanej do ksiąg wieczystych nr 71685, 71686 i 85554 oraz rozpoznanie skargi

wniesionej po terminie. We wnioskach domagał się o uchylenie zaskarżonego

postanowienia w części nakazującej organowi egzekucyjnemu umorzenie egzekucji

z nieruchomości.

Sąd Okręgowy w T., przedstawiając powołane na wstępie zagadnienie

prawne, wskazał, że w doktrynie prawa i orzecznictwie prezentowane są rozbieżne

stanowiska co do istoty przyłączenia się wierzyciela do egzekucji z nieruchomości,

momentu, w którym przyłączenie następuje, formy przyłączenia i koniecznych

czynności

wierzyciela

oraz

organu

egzekucyjnego,

a

wreszcie

skutków

przyłączenia w stosunku do osób trzecich. Wypowiedzi te nie zawierają, zdaniem

sądu pytającego, gruntowej analizy instytucji przyłączenia się wierzyciela do

toczącej

się

egzekucji

z

nieruchomości.

Sąd

Okręgowy

w

obszernym

i szczegółowym wywodzie przedstawił swój punkt widzenia, opowiadając się

zdecydowanie za koncepcją skuteczności pierwszego zajęcia połączonego

z dokonaniem wpisu ostrzeżenia do ksiąg wieczystych również w stosunku do

wierzyciela przyłączającego się i podważając potrzebę dokonywania kolejnych

wpisów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zasada niezawisłości sądów, wyrażona w art. 178 ust. 1 Konstytucji RP,

zakłada podległość sędziów tylko Konstytucji i ustawom. Jak wyjaśnił Sąd

Najwyższy w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 30 kwietnia

1999 r., III CZP 62/98 (OSNC 1999, nr 10, poz. 166), instytucja pytań prawnych

przewidziana w art. 390 § 1 k.p.c. stanowi odstępstwo od powyższej zasady,

zgodnie bowiem z art. 390 § 2 k.p.c. sądy związane są w danej sprawie poglądem

prawnym Sądu Najwyższego wyrażonym w podjętej uchwale. Nakazuje to

stosowanie przy wykładni art. 390 § 1 k.p.c. reguły wykładni ścisłej, bez sięgania do

argumentów celowościowych.

Na podstawie omawianego przepisu sąd drugiej instancji uprawniony jest do

przedstawienia Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego, jeżeli stwierdzi

występowanie w sprawie poważnych wątpliwości prawnych, których wyjaśnienie

niezbędne jest dla rozstrzygnięcia sprawy. Wykazanie, że wątpliwości takie ujawniły

się w przedkładanej sprawie jest obowiązkiem sądu formułującego pytanie

i wymaga przeprowadzenia analizy dotychczasowego orzecznictwa i judykatury.

Dopiero ustalenie, że nauka i orzecznictwo nie wyjaśniają należycie występujących

kontrowersji prawnych, uzasadnia podjęcie się ich rozwiązania przez Sąd

Najwyższy w drodze uchwały.

Argumentem przemawiającym za udzieleniem odpowiedzi nie jest dążenie

do uzyskanie wsparcia Sądu Najwyższego dla jednoznacznie sformułowanego

przez sąd drugiej instancji stanowiska

stosowanych

przy

rozpoznawaniu

co do

zażalenia

właściwej wykładni przepisów

(por.

np.

w

uzasadnienie

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2002 r., III CZP 30/02, nie publ.,

postanowienia z dnia 29 listopada 2005 r., III CZP 102/05, nie publ. oraz

postanowienia z dnia 28 lutego 2008 r., III CZP 156/07, nie publ.).

Podjęcia uchwały nie uzasadnia także sam fakt rozbieżności między

przyjmowanymi w orzecznictwie i piśmiennictwie koncepcjami rozwiązania

przedstawionego problemu, jeżeli w wyniku stosowania procedur ujednolicających

orzecznictwo można uznać, że jeden z poglądów stał się dominujący, a przeciwko

jego

zasadności

sąd

pytający

ani

glosatorzy

nie

przytoczyli

nowych,

nieuwzględnionych przy jego rozstrzyganiu i zarazem istotnych argumentów

prawnych, podważających jego trafność (por. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 27 lutego 2008 r., III CZP 103/07, nie publ.).

Zagadnienie prawne, które przedstawił Sąd Okręgowy w niniejszej sprawie

sprowadza się do podnoszonych od dawna w piśmiennictwie i znajdujących odbicie

w orzecznictwie wątpliwości w interpretacji art. 927 k.p.c. w zw. z art. 930 § 1 k.p.c.

związanych z potrzebą i znaczeniem dokonania w księdze wieczystej wpisu

o przyłączeniu się kolejnego wierzyciela do toczącego się postępowania

egzekucyjnego z nieruchomości. Rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego

w tej materii doprowadziły do przedstawienia przez skład zwykły składowi

powiększonemu tego Sądu zagadnienia następującej treści: Czy dla wywołania

skutków prawnych wobec osoby trzeciej, wynikających z art. 925 § 1 k.p.c. i art.

930 k.p.c. w związku z art. 927 k.p.c. w stosunku do kolejnego wierzyciela, który

skierował egzekucję do nieruchomości po jej zajęciu, niezbędne jest ujawnienie

w dziale III księgi wieczystej, prowadzonej dla zajętej nieruchomości, wzmianki

o przyłączeniu się tego wierzyciela do toczącej się egzekucji z nieruchomości,

o której mowa w § 42 ust. 1 pkt rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17

września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbioru dokumentów

(Dz.U. Nr 102, poz. 1122 ze zm.)? W uchwale z dnia 6 listopada 2007 r. (III CZP

93/07, Biul. SN 2007, nr 11, poz. 7) skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

przyjął, że wierzyciel, który przyłączył się do postępowania egzekucyjnego, może

powołać się wobec osoby trzeciej na skutki zajęcia nieruchomości tylko wtedy, gdy

dokonano w księdze wieczystej wpisu o przyłączeniu lub złożono wniosek do zbioru

dokumentów, chyba ze osoba trzecia wiedziała o przyłączeniu. Uchwale nie

nadano wprawdzie rangi zasady prawnej, niemniej z uwagi na jej podjęcie przez

powiększony skład wyrażony w niej pogląd, należy uznać za akceptowany przez

Sąd Najwyższy kierunek wykładni omawianych przepisów.

Sąd Okręgowy zaznaczył w uzasadnieniu przedstawianego zagadnienia,

że stanowisko wyrażone w powołanej uchwale jest mu znane, jednak niesłusznie

ocenił, iż nie rozwiązuje ono wszystkich problemów istotnych dla rozstrzygnięcia

niniejszej sprawy. Uchwała zawiera kompleksową ocenę przepisów mających

zastosowanie w tej sprawie, natomiast rozważanie zagadnień o naturze

teoretycznej, jeżeli nie jest niezbędne do zajęcia stanowiska w kwestii wykładni

określonego przepisu, nie należy do zadań Sądu Najwyższego, lecz jest domeną

nauki prawa.

W konsekwencji nie zachodzą podstawy do podjęcia uchwały w trybie art.

390 § 1 k.p.c., bowiem przedstawione zagadnienie w zakresie, w jakim niezbędne

jest do rozstrzygnięcia sprawy przez sąd pytający, zostało już jednoznacznie

wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie, a ponadto treść uzasadnienia Sądu

Okręgowego wskazuje, że ma on w tej sprawie i wyrobiony pogląd co do kierunku

interpretacji wskazanych w pytaniu przepisów. Fakt, że kierunek ten jest niezgodny

z koncepcją wykształcona w orzecznictwie Sądu Najwyższego, nie stanowi

dostatecznego motywu podjęcia uchwały. Zasadą jest bowiem, że sąd drugiej

instancji samodzielnie dokonuje wykładni przepisów prawa stosowanych przy

rozpoznawaniu przedstawionego mu środka odwoławczego.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji.