III CZP 42/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 42/05

POSTANOWIENIE

Dnia 14 lipca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka

SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

w sprawie egzekucyjnej wierzyciela N.(…) sp. z o. o. z siedzibą w W.

przeciwko dłużnikowi T. L.

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 14 lipca 2005 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w T. postanowieniem z

dnia 15 marca 2005 r., sygn. akt I Cz (…):

„W jakiej formule sąd rozpoznający skargę dłużnika na czynności komornika może

zrealizować zasadę odpowiedzialności wierzyciela za należną komornikowi opłatę

egzekucyjną w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego w warunkach art. 49

zdanie drugie ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji

przy stwierdzeniu, że egzekucja była zbędna i niecelowa, a w szczególności, czy sąd

uprawniony jest do zmiany postanowienia komornika wzywającego dłużnika do

uiszczenia należności z tytułu opłaty w taki sposób, że nakaże wierzycielowi wpłacenie

opłaty egzekucyjnej na rzecz organu egzekucyjnego ?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Wobec wniosku wierzyciela o umorzenie postępowania egzekucyjnego, w którym

oświadczył on, że dłużnik bezpośrednio do jego rąk spełnił egzekwowane świadczenie

pieniężne, Komornik rewiru I działający przy Sądzie Rejonowym w T., w sytuacji gdy nie

wyegzekwował jakiejkolwiek części świadczenia, postanowieniem z dnia 2 września

2004 r. umorzył prowadzone od dwóch miesięcy postępowanie egzekucyjne, ustalił

koszty egzekucji na kwotę 1.975,50 zł, odpowiadającą opłacie egzekucyjnej od

egzekwowanego świadczenia i wezwał dłużnika, by ten w terminie 14 dni zapłacił koszty

egzekucji w ustalonej wysokości. Po rozpoznaniu skargi dłużnika na postanowienie

Komornika, Sąd Rejonowy w T. postanowieniem z dnia 22 listopada 2004 r. zmienił

zaskarżone postanowienie w ten sposób, że koszt egzekucji ustalił na kwotę 1.954,50 zł,

odpowiadającą prawidłowo określonej opłacie egzekucyjnej od egzekwowanego

świadczenia, oddalił skargę w pozostałym zakresie i zasądził od wierzyciela na rzecz

dłużnika kwotę 1.825,50 zł oraz kwotę 50 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

wywołanego skargą. Sąd Rejonowy stwierdził, że Komornik prawidłowo, stosownie do

obowiązujących przepisów, obciążył dłużnika opłatą egzekucyjną, ale jednocześnie

uznał, że jest to rażąco niesprawiedliwe w sytuacji, gdy w chwili wszczęcia egzekucji

dłużnik zalegał z zapłatą tylko części egzekwowanego świadczenia, od której opłata

egzekucyjna wynosiłaby 129 zł. Rozważając kwestię „technicznej realizacji” obciążenia

stron kosztami egzekucji Sąd Rejonowy uznał, że nie ma podstaw do nakazania

komornikowi

wezwania

wierzyciela

do

uiszczenia

jakiejkolwiek

części

opłaty

egzekucyjnej, jedyną możliwością uwzględnienia zasady odpowiedzialności stron za

wynik postępowania egzekucyjnego pozostaje więc dokonanie rozliczeń między

stronami w ramach postępowania wywołanego skargą na czynności komornika.

Przyjmując, że w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego w okolicznościach

wymienionych w art. 49 zd. drugie ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o komornikach

sądowych i egzekucji (Dz. U. Nr 133, poz. 882 ze zm.) komornikowi „należy się” opłata

egzekucyjna, Sąd Okręgowy w T. rozpoznając zażalenie wierzyciela na wymienione

postanowienie Sądu Rejonowego powziął wątpliwość wyrażoną w zagadnieniu

prawnym, przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia, sprowadzającą się

do kwestii sposobu, w jaki sąd rozpoznający skargę na czynności komornika może

zrealizować zasadę odpowiedzialności wierzyciela za należną komornikowi opłatę

egzekucyjną. Sąd Okręgowy zasugerował możliwość zmiany postanowienia komornika

przez sąd rozpoznający skargę na to postanowienie i zobowiązanie wierzyciela do

uiszczenia opłaty egzekucyjnej przy zastosowaniu w drodze analogii art. 11 ust. 1

ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach w sprawach cywilnych (tekst jedn.: Dz. U.

z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W stanie faktycznym, na tle którego przedstawione zostało Sądowi Najwyższemu

rozstrzygane zagadnienie prawne, podstawą postanowienia Komornika o wezwaniu

dłużnika, by ten w terminie 14 dni zapłacił koszty egzekucji w wysokości odpowiadającej

opłacie egzekucyjnej, był art. 49 zd. drugie ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o

komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. Nr 133, poz. 882 ze zm.), w brzmieniu

obowiązującym do wejścia w życie ustawy z dnia 24 września 2004 r. o zmianie ustawy

o komornikach sądowych i egzekucji oraz o zmianie ustawy – Kodeks postępowania

cywilnego (Dz. U. Nr 236, poz. 2356) – dalej zwanej „ustawą o k.s.e.” Wyrokiem z dnia

17 maja 2005 r., P 6/04 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przepis ten, w związku z

art. 45 ust. 2 ustawy o k.s.e., jest niezgodny z art. 2 Konstytucji (Dz. U. Nr 94, poz. 796).

Oznacza

to,

że wymieniony

przepis

z

chwilą

ogłoszenia

wyroku

Trybunału

Konstytucyjnego, co miało miejsce w dniu 30 maja 2005 r., utracił moc obowiązującą

(art. 190 ust. 3 Konstytucji). Rozpoznając zażalenie, przy rozpoznawaniu którego

powstało zagadnienie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia,

zdarzenie to Sąd Okręgowy powinien wziąć pod uwagę (zob. np. orzeczenia Sądu

Najwyższego: postanowienie z dnia 7 grudnia 2000 r., III CZP 27/00, OSNAPiUS 2001,

nr 10, poz. 331, wyrok z dnia 5 września 2001 r., II UKN 542/00, OSNPUSiSP 2003, nr

11, poz. 276, postanowienie z dnia 15 stycznia 2003 r., IV CKN 1639/00, niepubl.),

wobec czego przepis art. 49 zd. drugie u. k.s.e nie może być podstawą orzekania przez

ten Sąd. Przeszkodą uniemożliwiającą to nie jest okoliczność, że w chwili wydawania

przez Komornika

postanowienia

zaskarżonego

skargą

do Sądu

Rejonowego

wymieniony przepis obowiązywał. Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez Sąd

Rejonowy w uzasadnieniu postanowienia zaskarżonego zażaleniem, mającym oparcie w

orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. uchwałę z dnia 28 kwietnia 2004 r., III CZP

16/04, OSNC 2005, nr 6, poz. 103 i powołane

w niej inne orzeczenia)

oraz aprobowanym w doktrynie, co do zasadności którego Sąd Okręgowy nie ma

wątpliwości, rozstrzygnięcie o kosztach niezbędnych do celowego przeprowadzenia

egzekucji należy do sądu rozpoznającego skargę na postanowienie o ustaleniu kosztów

egzekucji. Podstawy takiego rozstrzygnięcia nie może zatem stanowić przepis, który w

chwili orzekania przez sąd jest uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z

Konstytucją.

W stanie prawnym obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia

24 września 2004 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji

oraz o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ukształtowanym powołanym

wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, poza możliwością wezwania wierzyciela

przed wszczęciem egzekucji do wpłacenia części opłaty egzekucyjnej pod rygorem

zwrotu wniosku (art. 45 ust. 5 i 7 ustawy k.s.e.), nie ma podstawy do pobrania przez

komornika opłaty egzekucyjnej od wierzyciela. W razie egzekucji świadczeń pieniężnych

opłatę tę komornik może pobrać tylko od dłużnika, przy czym uzależnienie jej wysokości

od „wartości wyegzekwowanego roszczenia” (art. 45 ust. 2 ustawy k.s.e.) uniemożliwia

pobranie jej od dłużnika, gdy roszczenie nie zostało wyegzekwowane, tj. np. wówczas,

gdy

postępowanie

egzekucyjne

uległo

umorzeniu

przed

wyegzekwowaniem

jakiejkolwiek części świadczenia, tak jak ma to miejsce w sprawie egzekucyjnej, na tle

której powstało zagadnienie prawne przedstawione do rozpoznania. W rezultacie, w

sprawie tej nie ma podstawy do pobrania przez komornika opłaty egzekucyjnej.

Należy zauważyć, że koszty działalności egzekucyjnej komornik pokrywa

z uzyskanych opłat egzekucyjnych (art. 35 ustawy o k.s.e.). W razie więc umorzenia

postępowania egzekucyjnego przed wyegzekwowaniem całego świadczenia, koszty

działalności komornika poniesione w związku z prowadzeniem takiego postępowania

mogą pozostać niepokryte w całości lub w części. Jeżeli nie było to intencją twórców

przepisów o kosztach działalności egzekucyjnej komornika zawartych w ustawie o k.s.e.,

to zmiana tego stanu nie może nastąpić w drodze wykładni tych przepisów, lecz w

drodze interwencji ustawodawcy. Przepisy te – na co niejednokrotnie zwracano uwagę

w piśmiennictwie i orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. np. postanowienie z dnia 6

listopada 2003 r., III CZP 57/03, niepubl.) – są niespójne i wewnętrznie sprzeczne,

a dotychczasowe kolejne ich zmiany nie tylko mankamentów tych nie usunęły, ale nawet

je pogłębiły.

Już tylko na marginesie, bo nie ma to wpływu na rozstrzygnięcie przedstawionego

zagadnienia prawnego, wypada zwrócić uwagę, że stan prawny uległ zmianie po

wejściu w życie wyżej powołanej ustawy z dnia 24 września 2004 r. Regulacja zawarta

w art. 49 zd. drugie ustawy k.s.e. sprzed tej zmiany została powtórzona w nowym art. 49

ust. 1 zd. drugie i trzecie tej ustawy z minimalnymi zmianami redakcyjnymi, ale też

znacząco rozszerzona. Według nowej regulacji opłatę egzekucyjną komornik pobiera od

dłużnika w wypadku umorzenia postępowania na wniosek wierzyciela, bez względu na

czas złożenia wniosku oraz w razie umorzenia postępowania na podstawie art. 823

k.p.c. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 maja 2005 r., P 6/04 nie dotyczy tego

uregulowania, co oznacza, że od chwili wejścia w życie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997

r. regulacja konstytucyjnie wadliwa pozostaje w porządku prawnym.

Skoro

zagadnienie

do rozstrzygnięcia

–

prawne

dotyczące

przedstawione

sposobu,

w

jaki

Sądowi

sąd

Najwyższemu

rozpoznający

skargę

na postanowienie komornika o ustaleniu kosztów postępowania egzekucyjnego

obejmujących

wyłącznie

opłatę

egzekucyjną,

może

zrealizować

zasadę

odpowiedzialności wierzyciela za wynik egzekucji – oparte zostało na założeniu,

że komornikowi należy się opłata egzekucyjna w przypadku umorzenia postępowania

egzekucyjnego na wniosek wierzyciela złożony przed upływem roku od dnia otrzymania

przez komornika wniosku o wszczęcie egzekucji (art. 49 zd. drugie ustawy k.s.e.), a

założenie to przed rozstrzygnięciem sprawy, w której zagadnienie powstało, okazało się

nieprawdziwe, odpadła potrzeba wyjaśnienia tego zagadnienia. Sąd Najwyższy na

podstawie art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U.

Nr 240, poz. 2052 ze zm.) postanowił zatem odmówić podjęcia uchwały rozstrzygającej

przedstawione zagadnienie prawne.