III CZP 41/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 41/13

POSTANOWIENIE

Dnia 11 września 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Bogumiła Ustjanicz (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSN Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca)

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z powództwa P. J.

przeciwko Kołu Łowieckiemu "E." w S.

o zapłatę,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 11 września 2013 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w S.

postanowieniem z dnia 14 stycznia 2013 r.,

„Czy pojęcie „cena skupu” zawarte w § 4 ust. 7 rozporządzenia

Ministra Środowiska z dnia 8 marca 2010 roku w sprawie sposobu

postępowania przy szacowaniu szkód oraz wypłat odszkodowań za

szkody w uprawach i płodach rolnych (Dz.U. z 2010 roku, Nr 45, poz.

272) odnosi się do wartości średnich, czy też możliwe jest określenie

ceny skupu na podstawie jednostkowej umowy kontraktacji, której

stroną jest poszkodowany rolnik?”

odmawia podjęcia uchwały

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 23 marca 2012 roku w sprawie …246/10 Sąd Rejonowy

w G., uwzględniając powództwo w całości, zasądził od pozwanego Koła

Łowieckiego „E.” w S. na rzecz powoda P. J. kwotę 41.474,18 zł z odsetkami

ustawowymi od dnia 20 listopada 2010 r. do dnia zapłaty, tytułem naprawienia

szkody, wyrządzonej w plantacji kukurydzy, należącej do powoda, przez dziki i

jelenie. Sąd wskazał, że zarówno sam fakt wyrządzenia szkody, jak i jej zakres, w

szczególności powierzchnia uszkodzonej plantacji i ilość zniszczonych zbiorów

kukurydzy, nie były sporne między stronami. Spór dotyczył wysokości należnego

powodowi odszkodowania. Sąd Rejonowy wyliczył, zasądzoną na rzecz powoda

kwotę 41.474,18 zł, w oparciu o opinię biegłego sądowego uznając, że skoro na

terenie, na którym wystąpiła szkoda, nie jest prowadzony skup zielonki

kukurydzianej, należało uwzględnić cenę rynkową tego produktu rolnego, czyli cenę

wskazaną w zawartej przez powoda, w dniu 30 marca 2010 roku, z „B.- T.” spółką z

o.o. w C., umowie kontraktacji. W umowie tej spółka zobowiązała się kupić od

powoda zieloną kukurydzę do produkcji biogazu za cenę 25 euro za tonę oraz

ponieść koszty produkcji, w tym koszty zbioru i transportu surowca. Sąd Rejonowy

uznał kwotę 25 euro za tonę kukurydzy zielonej za cenę rynkową, argumentując, że

to ona wyznacza cenę, którą powód mógł uzyskać na danym rynku za kukurydzę.

Rozpoznając apelację wywiedzioną przez pozwanego od powyższego

wyroku, w której apelujący zarzucił, między innymi, naruszenie prawa materialnego,

a to paragrafu 4 ustęp 7 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 8 marca

2010 roku w sprawie sposobu postępowania przy szacowaniu szkód oraz wypłat

odszkodowań za szkody w uprawach i płodach rolnych (Dz. U. z 2010 roku, Nr 45,

poz. 272) przez błędne przyjęcie, że cena wskazana w umowie kontraktacji jest

ceną rynkową płodu rolnego z dnia ostatecznego szacowania szkody w rozumieniu

tego przepisu, Sąd Okręgowy przedstawił do rozpoznania Sądowi Najwyższemu

zagadnienie prawne:

„Czy pojęcie „cena skupu” zawarte w § 4 ust. 7 rozporządzenia Ministra

Środowiska z dnia 08 marca 2010 roku w sprawie sposobu postępowania przy

szacowaniu szkód oraz wypłat odszkodowań za szkody w uprawach i płodach

rolnych (Dz. U. z 2010 roku, Nr 45, poz. 272) odnosi się do wartości średnich, czy

też możliwe jest określenie ceny skupu na podstawie jednostkowej umowy

kontraktacji, której stroną jest poszkodowany rolnik?”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz doktrynie ugruntowane jest

stanowisko, zgodnie z którym, przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie

prawne, musi mieć charakter abstrakcyjny, dotyczyć wykładni przepisów prawa

oraz

mieć

znaczenie

dla

rozstrzygnięcia

sprawy,

którą

rozpoznaje

sąd,

przedstawiający zagadnienie prawne (por. uchwały SN: z dnia 17 grudnia 1991 r.,

sygn. akt III CZP 129/91, niepubl.; z dnia 11 lutego 1999 r., sygn. akt III ZP 39/98,

OSNAP 2000 r., nr 7, poz. 284 oraz z dnia 15 października 2002 r., sygn. akt III

CZP

66/02,

niepubl.).

Musi

także

zachodzić

integralny

związek

między

rozstrzygnięciem problemu prawnego, wskazanego przez sąd, a rozpoznawanym

środkiem odwoławczym (por. postanowienie z dnia 17 kwietnia 2009 r., III CZP

10/09 - niepubl).

W niniejszej sprawie brak jest związku między pytaniem Sądu Okręgowego,

a treścią i motywami wyroku Sądu Rejonowego oraz zarzutami apelacji strony

pozwanej. Paragraf 4 ustęp 7 cytowanego wyżej rozporządzenia, przewiduje, że

wysokość odszkodowania za szkody w uprawach i płodach rolnych, spowodowane

przez zwierzynę łowną, ustala się, mnożąc rozmiar szkody przez cenę skupu

danego artykułu rolnego, a w przypadku, gdy skup nie jest prowadzony - cenę

rynkową z dnia ostatecznego szacowania szkody, w rejonie powstania szkody.

Wysokość odszkodowania pomniejsza się odpowiednio o nieponiesione koszty

zbioru, transportu i przechowywania.

Cytowany przepis reguluje sposób postępowania przy ustalaniu wysokości

odszkodowania należnego rolnikowi, dając pierwszeństwo kryterium ceny skupu

danego płodu rolnego. Dopiero, gdy na obszarze, na którym szkoda łowiecka

wystąpiła,

skup

danego

artykułu

rolnego

nie

jest

prowadzony,

przepisy

rozporządzenia wskazują na kolejny miernik – cenę rynkową z dnia ostatecznego

szacowania szkody, w rejonie powstania szkody.

W rozpoznawanej sprawie, Sąd Rejonowy, wskazując na brak możliwości

przyjęcia ceny skupu jako podstawy obliczenia odszkodowania za zniszczoną

zielonkę

kukurydzianą,

rozporządzenia kryterium -

zastosował

kolejne

przewidziane

w

przepisie

cenę rynkową, uznając, że stanowi ją, uzgodniona

przez powoda w umowie kontraktacji zawartej w dniu 30 marca 2010 roku, z „B.- T.”

spółką z o.o. w C. cena 25 euro za tonę zielonej kukurydzy.

Tymczasem pytanie prawne Sądu Okręgowego dotyczy sposobu rozumienia

pojęcia „cena skupu” czyli miernika, którego Sąd Rejonowy nie stosował przy

obliczaniu zasądzonego na rzecz powoda odszkodowania za zniszczone plony.

Do tego kryterium nie odwołuje się także apelujący, kwestionujący w apelacji

sposób rozumienia przez Sąd pierwszej instancji pojęcia „ceny rynkowej”,

utożsamianej przez ten Sąd z ceną wskazaną w umowie kontraktacji łączącej

poszkodowanego rolnika ze spółką.

W związku z tym, skoro kwestia wykładni pojęcia „cena skupu” nie ma

jakiegokolwiek znaczenia dla wyniku sporu, a przedstawione zagadnienie prawne

nie zawiera wątpliwości, których wyjaśnienie jest niezbędne do rozstrzygnięcia tej

sprawy, zachodziły przesłanki do odmowy udzielenia odpowiedzi (art. 390 k.p.c.

oraz art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr

240, poz. 2052 z późn. zm.).

Niezależnie od powyższego wskazać trzeba, że także przy interpretacji

pojęcia „cena rynkowa” artykułu rolnego dla potrzeb ustalenia odszkodowania za

szkodę łowiecką, brak jest podstaw do utożsamiania jej z cenami, uzgadnianymi

w indywidualnie

zawieranych

przez poszkodowanego

rolnika

w

umowach,

dotyczących upraw rolnych, w których następnie doszło do szkody łowieckiej.

Art. 46 ustęp 1 punkt 1 ustawy z dnia 13 października 1995 roku – Prawo

łowieckie (Dz.U. z 2005 r, nr 127, poz. 1066 ze zm.) przewiduje, że dzierżawca lub

zarządca

obwodu

łowieckiego

obowiązany jest

do

wynagradzania

szkód

wyrządzonych w uprawach i płodach rolnych przez dziki, łosie, jelenie i sarny.

Przepis ten pełni funkcję kompensacyjną, związaną z ograniczeniami prawa

własności upraw rolnych, które z mocy powszechnie obowiązujących przepisów

musi znosić posiadacz gruntów rolnych ze względu na konieczność realizacji

interesu publicznego, jakim jest gospodarka łowiecka, a w jej ramach ochrona

zwierzyny łownej, żyjącej w stanie wolnym, jako elementu środowiska naturalnego.

Ma na celu rozwiązywanie nieuniknionych konfliktów, jakie na tle prowadzonej

gospodarki łowieckiej pojawiają się między sferą interesów gospodarczych

posiadaczy upraw rolnych i sferą interesu publicznego (por. uzasadnienie uchwały

składu siedmiu Sędziów SN z dnia 27 listopada 2007 roku, III CZP 67/07, OSNC

2008, nr 6, poz. 54).

Ustanowioną

w art. 46

prawa

łowieckiego,

zawężoną

podmiotowo

i przedmiotowo odpowiedzialność o bardzo surowym charakterze, wyłącza tylko

wykazanie jednej z okoliczności wymienionych w art. 48 prawa łowieckiego, wśród

których

nie

ma

odpowiedzialność

przesłanek

na

zasadzie

egzoneracyjnych

ryzyka

(siła

zwykle

wyższa,

eliminujących

wyłączna

wina

poszkodowanego lub wyłączna wina osoby trzeciej), co sprawia, że jest ona

kwalifikowana w doktrynie jako odpowiedzialność absolutna, bezwzględna lub

odpowiedzialność szczególna z tytułu ryzyka (por. uzasadnienie uchwały SN z dnia

7 grudnia 2007 roku, III CZP 120/07, OSNC 2008, nr 12, poz. 136).

Okoliczność ta nie może pozostawać bez wpływu na sposób ustalenia

odszkodowania należnego rolnikowi, w którego uprawach doszło do szkody,

wyrządzonej przez zwierzęta łowne wymienione w przywołanym wyżej przepisie.

Całokształt regulacji odpowiedzialności za szkody łowieckie wskazuje, że

poszkodowanemu rolnikowi służy prawo do odszkodowania, obliczonego według

stawek zobiektywizowanych, wynikających z układu cen artykułów rolnych na

lokalnym

rynku.

Podstawą

ustalenia

wartości

rynkowej

rzeczy,

będącej

przedmiotem powszechnego obrotu, nie może być więc cena ustalona w umowie

między rolnikiem a innym podmiotem, z uwagi na to, że może ona być rezultatem

indywidualnie uzgodnionych przez strony warunków umowy, wynikających ze

specyficznego splotu ich relacji faktycznych i prawnych, a więc okoliczności często

przypadkowych (por. uzasadnienie uchwały SN z dnia 12 października 2001 roku,

III CZP 57/01, OSNC 2002, nr 5, poz. 57).

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji postanowienia.