III CZP 40/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 40/08

POSTANOWIENIE

Dnia 30 maja 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z wniosku S. K. - kuratora Przedsiębiorstwa Wielobranżowego "A." sp. z

o.o. z siedzibą w P.

o rozwiązanie spółki,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 30 maja 2008 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy

postanowieniem z dnia 28 lutego 2008 r.,

"1. Czy uprawnienia kuratora, o jakich mowa w art. 29 ust. 2 ustawy

z dnia 20 sierpnia 1997 r. "o Krajowym Rejestrze Sądowym" (tekst

jedn.: Dz.U. 2001 r., Nr 17, poz. 209 z późn. zm.) przysługują również

kuratorowi osoby prawnej powołanemu na podstawie art. 42 k.c. ?

2. Czy postępowanie o rozwiązanie osoby prawnej oraz ustanowienie

likwidatora wszczęte przed sądem rejestrowym przez kuratora osoby

prawnej na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r.

"o Krajowym Rejestrze Sądowym " (tekst jedn.: Dz.U. 2001 r., Nr 17,

poz. 209 z późn. zm.) odbywa się przy uczestnictwie tej osoby

prawnej reprezentowanej przez innego kuratora ustanowionego dla

tego postępowania, czy też kurator inicjujący to postępowanie

reprezentuje w nim tę osobę prawną ?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2007 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek

kuratora Przedsiębiorstwa Wielobranżowego „A." sp. z o.o. w P. o rozwiązanie tej

spółki. W wyniku postanowienia Sądu Okręgowego , który stwierdził, że pismo

wszczynające postępowanie w sprawie, oznaczone przez kuratora jako pozew,

należy uznać za wniosek zgłoszony na podstawie art. 29 ustawy z dnia 20 sierpnia

1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tj. Dz. U. z 2001 r., Nr 17, poz. 209 ze zm.

- dalej ukrs), sprawa była rozpoznawana przez sąd rejestrowy w trybie

nieprocesowym.

Sąd Rejonowy uznał, że kurator spółki ustanowiony przez sąd opiekuńczy

na podstawie art. 42 § 1 k.c. nie posiada uprawnień przewidzianych dla kuratora

powołanego przez sąd rejestrowy na podstawie art. 26 ukrs (kuratora

rejestrowego). Nie miał on zatem legitymacji do występowania przed sądem

rejestrowym z wnioskiem o rozwiązanie spółki w oparciu o treść art. 29 ust. 2

ukrs, co w jego ocenie przemawiało za oddaleniem wniosku.

Przy rozpoznaniu apelacji wnioskodawcy Sąd Okręgowy uznał, że w

sprawie występują istotne zagadnienia prawne. Zagadnienia, te sformułowane w

postanowieniu z dnia 28 lutego 2008 r., zostały przedstawione Sądowi

Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Pierwsze z pytań przedstawionych przez Sąd Okręgowy zostało wadliwie

zredagowane.

Nie

ulega

wątpliwości,

że

zakres

uprawnień

kuratora

ustanowionego przez sąd opiekuńczy na podstawie art. 42 § 1 k.c. jest inny niż

kuratora „rejestrowego". Wynika to wyraźnie z treści przepisu art. 26 ukrs. Nie

można też pomijać, że zakres kompetencji tego kuratora, inaczej niż w przypadku

kuratora „rejestrowego", jest określany w zaświadczeniu wydanym przez sąd

opiekuńczy (art. 604 k.p.c.), co przy ocenie zakresu jego umocowania wymaga

uwzględnienia treści zaświadczenia, w poszczególnych wypadkach ustanowienia

kuratora przez sąd opiekuńczy.

Uzasadnienie postanowienia o przedstawieniu Sądowi Najwyższemu do

rozstrzygnięcia pierwszego zagadnienia prawnego wskazuje, że przyczyną

wątpliwości Sądu Okręgowego jest rozumienie pojęcia kuratora użyte w art. 29

ukrs. Zdaniem tego Sądu nie jest jasne, czy w przepisie tym chodzi wyłącznie

o kuratora ustanowionego na podstawie art. 26 ukrs, czy też regulacja ta odnosi

się także do inaczej powołanych kuratorów osoby prawnej. Sąd drugiej instancji

podkreślił, że w art. 29 ukrs mowa jest tylko o kuratorze, bez precyzyjnego

dookreślenia tego podmiotu, co budzi wątpliwość i nie pozwala ograniczyć się

wyłącznie do wykładni językowej tego przepisu.

Powyższe stanowisko podyktowane stwierdzeniem, że w art. 29 ukrs jest

mowa o kuratorze, bez sprecyzowania, że chodzi o kuratora „rejestrowego”, jest

nieuzasadnione. Nie ulega bowiem wątpliwości, że przepis art. 29 ust. 2 ukrs

pozostaje w ścisłym związku z innymi przepisami tej ustawy. Zarówno przepisy go

poprzedzające (przede wszystkim art. 26 ust. 1), jak i przepisy następujące po

nim (np. art. 30) odnoszą się niewątpliwie do kuratora „rejestrowego". Uznanie

w tych okolicznościach, że w grupie przepisów regulujących daną instytucję

można wyróżnić jeden z nich, w którym użyto jedynie ogólniejszego pojęcia

kuratora, odmiennie od pozostałych przepisów, byłoby sprzeczne z regułami

wykładni systemowej. W ich świetle należy przyjąć, że ustawodawca w art. 29 ust.

2 nie odwołał się do oznaczenia kuratora, jako powołanego na podstawie art. 26

tej ustawy, jedynie dla uniknięcia powtórzeń w tym zakresie, uwzględniając

zasady techniki legislacyjnej, gdy jednocześnie kontekst tej regulacji nie budzi

wątpliwości, że chodzi w niej również o kuratora powołanego na podstawie art. 26

ukrs.

Wymaga także podkreślenia, że art. 178 § 1 k.r.o. przewiduje, iż kuratora

ustanawia się w wypadkach w ustawie przewidzianych. W praktyce sąd

opiekuńczy powołuje kuratora w wielu różnych sytuacjach, gdy uzna, że wymaga

tego ochrona interesów określonej osoby. Instytucja kurateli jest zatem istotnie

zróżnicowana, mimo używania jednego oznaczenia podmiotu, o którym mowa

w art. 178 § 1 k.p.c. W tym kontekście należy pamiętać, że mimo podobieństwa

zadań kuratora ustanowionego na podstawie art. 42 k.c. i kuratora „rejestrowego"

(powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby doprowadzenie do jej

likwidacji),

różne

są

jednak

przesłanki

powołania

tych

kuratorów.

Ich

uwzględnienie nakazuje przyjąć, że zakres zastosowania art. 26 ust. 1 ukrs i art.

42 k.c. jest inny. Powoduje on, że przepisy te wzajemnie się uzupełniają i nie ma

przesłanek dla stwierdzenia, że pierwszy z nich ma charakter normy szczególnej.

Odrębność instytucji obu wskazanych wyżej kuratorów podkreśla ponadto

regulacja dotycząca wymogów odnośnie ich kwalifikacji. Co do kwalifikacji

kandydatów na kuratora „rejestrowego" zostały one wyraźnie określone

w przepisach odrębnych (Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia

21 grudnia 2000 r. w sprawie kwalifikacji wymaganych od kandydatów na

kuratorów ustanawianych na podstawie przepisów ustawy o Krajowym Rejestrze

Sądowym, sposobu prowadzenia listy tych kandydatów i danych ujmowanych

w liście kandydatów na kuratorów, Dz. U. Nr 117, poz. 1241). Podobne

znaczenie należy przypisać treści § 16 ust. 1 Rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2000 r. w sprawie szczegółowego sposobu

prowadzenia rejestrów wchodzących w skład Krajowego Rejestru Sądowego

oraz szczegółowej treści wpisów w tych rejestrach (Dz. U. Nr 117, poz. 1237),

zgodnie z którym do rejestru wpisuje się kuratora ustanowionego na podstawie

art. 26 ukrs oraz „innych kuratorów ustanowionych na podstawie przepisów

szczególnych". Rozporządzenie to do przepisów szczególnych zalicza zatem

także art. 42 k.c.

Uwzględniając powyższe należy przyjąć, że treść art. 29 ust. 2 ukrs,

w którym nie zawarto zwrotu „kurator ustanowiony na podstawie art. 26 ukrs",

w żadnym razie nie uzasadnia oceny, że przepis ten odnosi się również do

kuratora powołanego przez sąd opiekuńczy na podstawie art. 42 k.c. Pierwsze

z przedstawionych pytań nie miało zatem charakteru istotnego zagadnienia

prawnego w rozumieniu art. 390 § 1 k.p.c.

Jednocześnie nie znajduje uzasadnienia wyrażone przez Sąd Okręgowy

stanowisko, jakoby brak możliwości zastosowania regulacji z art. 29 ust. 2 ukrs

wprost do kuratora ustanowionego na podstawie 42 k.c. oznaczał powstanie luki

w prawie i kurator ten „jak się wydaje, nie miałby żadnej prawnej możliwości

doprowadzenia do wyeliminowania z obrotu osoby prawnej, która nie jest

w stanie wypełnić swych zadań i wyłonić organów do jej reprezentowania".

Legitymacja do wszczęcia odpowiedniego postępowania sądowego jest określana

przez przepisy prawa materialnego. Art. 42 § 2 k.c. stanowi, że kurator powinien

postarać się niezwłocznie o powołanie organów osoby prawnej, a w razie

potrzeby o jej likwidację. Nie powinno budzić wątpliwości, że art. 42 k.c. wskazuje

zatem dostatecznie na legitymację kuratora do wszczęcia postępowania

sądowego, które mogłoby doprowadzić do urzeczywistnienia celu określonego

w tym przepisie. Kwestią otwartą pozostaje natomiast zagadnienie, jaki sąd jest

właściwy do rozpoznania takiej sprawy. Nie było to przedmiotem przedstawionych

Sądowi Najwyższemu zagadnień prawnych. Należy jednocześnie podkreślić, że

o istnieniu legitymacji kuratora do domagania się rozwiązania spółki nie może

decydować zagadnienie właściwości sądu, w tym ocena właściwości funkcjonalnej

sądu.

Sąd drugiej instancji powziął również wątpliwość, czy kurator inicjujący

postępowanie przed sądem rejestrowym na podstawie art. 29 ust. 2 ukrs jest

uprawniony do reprezentowania w nim osoby, której dotyczy jego wniosek. W tym

wypadku należy uwzględnić przede wszystkim, że postępowanie tego rodzaju

toczy się w trybie nieprocesowym. Jest zatem możliwy w nim udział jedynie

wnioskodawcy. Kurator ustanowiony dla spółki na podstawie art. 26 ukrs jest jej

reprezentantem w postępowaniu wszczętym na podstawie art. 29 ust. 2 tej ustawy

niezależnie od faktu, że jest w tym postępowaniu wnioskodawcą. Nie sposób

przyjąć, że kurator „rejestrowy" jest ustanawiany tylko dla złożenia wniosku

o wszczęcie postępowania, gdy przepisy, które uzasadniają jego powołanie,

przewidują dla kuratora szersze kompetencje. Należy też uwzględnić, na co zwrócił

uwagę sam Sąd Okręgowy, że brak jest przepisu, który w wypadku ustanowienia

kuratora dla spółki w postępowaniu przed sądem rejestrowym, stanowiłby podstawę

do powołania kolejnego kuratora dla tej osoby. Uwzględniając jednocześnie, że art.

6941 § 2 k.p.c. przewiduje odstępstwa od zasady stosowania następujących po nim

przepisów (w wypadku, gdy przepisy szczególne stanowią inaczej, co można

odnieść do regulacji wynikającej z przepisu art. 29 ust. 2 ukrs), brak jest

jakichkolwiek podstaw by przyjąć, że w postępowaniu toczącym się na podstawie

art. 29 ust. 2 ukrs zachodzi potrzeba powołania drugiego kuratora dla spółki

której dotyczy wniosek kuratora ustanowionego dla niej na podstawie art. 26 ukrs.

Z przyczyn wyżej wskazanych brak było podstaw aby na podstawie art. 390

§ 1 k.p.c. udzielić odpowiedzi na przedstawione Sądowi Najwyższemu pytania

prawne. Daje temu wyraz treść wydanego postanowienia.