III CZP 39/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 39/13

UCHWAŁA

Dnia 11 września 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Bogumiła Ustjanicz (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

SSN Agnieszka Piotrowska

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z powództwa V. V. (S.) B.V. w A. (Holandia)

przeciwko A. S.A. w B.

o stwierdzenie nieważności uchwały,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 11 września 2013 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny

postanowieniem z dnia 8 marca 2013 r.,

"Czy przy wyborze członka rady nadzorczej grupami (art. 385 §

3 k.s.h.) akcjonariusz dysponujący pakietem akcji, których liczba

przekracza liczbę reprezentatywną dla utworzenia grupy zgodnie

z art. 385 § 5 k.s.h., może uczestniczyć w tworzeniu grupy i wyborze

w ramach grupy członka rady nadzorczej z częścią pakietu

posiadanych akcji niezbędną dla utworzenia grupy i dokonania

w ten sposób wyboru członka rady nadzorczej, zaś z pozostałą,

niewykorzystaną w ten sposób częścią pakietu akcji uczestniczyć

w wyborze co do mandatów nieobsadzonych w drodze głosowania

grupami (art. 385 § 6 k.s.h.)?"

podjął uchwałę:

Akcjonariusz tworzący oddzielną grupę w celu wyboru

jednego członka rady nadzorczej nie uczestniczy w wyborze

członków rady co do mandatów nieobsadzonych w drodze

głosowania oddzielnymi grupami (art. 385 § 5 i 6 k.s.h.).

Uzasadnienie

V. V. (S.) B.V. w A. wniosła o stwierdzenie nieważności uchwały nr 4

nadzwyczajnego walnego zgromadzenia akcjonariuszy „A." Spółki Akcyjnej w B. z

dnia 14 maja 2012 r. o wyborze członka rady nadzorczej.

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 3 sierpnia 2012 r. stwierdził nieważność

zaskarżonej uchwały. Ustalił, że na wniosek powódki zgłoszony na podstawie art.

385 § 3 k.s.h. zostało zwołane na dzień 14 maja 2012 r. nadzwyczajne walne

zgromadzenie akcjonariuszy w celu wyboru rady nadzorczej w drodze głosowania

oddzielnymi grupami. Pełnomocnik powódki wniósł o utworzenie grupy z 20%

przysługujących mu akcji oraz umożliwienie głosowania pozostałych 13% akcji i w

zakresie wyboru członków rady nadzorczej, którzy nie zostaną wybrani grupami.

Przewodniczący zgromadzenia stwierdził jednak, że podział akcji do głosowania w

tym wypadku nie jest możliwy, gdyż akcjonariusz tworzący grupę i głosujący w

grupie nie może głosować przy wyborze pozostałych członków rady nadzorczej

razem z akcjonariuszami, którzy nie utworzyli grup. Powódka głosowała tylko w

pierwszej grupie, która powołała jedną osobę na członka rady nadzorczej „A." S.A. i

w związku z tym zaskarżyła uchwałę nr 4 podjętą w głosowaniu tajnym w

przedmiocie

uzupełnienia

składu

rady

nadzorczej

w zakresie

mandatów

nieobsadzonych w drodze głosowania oddzielnymi grupami przez powołanie jednej

osoby do rady nadzorczej „A." S.A., zgłaszając wcześniej do protokołu sprzeciw i

oświadczenie, że nie głosowała nad uchwałą, bowiem bezzasadnie nie została

dopuszczona do udziału w głosowaniu.

Sąd Okręgowy wskazał, że - w związku z art. 4113 k.s.h. przewidującym

dopuszczalność

odmiennego

głosowania

przez

akcjonariusza

z

każdej

z posiadanych akcji - art. 385 § 3 i 5 k.s.h. powinny być interpretowane w sposób

dopuszczający utworzenie grupy przy wykorzystaniu jedynie części posiadanych

przez danego akcjonariusza akcji, który ma prawo brać udział w głosowaniu

nad mandatami nieobsadzonymi w rozumieniu art. 385 § 6 k.s.h. z pozostałych

akcji. Tylko taka wykładnia zapewnia bowiem realizację celu art. 385 § 3 i 5 k.s.h.,

jakim jest ochrona korporacyjnych praw akcjonariuszy reprezentujących znaczną

część kapitału zakładowego do powoływania członków rady nadzorczej w liczbie

proporcjonalnej do posiadanych akcji. Bezzasadnie zatem nie dopuszczono

powódki do udziału w głosowaniu nad uchwałą nr 4 głosami niewykorzystanymi

w głosowaniu w grupach, w konsekwencji czego podjęta uchwała była nieważna

jako sprzeczna z ustawą.

Pozwana wniosła apelację od wyroku Sądu Okręgowego.

Sąd Apelacyjny przy rozpoznawaniu apelacji powziął wątpliwość wyrażoną w

zagadnieniu prawnym przedstawionym do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zagadnienie prawne powstało w związku z wykładnią przepisów art. 385 § 3,

5 i 6 k.s.h. regulujących powoływanie lub odwoływanie członków rady nadzorczej

przez walne zgromadzenie spółki akcyjnej w drodze głosowania oddzielnymi

grupami. Na wniosek akcjonariuszy, reprezentujących co najmniej jedną piątą

kapitału zakładowego, wybór rady nadzorczej powinien być dokonany przez

najbliższe walne zgromadzenie w drodze głosowania oddzielnymi grupami, nawet

gdy statut przewiduje inny sposób powołania rady nadzorczej (art. 385 § 3 k.s.h.).

Osoby reprezentujące na walnym zgromadzeniu tę część akcji, która przypada

z podziału ogólnej liczby reprezentowanych akcji przez liczbę członków rady, mogą

utworzyć oddzielną grupę celem wyboru jednego członka rady, nie biorą jednak

udziału w wyborze pozostałych członków (art. 385 § 5 k.s.h.). Mandaty w radzie

nadzorczej nieobsadzone przez odpowiednią grupę akcjonariuszy, utworzoną

zgodnie z § 5, obsadza się w drodze głosowania, w którym uczestniczą

wszyscy akcjonariusze, których głosy nie zostały oddane przy wyborze członków

rady nadzorczej, wybieranych w drodze głosowania oddzielnymi grupami (art. 385

§ 6 k.s.h.).

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 31 marca 2004 r., III CK 392/02 (niepubl.)

wskazał, że w razie dokonania w drodze głosowania grupami wyboru choćby

jednego członka rady nadzorczej, dochodzi do powołania (chociaż w niepełnym

składzie) rady nadzorczej. Nieutworzenie pozostałych grup mających wybrać

dalszych członków rady nie pozbawia walnego zgromadzenia możliwości ich

wyboru, który może być dokonany w drodze zwykłego głosowania, już bez udziału

akcjonariuszy, którzy utworzyli grupę.

W związku z przytoczoną wypowiedzią Sądu Najwyższego powstaje

pytanie, czy i jaki wpływ na wykładnię przepisów art. 385 § 3, 5 i 6 k.s.h. może mieć

dodanie przez ustawę z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks spółek

handlowych oraz ustawy o obrocie instrumentami finansowymi (Dz.U. z 2009 r. Nr

13, poz. 69) art. 4113 k.s.h., zgodnie z którym akcjonariusz może głosować

odmiennie z każdej z posiadanych akcji. Obszerne uzasadnienie projektu

rządowego tej ustawy (druk sejmowy nr 1130 Sejmu VI kadencji) nie pozostawia

wątpliwości, że celem przewidzianej w art. 4113 k.s.h. instytucji niejednolitego

(podzielonego) głosowania (ang. split voting) jest umożliwienie akcjonariuszowi,

który posiada więcej niż jedną akcję, wykonywania prawa głosu z każdej z nich

w odmienny sposób, tj. przez głosowanie częścią akcji "za", częścią "przeciw" oraz

częścią przez oddanie głosu "wstrzymującego się". Do takiego jednoznacznego

wniosku prowadzi też wykładnia językowa art. 411 k.s.h.

Odwoływanie się do art. 4113 k.s.h. jako przepisu, który wpływa na

wykładnię art. 385 § 6 k.s.h., nie jest trafne przede wszystkim ze względu

na odmienne hipotezy norm zamieszczonych w tych przepisach. Artykuł 411 3 k.s.h.

określa

sposób

wykonania

prawa

głosu

w

spółce

akcyjnej,

wskazując,

że akcjonariusz może odmiennie wykonywać prawo głosu z każdej z posiadanych

akcji. Natomiast art. 385 § 6 k.s.h. reguluje szczególny tryb wyborów członków rady

nadzorczej w spółce akcyjnej. Przepis ten nie dotyczy natomiast sposobu

wykonywania prawa głosu przez akcjonariusza (dopuszczalności niejednolitego

głosowania z akcji). W wyborach członków rady nadzorczej w drodze głosowania

oddzielnymi grupami akcjonariusz może głosować niejednolicie z posiadanych akcji

(art. 4113 k.s.h.). Instytucja split voting odniesiona do głosowania grupami przy

powoływaniu członków rady nadzorczej oznacza, że akcjonariusz może np. częścią

akcji głosować na jednego kandydata, częścią zaś na innego kandydata.

Okoliczność ta nie wpływa jednak na sposób interpretacji art. 385 § 6 k.s.h.

Interpretacja przepisów dotyczących wyboru członków rady nadzorczej

w głosowaniu grupami z perspektywy instytucji split voting nie stanowi zatem

właściwego kierunku rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego. Takie podejście

pomija bowiem kluczowy problem określenia wzajemnej relacji pomiędzy § 5 i § 6

art. 385 k.s.h. Abstrahuje również od celu tej regulacji zamieszczonej w art. 411 3

k.s.h., jakim jest zapewnienie ochrony interesu akcjonariuszy mniejszościowych

przez

stworzenie

mechanizmu

powoływania

członków

rady

nadzorczej

uwzględniającego stopień partycypacji akcjonariuszy w kapitale zakładowym spółki

akcyjnej.

Wykładnia językowa art. 385 § 6 k.s.h. - inaczej niż w wypadku art. 4113

k.s.h. - nie prowadzi do jednoznacznego rezultatu i w konsekwencji nie może

stanowić wyłącznej podstawy rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego. Możliwa

w szczególności byłaby interpretacja prowadząca do wniosku, że np. akcjonariusz

tworzący grupę wykonuje w niej prawo głosu z jednej z posiadanych akcji,

dokonując wyboru członka rady nadzorczej, a następnie „przenosi" pozostałe

przysługujące mu głosy do wyborów uzupełniających dokonywanych na podstawie

art. 385 § 6 k.s.h. Taki rezultat wykładni językowej art. 385 § 6 k.s.h. jest jednak nie

do zaakceptowania ze względu na istotę wyborów członków rady nadzorczej

w głosowaniu oddzielnymi grupami, wyrażającą się w dążeniu do zapewnienia

proporcjonalnej reprezentacji poszczególnych grup akcjonariuszy w radzie, a także

istotę wyborów uzupełniających do rady nadzorczej. Utworzenie grupy pozwalałoby

bowiem akcjonariuszowi na powołanie własnego przedstawiciela w radzie

nadzorczej, a następnie „przeniesienie" głosów do wyborów uzupełniających,

co wiązałoby się z osłabieniem pozycji akcjonariusza nietworzącego grupy (również

akcjonariusza większościowego).

Przeciwko takiemu rozumieniu art. 385 § 6 k.s.h. przemawia także art. 385

§ 5 in fine k.s.h. wskazujący, że akcjonariusz tworzący grupę nie może brać udziału

w wyborach innych członków rady nadzorczej. Skoro akcjonariusz tworzący grupę

nie może uczestniczyć w wyborze innych członków rady nadzorczej, to użyte w art.

385 § 6 k.s.h. sformułowanie „akcjonariusz, którego głosy nie zostały oddane przy

wyborze członków rady nadzorczej wybieranych w głosowaniu oddzielnymi

grupami" należy odnosić do tych akcjonariuszy, którzy nie utworzyli grupy.

Istotne znaczenie ma również odwołanie się do względów pragmatycznych.

Uznanie, że nie jest dopuszczalne „przenoszenie" głosów z wyborów w grupie do

głosowania uzupełniającego, pozwala akcjonariuszom w chwili tworzenia grup

na ocenę „układu sił" w spółce i przyjęcie odpowiedniej strategii co do sposobu

powołania swoich przedstawicieli w radzie nadzorczej (utworzenie grupy albo udział

w

wyborze

członków

rady

w

głosowaniu

uzupełniającym).

Dopuszczenie

„przenoszenia" głosów powodowałoby natomiast, że w chwili tworzenia grup nie

byłaby możliwa ocena liczby głosów uczestniczących w wyborze uzupełniających.

Nie byłoby bowiem możliwe do ustalenia, ile głosów zostanie „przeniesionych"

przez akcjonariuszy tworzących grupę do wyborów uzupełniających. Przy takiej

interpretacji art. 385 § 6 k.s.h. decyzja o nietworzeniu grupy i obsadzeniu wolnych

mandatów w wyborach uzupełniających byłaby bardzo ryzykowna.

W konkluzji należy zatem stwierdzić, że akcjonariusz tworzący grupę nie

może uczestniczyć w wyborach uzupełniających do rady nadzorczej (art. 385 § 6

k.s.h.). Przemawia za tym zarówno wyraźne sformułowanie art. 385 § 5 in fine

k.s.h., jak również wykładnia funkcjonalna (celowościowa) art. 385 § 6 k.s.h.

odwołująca

się

do

celu

i

istoty

głosowania

grupami

oraz

głosowania

uzupełniającego. Nie bez znaczenia jest tu dążenie do zapewnienia ładu

korporacyjnego w spółce. Dopuszczenie możliwości równoczesnego uczestniczenia

akcjonariusza w wyborach w grupie i wyborach uzupełniających mogłoby zaś

prowadzić do osłabiania pozycji akcjonariuszy nietworzących grup, co bez

wątpienia nie było zamiarem ustawodawcy (ratio legis).

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie

prawne, jak w uchwale.