III CZP 38/19 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 38/19 POSTANOWIENIE Dnia 5 grudnia 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Anna Owczarek‎SSN Karol WeitzProtokolant Iwona Budzik w sprawie z powództwa M. P.‎przeciwko A. sp. z o.o. w S.‎o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności,‎na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej ‎w dniu 5 grudnia 2019 r., na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w (…)‎postanowieniem z dnia 5 marca 2019 r., sygn. akt I ACa (…), "Czy oddalony wniosek o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu przerywa bieg przedawnienia roszczenia (art. 123 § 1 pkt 1 k.c.) stwierdzonego tytułem egzekucyjnym?" odmawia podjęcia uchwały.

UZASADNIENIE

Powódka M. P. w pozwie wniesionym przeciwko A. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w S. domagała się pozbawienia wykonalności: nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Okręgowy w K. w dniu 25 marca 2002 r., sygn. akt I Nc (…), postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I Co 152/17, w zakresie pkt 2 sentencji wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 18 października 2006 r., sygn. akt I ACa (…) oraz postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 3 lipca 2014 r., sygn. akt I Co (…), w zakresie pkt 2 sentencji.

W uzasadnieniu wskazała, że na podstawie wymienionych tytułów Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w D. prowadzi przeciwko niej postępowanie egzekucyjne, w którego toku dokonano zajęcia należnych jej nadpłat podatków, świadczenia emerytalno-rentowego oraz wierzytelności z rachunków bankowych. Powołała się na upływ terminu przedawnienia roszczeń stwierdzonych wymienionymi tytułami.Wyrokiem z 27 kwietnia 2018 r. Sąd Okręgowy w K. pozbawił wykonalności nakaz zapłaty Sądu Okręgowego w K. z dnia 25 marca 2002 r., sygn. I Nc (…), utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia 12 grudnia 2005 r., sygn.

I C (…), w zakresie odsetek ustawowych od dnia 26 stycznia 2002 r. do 27 czerwca 2011 r. od kwoty 289 120,58 złotych, umorzył postępowanie w zakresie żądania pozbawienia wykonalności punktu 2 postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 3 lipca 2014 r., sygn. I Co (…), oddalił powództwo w pozostałej części i orzekł o kosztach procesu.W sprawie ustalono, że nakaz zapłaty objęty żądaniem pozwu uprawomocnił się z dniem 18 października 2006 r., zaś klauzulę wykonalności nadano w dniu 23 października 2006 r. Wierzyciel (pozwana spółka) wystąpiła z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności w dniu 27 czerwca 2014 r., który Sąd Okręgowy w K. uwzględnił postanowieniem z 4 lipca 2014 r., a Sąd Apelacyjny w (…) - zmieniając to orzeczenie - oddalił postanowieniem z 22 września 2015 r.

Ponowny wniosek o nadanie klauzuli wykonalności został złożony w dniu 25 maja 2017 r., tj. po upływie 10-letniego terminu przedawnienia roszczeń stwierdzonych tytułem egzekucyjnym.Sąd Okręgowy uznał, że na skutek czynności pierwotnego wierzyciela oraz pozwanej spółki doszło do przerwania biegu przedawnienia, który - zgodnie z art. 124 k.c. - po każdym przerwaniu biegnie na nowo. Wskazał, że przerwanie biegu przedawnienia nastąpiło przez złożenie w dniu 27 czerwca 2014 r. wniosku o nadanie klauzuli wykonalności na podstawie art. 788 k.p.c. Oddalenie tego wniosku nie ma przy tym żadnego znaczenia, skoro stanowił on czynność zmierzającą do wyegzekwowania roszczenia.Sąd Apelacyjny w (…), rozpoznając apelację pozwanej spółki od wyroku Sądu Okręgowego, powziął wątpliwości, którym dał wyraz w zagadnieniu prawnym przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 390 § 1 zdanie pierwsze k.p.c., jeżeli przy rozpoznawaniu apelacji powstanie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, sąd może przedstawić to zagadnienie do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, odraczając rozpoznanie sprawy.W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, zgodnie z którym podjęcie uchwały rozstrzygającej zagadnienie prawne przedstawione przez sąd drugiej instancji, stanowi - ze względu na jej wiążący charakter (art. 390 § 2 k.p.c.) - wyjątek od zasady samodzielnego rozstrzygania sprawy przez sąd właściwy.

Z tego względu wskazuje się na potrzebę ścisłej wykładni przesłanek stosowania art. 390 k.p.c. (zob. m.in. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 1999 r., III CZP 62/98, OSNC 1999, nr 10, poz. 166 oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 19 listopada 2008 r., III CZP 21/08, nie publ.; z dnia 29 października 2009 r., III CZP 79/09, nie publ. i z dnia 12 stycznia 2010 r., III CZP 106/09, nie publ.). Podkreśla się przy tym, że przedmiotem zagadnienia prawnego może być jedynie taka poważna wątpliwość prawna, której wyjaśnienie w formie uchwały jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy przez sąd drugiej instancji.

Sąd ten powinien zatem szczegółowo wyjaśnić, na czym polegają jego wątpliwości i dlaczego uważa je za poważne; obowiązany jest również wykazać, że wątpliwości te pozostają w związku przyczynowym z rozstrzygnięciem środka odwoławczego. Przytoczone w tym zakresie argumenty podlegają rozważeniu przez Sąd Najwyższy, który w pierwszej kolejności bada, czy spełnione zostały warunki do podjęcia uchwały (por. m.in. uzasadnienia postanowień Sądu Najwyższego: z dnia 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, nie publ.; z dnia 30 maja 2003 r., III CZP 30/03, nie publ.; z dnia 14 listopada 2006 r., III CZP 84/06, nie publ.; z dnia 20 listopada 2009 r., III CZP 90/09, nie publ. i z dnia 22 października 2010 r., III CZP 80/10, nie publ.).

Warunki takie nie zostają spełnione, jeżeli przedstawione zagadnienie prawne w istocie nie odzwierciedla poważnych wątpliwości, lecz jego rozstrzygnięcie ma jedynie legitymizować pogląd sądu drugiej instancji (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 18 czerwca 2015 r., III CZP 30/15, nie publ.; z dnia 28 stycznia 2016 r., III CZP 105/15, nie publ. oraz z dnia 5 listopada 2014 r., III CZP 79/14, nie publ.).Wątpliwości Sądu Apelacyjnego dotyczą kwestii, czy czynnością przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia w rozumieniu art. 123 § 1 pkt 1 k.c., a zatem powodującą przerwanie biegu przedawnienia, jest złożenie wniosku o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności, w sytuacji, w której wniosek ten został następnie oddalony.W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego problem ten nie był podejmowany wprost, ale pojawiły wypowiedzi dostarczające argumentów pozwalających rozstrzygnąć go bez zawiłych zabiegów interpretacyjnych.

Sąd Najwyższy wielokrotnie analizował związek pomiędzy złożeniem wniosku o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli a przerwaniem biegu przedawnienia roszczeń objętych tym tytułem.W uchwale z dnia 16 stycznia 2004 r., III CZP 101/03 (OSNC 2005, nr 4, poz.

58) Sądu Najwyższego przyjął, że wniosek o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu przerywa bieg przedawnienia. Wskazał przy tym, że bieg terminu przedawnienia przerywa złożenie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności niezależnie od rodzaj tytułu egzekucyjnego, któremu klauzula ma być nadana. Uznał tym samym, że ocena z punktu widzenia art. 123 § 1 pkt 1 k.c. powinna być jednolita dla każdego wniosku o nadanie klauzuli wykonalności.Stanowisko wyrażone w przytoczonej uchwale zostało zaaprobowane w późniejszych orzeczeniach (zob. w wyroki Sądu Najwyższego: z 4 października 2012 r., I CSK 90/12, nie publ., z 5 listopada 2004 r., II CK 487/03, nie publ. i z dnia 17 grudnia 2004 r., II CK 276/04, nie publ.), w których podkreślono, że wniosek o nadanie klauzuli wykonalności stanowi warunek sine qua non zaspokojenia roszczenia oraz że w czasie postępowania klauzulowego nie może dojść do jego przedawnienia.W uchwale z dnia 29 czerwca 2016 r., III CZP 29/16 (OSNC 2017, nr 5, poz. 55), Sąd Najwyższy stwierdził, że zarówno złożenie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu, jak i wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego przerywa - na podstawie art. 123 § 1 pkt 1 k.c. bieg przedawnienia - jako czynność przedsięwzięta bezpośrednio w celu egzekwowania roszczeń, zaś rozpoczęcie na nowo biegu przedawnienia następuje z chwilą prawomocnego zakończenia postępowania klauzulowego.

Pogląd ten został powtórzony w wyrokach Sądu Najwyższego: z dnia 21 lipca 2017 r., I CSK 6/17, nie publ. i z dnia 25 kwietnia 2017 r., V CSK 493/16, nie publ.W wyroku z dnia 23 stycznia 2008 r., V CSK 386/07, nie publ., Sąd Najwyższy wskazał natomiast, że biegu przedawnienia nie przerywa złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji, gdy wniosek zostaje następnie zwrócony. Stosownie do art. 130 § 2 k.p.c., mającego odpowiednie zastosowanie do postępowania o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu (art. 13 § 2 k.p.c.), pismo zwrócone nie wywołuje żadnych skutków (procesowych i materialnoprawnych), jakie ustawa wiąże z jego wniesieniem.W orzecznictwie konsekwentnie przyjmuje się, że termin przedawnienia nie biegnie, jeżeli uprawniony nie ma możliwości realizowania roszczenia (postanowienie SN z 9 maja 2003 r., V CK 13/03, OSP 2004, nr 4, poz. 53; uchwała SN z 31 stycznia 2002 r., III CZP 72/01, OSNC 2002, nr 9, poz. 107).

Uznanie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności za czynność powodującą przerwanie biegu przedawnienia harmonizuje z tym założeniem, wobec czego zgłoszenie takiego żądania nie tylko przerywa bieg przedawnienia, lecz również powoduje, że przedawnienie nie będzie biegło do chwili ukończenia postępowania klauzulowego, czyli przez okres, w którym uprawniony nie ma możliwości podejmowania innych działań w celu realizacji roszczenia.Ocenie, czy doszło do przerwania biegu przedawnienia dokonuje się z perspektywy prawa materialnego, a prawu temu obce jest rozwiązanie prowadzące do likwidacji raz dokonanej przerwy biegu przedawnienia.

W odniesieniu do pewnych czynności procesowych przerywających bieg terminu przedawnienia ustawodawca przewidział zniweczenie tego skutku; chodzi tu jednak o konkretnie wskazane przypadki, w których określone czynności procesowe nie wywołują żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z jego wniesieniem do sądu (np. zwrot pozwu - art. 130 § 2 k.p.c.; umorzenie postępowania - art. 182 § 2 k.p.c.). Co do zasady nie ma jednak podstaw do tego, aby łączyć upadek przerwy biegu przedawnienia z czynnościami procesowymi kończącymi postępowanie w sposób, z którym ustawa nie wiąże skutku w postaci bezskuteczności.

Innymi słowy, czynności procesowe nie unicestwiają skutków materialnoprawnych, chyba że ustawodawca wprost powiązał z nimi taki skutek.W świetle przytoczonych argumentów nie budzi wątpliwości, że samo złożenie wniosku o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności przerywa bieg przedawnienia; o takim skutku decyduje dokonanie tej czynności przez uprawnionego, a nie treść rozstrzygnięcia sądu. Nie ma zatem potrzeby podejmowania uchwały rozstrzygającej wątpliwości, które w istocie zostały już wyjaśnione. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.jw