III CZP 37/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 37/13

POSTANOWIENIE

Dnia 24 lipca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

Protokolant Katarzyna Bartczak

w sprawie z powództwa A. B. i in. ,

przeciwko W. Spółdzielni Mieszkaniowej w W.

o podział spółdzielni,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 lipca 2013 r.,

na skutek zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w […]

postanowieniem z dnia 26 lutego 2013 r.,

"1. Czy dopuszczalny jest podział spółdzielni mieszkaniowej na

podstawie art. 108a albo art. 108b ustawy z dnia 16 września 1982 r.

- Prawo spółdzielcze (Dz.U. 2003. 188. 1848 ze zm.) przez

wyodrębnienie z dotychczasowej spółdzielni na rzecz spółdzielni

nowopowstającej, jednostki organizacyjnej, w skład której wchodzi

część działki gruntu stanowiąca jednocześnie część nieruchomości

powstałej w trybie art. 41 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r.

o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz.U. 2003. 119. 1116 ze zm.),

objętej uchwałą zarządu spółdzielni określającą przedmiot odrębnej

własności lokali, o jakiej mowa w art. 42 ustęp 2 i 3 powołanej wyżej

ustawy,

po

ustanowieniu

odrębnej

własności

lokalu

w

tej

nieruchomości?

W przypadku negatywnej odpowiedzi na powyższe pytanie:

2. Czy dopuszczalny jest podział spółdzielni mieszkaniowej na

podstawie art. 108a albo art. 108b ustawy z dnia 16 września 1982 r.

- Prawo spółdzielcze (Dz.U. 2003. 188. 1848 ze zm.) przez

przeniesienie z dotychczasowej spółdzielni na rzecz spółdzielni

nowopowstającej,

części

majątku

współużytkowaniu

wieczystym,

stanowiącego

przysługujące

udziały

we

dotychczasowej

spółdzielni w nieruchomości wydzielonej z nieruchomości powstałej

w trybie art. 41 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach

mieszkaniowych (Dz.U. 2003. 119. 1116 ze zm.), objętej uchwałą

zarządu spółdzielni określającą przedmiot odrębnej własności lokali,

o jakiej mowa w art. 42 ustęp 2 i 3 powołanej wyżej ustawy, po

ustanowieniu odrębnej własności lokalu w tej nieruchomości?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Przedstawione zagadnienie prawne nasunęło się Sądowi Okręgowemu przy

rozpoznawaniu apelacji pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej w W. od wyroku Sądu

Okręgowego w W. z dnia 29 września 2011 r. Wyrokiem tym Sąd Okręgowy dokonał

podziału pozwanej Spółdzielni z dniem 31 grudnia 2001 r. przez wydzielenie z niej

nowej spółdzielni mieszkaniowej o nazwie „P.”, za podstawę podziału składników

majątkowych oraz praw i zobowiązań przyjmując bilans sporządzony na dzień 31

grudnia 2001 r. i zapisy księgowe majątku trwałego na ten dzień. Sąd orzekł, że do

nowopowstałej spółdzielni przechodzą wymienieni w wyroku członkowie, którym

przysługują spółdzielcze własnościowe prawa do lokali mieszkalnych lub użytkowych w

budynku wielorodzinnym przy ul. B. Powstającej Spółdzielni przyznał nieodpłatnie

część majątku pozwanej, w tym prawo wieczystego użytkowania nieruchomości

stanowiącej działkę nr 12/3 i część działki nr 12/4 o pow. 3 188 m2 wyznaczoną przez

geodetę na mapie sytuacyjnej - stanowiącej część wyroku - wraz z prawem własności

budynku wielorodzinnego z 42 lokalami mieszkalnymi i 2 lokalami użytkowymi, budowli

i urządzeń trwale związanych z użytkowanym gruntem.

Punktem spornym w sprawie była wielkość nieruchomości gruntowej, której

prawo

wieczystego

użytkowania

miała

przejąć

nowopowstająca

spółdzielnia.

Sąd Okręgowy uwzględnił żądanie wnioskodawców i wydzielił z nieruchomości

użytkowanej wieczyście przez pozwaną nie tylko działkę 12/3, na której znajduje się

budynek przy ul. B., ale także - z czym nie zgadzała się pozwana - część sąsiedniej

działki 12/4, uznając, że spółdzielnia „P.” powinna otrzymać prawa do terenu

stanowiącego funkcjonalną całość,

w tym do gruntu zajętego pod infrastrukturę

sfinansowaną przez osoby, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokali

znajdujących się w tym budynku. Na spornym między stronami terenie umieszczone są

miejsca

parkingowe,

trzepak,

śmietnik,

dojście

do

budynku

dla

osób

niepełnosprawnych oraz droga wewnętrzna pozwalająca na wjazd spod budynku na

drogę publiczną. Członkowie pozwanej, uprawnieni do lokali w budynku przy ul. B.,

wnioskowali o wyposażenie wydzielanej spółdzielni „P.” także w tę, konieczną dla jej

funkcjonowania część nieruchomości od jesieni 2001 r., kiedy podjęli uchwałę o

wystąpieniu do pozwanej z żądaniem podziału spółdzielni. Domagają się jej także w

niniejszej sprawie o wydanie orzeczenia zastępującego uchwalę o podziale. W czasie,

kiedy powodowie wystąpili z żądaniem podziału spółdzielni budynek przy ul. B. wraz z

sąsiednią zabudową mieszkaniową pozwanej znajdował się na jednej działce 12/2.

Pozwana w toku procesu w niniejszej sprawie, w ramach czynności przygotowawczych

do ustanowienia praw odrębnej własności lokali w swoich budynkach, przeprowadziła

podział geodezyjny działki nr 12/2, doprowadzając – mimo uwag organu udzielającego

zezwolenia na podział o niefunkcjonalności działki 12/3 - do wydzielenia działek nr 12/3

i 12/4, które stały się podstawą do oznaczenia przedmiotu odrębnej własności lokali w

budynkach na każdej z tych działek. Teren z parkingiem, śmietnikiem, trzepakiem i

drogą służącymi mieszkańcom budynku przy ul. B., znalazł się w granicach sąsiedniej

nieruchomości ewidencyjnej, a tym samym przyszłej nieruchomości wspólnej po

przeniesieniu na uprawnionych prawa własności lokali w położonym na niej budynku.

Mimo nałożonego na pozwaną w drodze zabezpieczenia w niniejszej sprawie zakazu

jakichkolwiek przekształceń własnościowych działki nr 12/4, w 33 przypadkach

przeniosła odrębną własność lokali w budynku na tej działce na osoby,

którym przysługiwały spółdzielcze własnościowe prawa do lokali.

Sąd Apelacyjny,

nawiązując do dokonanych przez pozwaną przekształceń własnościowych, wyraził

wątpliwość, czy zmieniony stan prawny nie wyłącza możliwości dokonania podziału

pozwanej spółdzielni przez wyodrębnienie z niej jednostki organizacyjnej, w której skład

wchodzi część działki stanowiąca fragment nieruchomości wspólnej, w prawie do której

udziały mają właściciele lokali w budynku niewłączanym do majątku służącego

utworzeniu nowej spółdzielni. Zdaniem tego Sądu w takim wypadku konsekwencją

podziału byłoby uszczuplenie praw nabytych przez osoby trzecie i naruszenie reguły

praw związanych, wynikającej z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r.

o własności lokali. Z drugiej jednak strony Sąd Apelacyjny dostrzegł, że opowiedzenie

się za nienaruszalnością praw osób trzecich koliduje z słusznymi uprawnieniami

członków spółdzielni do jej podziału, których znaczenie podkreślił Trybunał

Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 kwietnia 2005 r. (K 42/02 OTK-A 2005/4/38).

Zdaniem Sądu przyjęcie niedopuszczalności podziału w wypadku, kiedy byłoby to

związane z naruszeniem praw choćby jednego właściciela odrębnego lokalu

powodowałoby, że przepisy art. 108 i art. 108 a ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r., Nr 188, poz. 1848 ze zm.) stałyby się

przepisami martwymi. Sąd rozważał też rozwiązania pośrednie polegające na

przeniesieniu na rzecz nowopowstającej spółdzielni części majątku, jaki jeszcze

przysługuje spółdzielni po ustanowieniu odrębnej własności lokali. I tu jednak stwierdził

trudności, ze względu na konieczność wyodrębnieniu części nieruchomości stanowiącej

przedmiot odrębnej własności lokali, która pozostawałaby we współwłasności

nowopowstałej spółdzielni i właścicieli odrębnych lokali ze spółdzielni dotychczasowej.

Na rozprawie strony wniosły o odmowę podjęcia uchwały

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustanowiona w art. 390 § 1 k.p.c. instytucja pytań prawnych, jako odstępstwo

od

konstytucyjnej

zasady

niezawisłości

orzeczniczej

sędziów,

którzy

w sprawowaniu swojego urzędu podlegają jedynie Konstytucji oraz ustawom

(art. 178 ust. 1 Konstytucji RP), wymaga ścisłej wykładni (por. uchwałę składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 1999 r., III CZP 62/98,

OSNC 1999/10/166). Merytoryczna, wiążąca pomoc prawna Sądu Najwyższego,

może nastąpić wyłącznie wtedy, kiedy zachodzi rzeczywista potrzeba wyjaśnienia

poważnych wątpliwości o decydującym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy,

pozostających z tym rozstrzygnięciem w związku przyczynowym. Jeśli taka

zależność nie ma miejsca, albo jej wystąpienie nie jest pewne, w świetle

dotychczasowych ustaleń faktycznych, lub przedstawione zagadnienie nabierze

decydującego znaczenia tylko w razie przyjęcia jednego z kilku możliwych

stanowisk prawnych, do których sąd pytający się nie ustosunkował, podjęcie

uchwały nie jest dopuszczalne (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

27 sierpnia 1996 r., III CZP 91/96, OSNC 1997/1/9, czy z dnia 28 sierpnia 2008 r.,

III CZP 67/08, nie publ.).

W rozpatrywanej sprawie Sąd Apelacyjny przedstawił zagadnienie prawne

oparte

na

milczącym

założeniu,

że

dokonane

przez

pozwaną

wbrew

zakazowi wynikającemu z postanowienia o zabezpieczeniu w niniejszej sprawie

przekształcenia własnościowe na działce nr 12/4 były nie tylko ważne ale też

skuteczne i spowodowały nieodwracalne zmiany w stanie własnościowym części

działki 12/4, którą Sąd Okręgowy przyznał nowopowstającej spółdzielni „P.”.

Tymczasem poglądy wyrażane w doktrynie i orzecznictwie, jakkolwiek nie są

jednolite, jednak oscylują pomiędzy koncepcją nieważności czynności dokonanej

wbrew zakazowi ustanowionemu w drodze zabezpieczenia (pogląd ten jest

popierany w piśmiennictwie, przy czym niekwestionowany także w orzecznictwie

jest w odniesieniu do skutków zakazu zbywania ustanowionego w postępowaniu

karnym na podstawie art. 292 § 2 k.p.k.), a stanowiskiem o bezskuteczności takiej

czynności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1970 r., II CR 517/70,

nie publ.). Przyjęcie któregokolwiek z tych poglądów spowoduje, że przy ferowaniu

wyroku w niniejszej sprawie nie będzie konieczne uwzględnienie skutków

przeniesienia części prawa użytkowania wieczystego działki 12/4 na osoby trzecie,

co przesądza o zbędności udzielanie odpowiedzi na przedstawione pytanie.

Gdyby przekształcenia

własnościowe

nastąpiły przed

ustanowieniem

zabezpieczenia, konieczne byłoby poddanie ocenie, czy czynność taka nie

stanowiła

zbycia

w

toku

sprawy prawa

objętego

sporem,

ze

skutkiem

przewidzianym w art. 192 pkt 3 k.p.c. Przeniesienie na uprawnionych z tytułu

spółdzielczych praw do lokalu prawa odrębnej własności tego lokalu powoduje

przejście prawa własności i związanego z nim udziału w prawie do nieruchomości

wspólnej i może uzasadniać zastosowanie art. 192 pkt 3 k.p.c. także w sprawie

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli (por. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 4 lipca 1988 r., IV CR 183/88, nie publ. oraz uchwałę Sądu Najwyższego

z dnia 17 czerwca 2010 r., III CZP 39/10, OSNC 2011/1/3 z powołanym tam

orzecznictwem).

Ponieważ

wskazane

w

problemy

uzasadnieniu

przedstawionego

nie

uwzględnione,

zostały

Sąd

rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia prawnego.

jw

zagadnienia

Najwyższy

prawnego

odmówił