III CZP 37/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 37/12

POSTANOWIENIE

Dnia 21 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marian Kocon

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z powództwa Gminy Miasta S.

przeciwko A. C.

o zapłatę,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 czerwca 2012 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy

postanowieniem z dnia 16 marca 2012 r.,

"W jaki sposób, osoby o których mowa w art. 18 ust. 3 ustawy

z

dnia

czerwca

2003

r.

o

ochronie

praw

lokatorów,

mieszkaniowym zasobie gminy i zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U.

Nr 31, poz. 266 z 2005 r.) odpowiadają wobec właściciela za zapłatę

odszkodowania normowanego w ust. 1 i 3 tego artykułu?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Przestawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne wyłoniło się na tle

następującego stanu faktycznego.

Powodowa Gmina wypowiedziała w 2003 r. umowę najmu lokalu

mieszkalnego G. C., zawartą 1999 r. i wezwała b. najemczynię do zwrotu lokalu

oraz do uiszczania odszkodowania z tytułu zajmowania lokalu do czasu jego

wydania. Lokal nie został wydany, w dalszym ciągu zamieszkują w nich

b. najemczyni (matka) i jej dwóch synów (w tym pozwany w niniejszej sprawie,

A. C.). W 2005 r. wydano nakaz zapłaty nakazującym trzem pozwanym opróżnienie

lokalu, ustalono w nim ponadto, że b. najemczyni i jej syn A. C. mają prawo do

otrzymania lokalu socjalnego, uprawnienia tego nie uzyskał natomiast drugi syn T.

C. Pozwani ci nie uiszczali czynszu i w okresie od stycznia 2009 r. do grudnia 2010

r., ich zadłużenie wobec Gminy wynosiło 5 1769,84 zł. Do pozwanych tych miał

zastosowanie art.18 ust.1-3 ustawy a dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw

lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego (t.j.: Dz.

U z 2005 r., nr 31, poz. 266 ze zm.; cyt. dalej jako „ustawa z 2001 r.”).

Sąd

Rejonowy

zastanawiał

się

nad

sposobem

ukształtowania

odpowiedzialności pozwanego A. C. i pozostałych osób zajmujących lokal

mieszkalny. Ostatecznie przyjął odpowiedzialność podzieloną wszystkich trzech

osób, wyjaśniając ,że ”osoby zajmujące lokal bez tytułu prawnego odpowiadają za

dług objęty żądaniem na zasadach przewidzianych dla zobowiązań podzielnych,

o jakich mowa w art. 379 § 1 k.c.”

Rozpatrując

apelację

powodowej

Gminy,

w

której

podnoszono

konieczność zastosowania konstrukcji in solidum, Sąd Okręgowy przedstawił

Sądowi Najwyższemu sformułowane na wstępie zagadnienie prawne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z treści przestawionego Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego

wynika to, że Sąd Okręgowy miał wątpliwości co do sposobu prawnego

ukształtowania odpowiedzialności kilku osób, które po rozwiązaniu stosunku najmu

nadal zajmują jeden lokal mieszkalny i są zobowiązane do uiszczania

odszkodowania przewidzianego w art. 18 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 21 czerwca

2001 r. Sąd Okręgowy rozważał w tym zakresie przyjęcie odpowiedzialności

solidarnej, konstrukcji in solidum lub odpowiedzialności podzielonej (pro rata parte).

Powodowa Gmina broniła (także w apelacji) konstrukcji odpowiedzialności

in solidum pozwanego i innych osób zajmujących lokal.

W danej sprawie należący do powodowej Gminy lokal mieszkalny zajmują

trzy osoby, przy czym tylko dwie z nich uzyskały prawo do lokalu socjalnego (art.18

ust. 3 ustawy). Trafnie zauważył Sąd Okręgowy, że wszystkie te osoby mogą

korzystać samodzielnie z zajmowanego lokalu, nie mają już statusu najemców

(ewentualnie - współnajemców) i istnieją podstawy do stwierdzenia, że każdą

z tych osób wiąże odrębny stosunek prawny z powodową Gminą (właścicielem

lokalu), a powiązanie rodzinne między nimi nie mają tu zasadniczego znaczenia.

Należałoby stwierdzić, że chodzi tu stosunki zobowiązaniowe powstające ex lege

i one właśnie wyznaczają sytuację prawną osób zajmujących lokal, stanowiąc

szczególny tytuł prawny do zajmowania tego lokalu. Osoby zajmujące lokal

zobowiązane są w ramach tych stosunków obligacyjnych do świadczenia w postaci

stosownego „odszkodowania”, przy czym sposób ustalania rozmiaru tego

świadczenia jest odrębny dla osób, które uzyskały uprawnienie do lokalu

socjalnego (art. 18 ust. 3 ustawy). Sprawą dalszą pozostaje już określenie

charakteru prawnego wspomnianych stosunków obligacyjnych jako stosunków

odszkodowawczych lub stosunków innych, w których świadczenie zajmującego

lokal

pełni

funkcję

szczególnego

wynagrodzenia

dla

właściciela

lokalu

(b. wynajmującego; zob. np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2007 r.,

III CZP 121/07 OSN 2008, z. 12, poz. 137).

Sąd Okręgowy trafnie wskazuje na te elementy, które mogą przesądzać

o tym, że odpowiedzialność pozwanego i pozostałych osób zajmujących lokal

mieszkalny może być ukształtowana jako odpowiedzialność in solidum (ten sam

wierzyciel,

kilku

dłużników,

takie

same

rodzajowo

świadczenia,

zapłata

odszkodowania zmierza do zaspokojenia tego samego interesu prawnego

wierzyciela, spełnienie świadczenia przez jednego z nich zwalnia pozostałych, przy

czym nie było podstaw do przypisywania wszystkim dłużnikom statusu dłużników

solidarnych ex lege; art. 366 k.c. w zw. z art. 369 k.c.). Solidarności takiej nie może

uzasadniać art. 6881 k.c., ponieważ pozwany i pozostali dłużnicy nie mają statusu

najemców, a zastosowanie w tym przypadku analogii byłoby nieuzasadnione.

Nie wchodzą w grę inne ewentualne źródła solidarności (np. art. 370 k.c., art. 380

§ 2 k.c.).

Należy też zaznaczyć, że nie można de lege lata ograniczać konstrukcji

odpowiedzialności in solidum jedynie do sytuacji, w której wszyscy dłużnicy

odpowiadają wobec tego samego wierzyciela za szkodę w ramach różnych

stosunków odszkodowawczych (art. 415 k.c., art. 471 k.c.). Konstrukcja taka ma

charakter uniwersalny i może pojawić się także wówczas, gdy kilku dłużników

wobec tego samego wierzyciela odpowiada równocześnie w ramach stosunków

odszkodowawczych i pozaodszkodowawczych (por. np. wskazany w uzasadnieniu

pytania przykład odpowiedzialności dłużnika osobistego i rzeczowego). Nie sposób

w związku z tym twierdzić ,że przy rozstrzyganiu sprawy (apelacji) istotnie pojawiło

się „zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości ” w rozumieniu art.390 par.

1 k.p.c. W tej sytuacji istniały bowiem zasadnicze argumenty, podnoszone już

w uzasadnieniu

przedstawionego

zagadnienia

prawnego,

za

przyjęciem

w rozpoznawanej sprawie konstrukcji odpowiedzialności in solidum pozwanego

i pozostałych osób zajmujących lokal powodowej Gminy.

W związku z tym należało orzec jak w sentencji.