III CZP 36/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III CZP 36/12

POSTANOWIENIE

Dnia 21 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z powództwa R. K. i D. K.

przeciwko PGE Dystrybucja S.A. w L.

o zapłatę, zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli i usunięcie rzeczy,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 czerwca 2012 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy

postanowieniem z dnia 6 października 2011 r.,

"Czy w obecnym stanie prawnym - po wejściu w życie przepisów

art. 3051 - 3054 k.c. - aktualnym pozostaje stanowisko o istnieniu

roszczenia z § 2 art. 231 k.c. dla właściciela gruntu, na którym

posadowiona jest linia energetyczna, rozumiana jako inne urządzenie

wzniesione przez nieuprawniony podmiot?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 30 czerwca 2011 r. uwzględnił powództwo o

wykup

gruntu

w

ten

sposób,

że

zobowiązał

pozwane

przedsiębiorstwo

energetyczne do złożenia oświadczenia woli, obejmującego nabycie bliżej opisanej

działki, której współwłaścicielami są powodowie, za określone wynagrodzenie. W

ten sposób uwzględnił żądanie powodów. Zdaniem Sądu przesłanki przewidziane w

art. 231 § 2 k.c. zostały spełnione, albowiem pozwany na tej działce posadowił

słupy na których zawiesił linię energetyczną.

Przy rozpoznaniu apelacji pozwanego Sąd Okręgowy powziął wątpliwość

wyrażoną w zagadnieniu prawnym przedstawionym Sądowi Najwyższemu do

rozstrzygnięcia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z treści przedstawionego zagadnienia prawnego wynika w oczywisty sposób,

że Sąd Okręgowy oczekuje konkretnego rozstrzygnięcia, odnoszącego się do stron

procesu. W istocie bowiem pyta, czy art. 231 § 2 k.c. może stanowić podstawę

prawną rozstrzygnięcia w sprawie.

Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego

zagadnienie

prawne budzące poważne wątpliwości przedstawione Sądowi Najwyższemu do

rozstrzygnięcia nie może sprowadzać się do pytania o sposób rozstrzygnięcia

sprawy. Musi mieć bowiem charakter abstrakcyjny i dotyczyć wykładni przepisów

prawa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2009 r., III CZP 38/09,

nie publ. i z dnia 9 kwietnia 2010 r., III CZP 17/2010, nie publ.). W postanowieniu

z dnia 20 maja 2005 r., III CZP 14/05 (nie publ.) Sąd Najwyższy wskazał, że nie

jest rolą Sądu Najwyższego zastępowanie sądu meriti w jego procesie decyzyjnym,

obejmującym także ocenę prawną stanowiącą podstawę rozstrzygnięcia.

Przedstawione zagadnienie musi budzić rzeczywiście poważne wątpliwości

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2009 r., III CZP 38/09,

nie publ.). W postanowieniu z dnia 9 kwietnia 2010 r., III CZP 17/2010, (nie publ.),

Sąd Najwyższy podkreślił, że w razie powstania zwykłych wątpliwości sąd

drugiej instancji

obowiązany

Podobnie wypowiedział

się

jest

rozwiązywać

je

we

własnym

Sąd

Najwyższy

w

postanowieniu

zakresie.

z

dnia

29 października 2009 r., III CZP 74/09, (nie publ.) stwierdzając, że zadaniem Sądu

Najwyższego nie jest zastępowanie sądów powszechnych w orzekaniu, poprzez

dokonywanie zwykłej, przynależnej każdemu sądowi interpretacji przepisów,

z wykorzystaniem wiedzy, jaką niosą same przepisy oraz ich rozumienie

w dotychczasowym orzecznictwie i doktrynie prawa; w takich okolicznościach nie

formułuje się zagadnień prawnych, o których mowa w art. 390 § 1 k.p.c.

W postanowieniu z dnia 12 października 2005 r., III CZP 68/05, (nie publ.) wskazał,

że przedstawienie zagadnienia prawnego Sądowi Najwyższemu może nastąpić,

jeżeli budzi ono poważne wątpliwości. Przymiotnik kwalifikujący oznacza,

że w razie powstania wątpliwości pierwszego stopnia, tj. zwykłych, sąd odwoławczy

obowiązany jest rozwiązywać we własnym zakresie.

Godzi się przypomnieć, że instytucja zagadnień prawnych – co podkreślił

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 30 marca 1999 r., III CZP 62/98 (OSNC 1999,

nr 10, poz. 166) – prowadząca do związania sądów niższej instancji w danej

sprawie poglądem Sądu Najwyższego, zawartym w podjętej uchwale, jest

wyjątkiem

od konstytucyjnej

zasady

podległości

sędziów

tylko

Konstytucji

i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Ze względu na tę wyjątkowość, powinna

być zatem stosowana w sposób jak najbardziej ścisły, bez żadnych koncesji na

rzecz argumentów o nastawieniu celowościowym i utylitarnym (por. postanowienie

SN z dnia 29 października 2009 r., III CZP 78/09, nie publ.).

Niepodobna przyjąć, że wątpliwości w rozumieniu art. 390 § 1 k.p.c. budzi

wykładnia art. 231 k.c., w szczególności, jeśli się zważy, iż niewiele jest przepisów

kodeksowych, które jak art. 231 k.c. doczekały się równie bogatej judykatury

Sądu Najwyższego i zainteresowania ze strony piśmiennictwa. Warto dodać,

że dotychczasowym dorobkiem orzecznictwa jest rozstrzygnięcie, w sposób

aprobowany przez doktrynę, wszelkich podstawowych wątpliwości powstających

w praktyce sądowej przy wykładni tego przepisu.

Sąd Najwyższy zauważa, że sformułowanie zagadnienia prawnego błędnie

sugeruje, że sąd może zmienić żądanie powodów. Skoro powodowie żądają

wykupu działki, to tym samym nie żądają wynagrodzenia za korzystanie z działki,

o którym mowa w art. art. 3052 § 2 k.c. Niedopuszczalność zmiany przez sąd

żądania stanowi jedną z podstawowych zasad postępowania cywilnego. Zgodnie

z art. 321 § 1 k.p.c. sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty

żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. A zatem sąd jest związany żądaniem

pozwu (ne eat iudex ultra petitia partium). Poza tym, sprawa o wykup jest

rozpoznawana w procesie, a o ustanowienie służebności przesyłu w trybie

nieprocesowym (art. 626 k.p.c.).

Z przestawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia.